Mayın 25-də Qərbi Azərbaycan İcmasında yazıçı Varisin “İrəvanda xan qalmadı” adlı sənədli romanının akademik formatda təqdimat-müzakirəsi keçirilib.
Tədbirdə ictimai-siyasi xadimlər, alimlər, ziyalılar, gənclər və media nümayəndələri iştirak ediblər.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalı Qərbi Azərbaycan İcması Mətbuat Xidmətinə istinadən xəbər verir ki, İcmanın İdarə Heyətinin sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli tədbiri açaraq bildirib ki, Azərbaycan tarixinin müxtəlif dövrlərində erməni saxtakarlıqları məqsədli şəkildə formalaşdırılıb və uzun illər dünya ictimaiyyətinə yanlış məlumatlar təqdim olunub. O qeyd edib ki, müstəqillik illərində tarixçilərin və tədqiqatçıların fəaliyyəti nəticəsində tarixi həqiqətlər arxiv sənədləri və elmi mənbələr əsasında yenidən üzə çıxarılır, milli yaddaşın qorunması yalnız elmi araşdırmalarla deyil, həm də ədəbiyyat, teatr və incəsənət vasitəsilə həyata keçirilməlidir. Əziz Ələkbərli “İrəvanda xan qalmadı” romanının məhz bu cəhətdən əhəmiyyətli olduğunu vurğulayıb və əsərin səhnələşdirilməsi ilə bağlı təşəbbüslərin də müzakirə olunduğunu bildirib.
Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyəti sədrinin müavini, Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlu çıxışında romanın tarixi yaddaşın formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, əsərdə tarixi faktlarla bədii təsvir ustalıqla uzlaşdırılıb. H.Babaoğlu romanın İrəvanın qədim yaşayış məskənlərini, etnoqrafik xüsusiyyətlərini, memarlığını və sosial həyatını canlı şəkildə təqdim etdiyini vurğulayıb. Deputat əlavə edib ki, müəllifin dili və təsvir üslubu oxucunu XIX əsr İrəvan mühitinə apararaq hadisələri emosional şəkildə hiss etməyə imkan yaradır.
Tədbirdə QAİ İdarə Heyətinin üzvü, AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun “Qərbi Azərbaycan tarixi” şöbəsinin müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Cəbi Bəhramov, QAİ İdarə Heyətinin üzvü, AMEA Tarix İnstitutunun elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, Prezident Kitabxanasının müşaviri Nazim Mustafa, yazıçı-publisist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Şərəf Cəlilli, QAİ Ziyalılar Şurasının üzvü, filologiya elmləri doktoru, professor Avtandil Ağbaba, Bakı İctimai Əməkdaşlıq Mərkəzinin sədri, Qərbi Azərbaycan İcmasının İdarə Heyətinin üzvü Rauf Zeyni və digər ziyalılar çıxış edərək əsərin tarixi həqiqətlərin təbliği, Qərbi Azərbaycan mövzusunun ədəbiyyatda yaşadılması və milli-mənəvi yaddaşın qorunması baxımından əhəmiyyətindən danışıblar.
Çıxışlarda bildirilib ki, bu cür əsərlər gənc nəslin tarixə bağlılığının gücləndirilməsi və milli kimlik şüurunun formalaşdırılması baxımından mühüm rol oynayır.
Qərbi Azərbaycan İcmasının Gənclər Şurasının fəalları Kənan Heydərli və Zəhra Allahverdiyeva əsəri böyük maraqla oxuduqlarını, Qərbi Azərbaycan mövzusunda yazılan bu əsərin gənclərin tarixi həqiqətlər barədə daha dolğun məlumat əldə etməsinə şərait yaratdığını bildiriblər. Vurğulayıblar ki, bu cür təqdimatlar və müzakirələr gənclərin milli tarixə marağını artırır, onların milli yaddaş ruhunda formalaşmasına töhfə verir.
Sonda əsərin müəllifi Varis çıxış edərək tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılara təşəkkürünü bildirib. Müəllif qeyd edib ki, “İrəvanda xan qalmadı” romanını yazmaqda əsas məqsədi İrəvan xanlığının tarixini, həmin dövrün ictimai-siyasi hadisələrini və milli-mədəni mühitini geniş oxucu auditoriyasına çatdırmaq olub. O vurğulayıb ki, tarixi yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi hər bir ziyalının mənəvi borcudur.
Qeyd edək ki, Varisin non-fiction janrında qələmə aldığı “İrəvanda xan qalmadı” romanı Azərbaycan ədəbiyyatında indiyədək irihəcmli əsərlərdə geniş şəkildə işıqlandırılmayan bir mövzuya — XIX əsrin əvvəllərində Şimali Azərbaycan torpaqlarının Çar Rusiyası tərəfindən işğalına həsr olunub.
Əsərdə İrəvan xanlığının timsalında həmin işğalın doğurduğu maddi və mənəvi itkilər, xüsusilə işğaldan sonra xanlığın ərazisində erməni dövlətinin yaradılmasının gətirdiyi faciəli nəticələr iki gəncin — Uluxan və Selcanın dramatik taleyi fonunda təqdim olunur. Maraqlı süjet xətti, məişət hadisələrinin böyük müharibələr və mürəkkəb siyasi proseslərlə paralel şəkildə təsviri oxucunu əsərin sonunadək diqqətdə saxlayır və finala marağı daha da artırır.
Təxminən 1 milyon işarə həcmində Azərbaycan, rus, ingilis, fars və erməni dillərində olan arxiv materiallarından istifadə edilməklə, tarixi reallıqlara əsaslanaraq yazılmış bu roman, tariximizin “ağ ləkələri”nin aradan qaldırılması baxımından da mühüm mənbələrdən biri hesab olunur.
Roman Dövlət sifarişi ilə yazılıb, Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə işıq üzü görüb. Daha sonra “Yazıçı” nəşriyyatında roman təkrar nəşr olunubdur. Romanın xarici ölkələrdə nəşri məsələsi də gündəmdədir.
Romanın siyasi məsləhətçisi Azərbaycan Prezidentinin Administrasiyasının Siyasi partiyalar və qanunvericilik hakimiyyəti ilə əlaqələr şöbəsinin müdiri, professor Ədalət Vəliyev, tarixi məsləhətçisi AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun “Qərbi Azərbaycan tarixi” şöbəsinin müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Cəbi Bəhramovdur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(26.05.2026)
