Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

İtkin düşmüş günün izi

Londonun nəm və çiskinli payız axşamında Daniel şəhər arxivinin zirzəmisində, tozlu rəflərin arasında oturmuşdu. O, sıradan bir arxiv mütəxəssisi deyildi; unudulmuş dəniz ekspedisiyalarını və rəsmi sənədlərdə "izsiz yoxa çıxmış" kimi qeyd olunan dənizçilərin taleyini araşdıran bir xəfiyyə-arxeoloq idi.

Son altı ayda onun düşüncələrini tək bir cavabsız sual təqib edirdi: 1888-ci ildə Sakit okeanın cənubunda yoxa çıxan "Sent-Elm" gəmisinin kapitanı Alisterin müəmması. Rəsmi hesabatlarda gəminin tufanda batdığı iddia edilsə də, Daniel keçən həftə kolleksionerlərin birindən ələ keçirdiyi şəxsi məktubda qəribə bir cümləyə rast gəlmişdi: "Alister batmadı. O, xəritələrdə olmayan o adaya — heç kəsin danışmadığı, amma hər kəsin işartısını eşitdiyi Səssiz adaya çatdı. Arxamca gəlməyin."

Danielin şəxsi həyatında da dərin, qaranlıq bir sükut var idi. İki il əvvəl həyat yoldaşı Elenin müəmmalı şəkildə dəniz qəzasında həlak olmasından sonra o, insanlardan tamamilə uzaqlaşmış, özünü bu tozlu sənədlərin arxasında gizlətmişdi. Daxilindəki vicdan əzabı və cavabsız suallar ruhunu rahat buraxmırdı.

Nəhayət, Alisterin son marşrutunu hesablayaraq xüsusi bir yaxta icarəyə götürdü və təkbaşına açıq dənizə atıldı. Lakin koordinatlara yaxınlaşanda dəniz gözlənilmədən rəngini dəyişdi — suyun üzü sanki civa kimi ağırlaşdı, dalğalar hərəkətsizləşdi. Qəfil qopan, təbiət qanunlarına sığmayan bir fırtına yaxtanın bütün naviqasiya cihazlarını sıradan çıxardı. Nəhəng bir dalğa göyərtəni oyuncaq kimi çevirəndə Daniel soyuq suların qoynunda şüurunu itirdi.

Sükutun sərhədi

Gözlərini açanda ağzında acı duz dadı, boğazında isə quru bir yandırma var idi. Sahilə çırpılan xəfif dalğalar nəm qumları üzünə vururdu. O, xilas olmuşdu.

Ayağa qalxıb ətrafını müşahidə etməyə başlayanda Danieli dəhşətli bir gerçəklik bürüdü: adada heç bir səs yox idi. Nə bir külək xışıldayır, nə dalğalar səs çıxarır, nə də ağaclardakı quşlar cəh-cəh vururdu. Hətta onun öz addım səsləri belə qumda batıb yox olurdu. Yalnız öz ciyərlərinin ağır nəfəsi və ürəyinin dəliliklə döyünməsi qulaqlarında əks-səda verirdi.

Daniel cibindəki suya davamlı çantadan detektiv fənərini və kiçik dəftərini çıxarıb irəlilədi. Adanın mərkəzinə doğru addımladıqca peşəkar diqqəti işə düşdü. Ağacların gövdələrində baltalama izləri var idi, amma bu izlər təbii görünmürdü. Bir nəfər ağaclara müəyyən istiqamət göstərən ox işarələri həkk etmişdi. Oxları izləyən Daniel adanın tən ortasında, nəhəng bir hamar qayanın yanında yarıya qədər quma batmış, ağzı mumla bağlanmış köhnə bir şüşə qab gördü.

Şüşənin mumu illərin tozu ilə örtülmüşdü. Daniel mumu qazıyaraq tıxacı dartdı. İçində saralmış, kənarları rütubətdən yanmış bir kağız parçası var idi:

"Buranı tapan qərib... Əgər bu qeydi oxuyursansa, deməli, Alisterin izini tapmısan. Amma bil ki, bura xəzinə adası deyil. Bu ada insanın beynindəki ən qaranlıq sirləri üzə çıxaran bir tələdir. Qayanın dibindəki ikinci işarəyə bax. Mağaraya gələn yolda üç tələ var. Sağ qalmaq istəyirsənsə, keçmişindən qaçma. – Kapitan Alister"

Mağara və ipucuları

Bu sadəcə bir qeyd deyildi; bu, Alisterin arxasında qoyduğu bir tapmaca, bəlkə də bir etiraf idi.

