İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

‘’Mənim yaratdığım sənət əsərləri bu gün xalq tərəfindən, sənətsevərlərtərəfindən sevilərək yaşarsa, onda bir sənətkar kimi mən də yaşayacağam’’

Hacıağa Nəzərli

Haqqında Xalq artisti Polad Bülbüloğlu belə deyib: ‘’Hacıağa Nəzərlinin təsviri sənətimizin inkişafında və təbliğində göstərdiyi xidmətlər əvəzsizdir. Müxtəlif janrlarda, xüsusən plakat janrında yaratdığı əsərlər bu gün də öz aktuallığını itirməyib’’.

Hacıağa Nəzərli 1923-cü il mart ayının 17-də Bakı şəhərində dövrünün qabaqcıl ziyalarından olan, mətbəə işçisi Məmmədcavad Nəzərlinin ailəsində dünyaya göz açıb. 1930-1937-ci illərdə keçmiş Kayegin rayonunda (indiki Füzuli rayonu) 1937-1940-cu illərdə Bakı şəhəri keçmiş Oktyabr (indiki Yasamal) rayonundakı Cəfər Cabbarlı adına orta məktəbdə təhsil alıb. 1940-ci ildə Bakı rəssamlıq məktəbinə daxil olan H. Nəzərli müharibənin başlaması ilə əlaqədar oradakı təhsilini yarımçıq qoyub.

1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib. 1948-ci ildə Ə.Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbində təhsilini davam etdirib. H.Nəzərlinin rəssamlığa gəlməsinə atasının əmisi, Peterburq təhsilli rəssam Nəcəf Rasimin (Nəcəfqulu Nəzərli) təsiri olub. Bir müddət Azərbaycan Musiqili Komediya teatrında rəssam kimi çalışıb

Dərin rəng hissiyatına, kompozisya duyumuna malik firça ustası rəssamlığına bütün janrlarında rəngkarlıq, qrafika, illüstrasiya, plakat, reklam və teatr tərtibatı, impressionizm cərəyanı sahəsində sənət nümunələri yaradaraq çağdaş təsviri sənətimizin banilərindən biri olub. Onun “Hüseyn Cavid”, “Cəfər Cabbarlı və Mikayıl Müşfiq Xızıda”, “C.Cabbarlıya həsr olunmuş “Hey sən əski dünya təslim ol”, “Mikayıl Müşfiq qayada”, “Ziya Bünyadov”, “M.F.Axundov”, “Səadət”, Ağ şanı, qara şanı” və s. əsərlər yaradıb.

55 il yaradıcılıq yolu keçən Hacıağa Nəzərli nəinki respublikanın ayrı-ayrı rayonlarında, keçmiş SSRİ-nin respublikalarında eləcə də Hindistan, Bolqarıstan, Yuqoslaviya, Avstriya, Malayziya, Sinqapur” və s. yaradıcılıq ezamiyyətlərində olub. Bir çox diplom, mükafatlara layiq görülüb. Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin fəxri üzvü olub.

Hacıağa Nəzərli 1982-ci ildə Azərbaycan SSR-ın əməkdar rəssamı fəxri adına layiq görülüb. Həmçinin Xızı rayonunda fəaliyyət göstərən Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi rəssamın adını daşıyır.

AzərbaycanJurnalistlərBirliyininpublisist üzvü, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoruQafar Əsgərzadə yazır:

“Klassik ədiblərimizi əsərlərinin baş qəhrəmanı adlandıran rəssam deyirdi: ‘’Siz Azərbaycan ədəbiyyatının daim sönməyən parlaq ulduzlarısınız. Siz öz sənətinizin qüdrəti ilə ölməzlik qazanmısınız. Ölməz, cahanşümul sənətiniz mənim də yaradıcılığıma siraət edib’’.

Hacıağa müəllimin bu sənətkarlara vurğunluğu onun sənətində də öz əksini tapıb. Xalq rəssamı Kamil Əliyevin təbirincə desək, Hacıağa müəllim sənəti yaşadan sənətkardır. O, bütün fəxri adlara və mükafatlara layiq şəxsiyyətdir. Həyat yoldaşı Böyükxanım ananın xatirələrində deyilir ki, əməkdar rəssam adını aldığı gün ömrünün ən bəxtəvər anı idi.

Özü gedib, izi qalan insanlardan birinin xatirəsi daim ehtiramlı yad edilir. Əlinin sənətkar sehri ilə kətan üzərində rəngləri, cizgiləri qovuşduran, onların ahəngini yaradan, onları bitkin, dolğun əsərlərə çevirən respublikanın əməkdar rəssamı Hacıağa Nəzərli belə bir ehtirama layiq şəxsiyyətlərdəndir.

Yetmiş səkkiz illik ömür payının 55-ni səxavətlə sənətinə həsr edən Hacıağa müəllim həyat yollarında çox çətinliklərdən şərəflə, alınaçıq çıxmışdı. Çoxları onu sərt adam kimi tanıyırdı. Lakin bu cəhət düzlükdən, haqsızlıqla barışmazlıqdan irəli gəlirdi.

Fırçasını təsviri sənətin bütün janrlarında sınayan H.Nəzərli rəssamlığa plakatçılıqdan başlamışdı. Tezliklə də tanınmışdı. Sonralar impressionizm  üslubunda yaratdığı əsərlər böyük rezonansa səbəb oldu. Rəngarəng portretlər qallereyası maraq doğurur. ‘’H.Cavid’’, ‘’C.Cabbarlı’’, ‘’M.Müşfiq’’, ‘’M.F. Axundov’’, ‘’Z. Bünyadov’’ əsərlərində qəhrəmanlarının daxili dünyasını, hiss və həyəcanlarını yüksək məharətlə çatdıran Hacıağa müəllim onları özünün duyduğu, gördüyü tərzdə təsvir edib.

Hacıağa Nəzərli yaradıcılığında impressionizm cərəyanına da müraciət edib. O, Səttar Bəhlulzadə,  Mikayıl  Abdullayev  kimi bu sahədə də dəyərli sənət nümunələri yaratmağa müvəffəq olub, bu məktəbin layiqli davamçılarından biri kimi rəssamlıq tarixinə yeni səhifə açıb.

M.Müşfiqin yaradıcılığına dərindən bələd olan rəssam, şairin zəngin poeziyasından səmərəli surətdə faydalanmışdır. ‘’Yenə o bağ olaydı’’ şeiri əsərin məkanını müəyyənləşdirib, rəssam xəyallarını qayalıqlar arasına, Xəzərin qumlu sahilinə, göy sular səltənətinə aparıb; tablonun ruhuna, portretin psixologiyasına, qəlb aləminə, düşüncəsinə gəldikdə isə deməliyik ki, burada, ‘’Yenə o bağ olaydı’’ şeiri ilə yanaşı, rəssama başqa şerlər də qida verib, onun janr xüsusiyyətini dərindən duymağa kömək edib’’.

Hacıağa Nəzərlinin yaradıcılığında ‘’Cəfər Cabbarlı və Mikayıl Müşfiq Xızıda’’ rəngkarlıq lövhəsinin də xüsusi yeri vardır. Əsərdə mavi dağ fonunda Cəfər Cabbarlı və Mikayıl Müşfiq yanaşı təsvir edilmişdir. Tarixi həqiqət belədir ki, həmyerli sənətkarlar arasında yaxınlıq, ayrılmaz dostluq, yaradıcılıq əlaqəsi olmuşdur. Əsərdən görünür ki, M.Müşfiq görkəmli dramaturqa öz müəllimi kimi baxmış, ondan öyrənmişdir.

Rəssam bununla bərabər gənc şairin coşqun ilhamını da göstərməyə çalışmışdır. C.Cabbarlı isə əsərdə ağır təbiəti, özündən yaşca kiçik yaradıcı dostuna səmimi münasibət ilə yadda qalır. Ətraf mənzərənin təsviri hər iki sənətkarın ilhamlı təbiəti ilə həmahəng səsləşir, obrazların bütövlüyünü tamamlayır.

Rəssamın Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatına dair həsr etdiyi iki plakat  keçmiş  Lenin ordenli SSRİ Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyəti İcraiyyə Komitəsi tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Beynəlxalq sərgidə göstərilmiş həmin plakatların mövzusu rəssamın yaradıcılığında yeni mövzudur. ‘’Donor başqalarına həyat bağışlayır’’ əsərinin maraqlı kompozisiya quruluşu ilk baxışdan tamaşaçını cəlb edir. Plakatın yuxarı sağ küncündə Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətinin emblemi verilmişdir.

Hacıağa müəllimin plakatlarında sülh mövzusu üstünlük təşkil edir. II Dünya Savaşının dəhşətlərini gözləri ilə görmüş, 4 illik döyüş yolu keçmiş bir insan, əlbəttə ki, xalqına sülh, əmin-amanlıq arzulayardı. Lakin tale elə gətirdi ki, ömrünün son illərini də Qarabağ müharibəsinin ağrı-acısı ilə başa vurdu. Bu gün təsviri sənətimizin korifeylərindən sayılan Hacıağa Nəzərli aramızda yoxdur.

Lakin onun xatirəsi ürəklərdə yaşayır və yeri gəlmişkən çox yaxşı olardı ki, əlaqədar təşkilatlar rəssamın sənət dostlarının, doğmalarının arzusunu yerinə yetirsinlər, onun  adının əbədiləşdirilməsi üçün müəyyən addımlar atsınlar. Bu, sənətkar ruhuna ən böyük hörmət olardı. Bu, həm də Hacıağa müəllimin yoxluğundan sonra yaranmış boşluğu doldurmağa qadir olmasa da, yaxınlarına, dostlarına, sənətsevərlərə bir insan ömrünün, bir  rəssam taleyinin xatirələrini pıçıldayacaq... Şair Nizami Gəncəvi demişkən:

Hərçəndi dünyada ölüm gerçəkdir,

Ölüm, ölüm deyil yer dəyişməkdir...”

H.Nəzərlinin yaradıcılığına sənət hər zaman tanınmış şəxslər yüksək qiymət veriblər. Polad Bülbüloğlunu qeyd etdik. Azərbaycanın xalq rəssamı, professor  Kamil Əliyev onun haqqında belə deyib:

‘’O, bütün fəxri adlara və mükafatlara layiq şəxsiyyətdir. Adətən rəssamların danışmaqla arası olmur.  Onlar demək istədiklərini rənglərlə çatdırırlar. Hacıağanın da ürək sözləri əsərlərindədir. O, mübariz rəssam idi. Belələrini indi barmaqla saymaq olar’’.

Rəssamlar İttifaqının sədri, xalq rəssamı Fərhad Xəlilovun ürək sözləri: ‘’Hacıağa müəllim xalqımızı dünyaya tanıtdıran sənətkarlardan olmuşdur. Əsərləri müxtəlif xarici ölkələrdə nümayiş etdirilib. O, həm sənətkar, həm də vətəndaş borcunu layiqincə yerinə yetirib. Düzlüyü, prinsipiallığı ilə seçilib. Ürəyindən keçənləri daim heç kimdən heç nədən çəkinmədən deyib’’.

SSRİ xalq artisti Zeynəb Xanlarovanın dediklərindən: ‘’Dünyanın çox yerində olmuşam, hər yerdə müxtəlif  rənglər görmüşəm. Məncə dünyada ən gözəl rənglər Azərbaycandadır. Bu rənglərin hamısı Hacıağa Nəzərlinin əsərlərində var. Mənə elə gəlir ki, Hacıağa müəllim təkcə rənglərlə işləmir,o, həm də yeni rənglər yaradır’’.

H.Nəzərli 2001-ci il may ayının 18-də 78 yaşında vəfat edib. Yasamal rayon qəbiristanlığında dəfn edilib.

Allah rəhmət eləsin!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.03.2026)