Daniel qayanın dibini qazmağa başladı. Orada köhnə, paslanmış bir mis pusula və yarıya qədər yanmış bir gündəlik vərəqi tapdı. Gündəlikdə yazılmışdı: "Ada sənin səsinlə yemlənir. Qışqırsan, ağlını itirəcəksən. Mağaranın girişindəki iki sütundan soldakına toxunma."

Daniel ayıq-sayıqlığını artıraraq qayalıqlara doğru irəlilədi. Yol boyunca qarşısına ekspedisiya üzvlərinə aid əşyalar çıxdı: köhnə dənizçi çəkmələri, sınmış fənərlər və... daşların üzərində qurumuş qan ləkələri. Bu, təbii bir qəza deyildi. Ekspedisiya üzvləri adadakı dəhşətli səssizlikdən dəli olub bir-birlərinə hücum etmişdilər.

Mağaranın girişinə çatanda iki böyük stalaqmit sütunu gördü. Alisterin xəbərdarlığına əməl edərək sağ sütunun altındakı gizli boşluğa əl uzatdı. Orada köhnə bir açar və kiçik metal qutu tapdı. Qutunun içində dənizçi tapançası və son bir not var idi:

"Əgər buraya qədər gəlmisənsə, deməli, sən də mənim kimi bir qatilsən. Vicdanın səni bura gətirdi, elə deyil?"

Daniel donub qaldı. Vicdan? Elenin öldüyü o qəza gecəsi... Daniel sükan arxasında idi. Yağışlı havada mübahisə etmişdilər və Daniel bir anlıq diqqətini yoldan yayındırmışdı. Bu sirri Alister haradan bilə bilərdi? Yoxsa ada insan beynini oxuyub onun ən böyük qorxularını qarşısına çıxarırdı?

Həqiqətlə üz-üzə

Mağaranın içində, Kapitan Alisterin skeleti bir masanın arxasında oturmuş halda tapıldı. Əlində quru bir qələm, qarşısında isə tamamlanmamış bir xəritə var idi.

Daniel masanın üzərindəki sənədləri araşdırarkən hər şeyi anladı. Alister də öz ekipajını bir anlıq səhv və inadkar qərarla ölümə göndərmişdi. O, bu adaya xəzinə axtarmağa gəlməmişdi; o, öz vicdan əzabından qaçaraq bura sığınmışdı. Amma sükut onun zəncirlərini qırmasına icazə verməmiş, onu öz düşüncələrinin həbsxanasında çürütmüşdü.

Ada bir canlı orqanizm kimi işləyirdi: o, daxilində gizli günahı, peşmanlığı olan insanları özünə çəkir və onları səssizliklə sınağa çəkirdi. Ya daxilindəki fırtınanı qəbul edib azad olacaqdın, ya da Alister kimi o səssizlikdə boğulub məhv olacaqdın.

Daniel fənərini yerə qoydu. Mağaranın soyuq daş döşəməsində əyləşdi. İllərdir özündən gizlətdiyi, ruhunu didib-parçalayan həqiqəti yüksək səslə deyil, daxilən, tam səmimiyyətlə qəbul etdi:

"Bu mənim səhvim idi. Elen, bağışla məni. Artıq qaçmıram..."

İçindəki o illərlə toplanmış düyün qırılan an, adada ilk dəfə olaraq bir səs kəsiti eşidildi: mağaranın tavanından damlayan suyun cingiltisi və sahildən gələn real dalğa xışıltısı... Ada sehrini itirirdi. Sükut pərdəsi açılmışdı.

Son qeyd

Daniel mağaradan çıxıb sahilə qayıtdı. Üfüqdə, artıq real dalğaların üzərində hərəkət edən bir yük gəmisi görünürdü. O, cibindən öz qələmini çıxardı. Alisterin şüşə qabdan çıxan saralmış qeydinin arxasına son detektiv nəticəsini və öz ismarıcını yazdı:

"İş faylları bağlandı. Kapitan Alister adanın sirrinə yox, öz keçmişinə məğlub oldu. Əgər bu notu başqa bir xəfiyyə və ya itkin səyyah taparsa, bilsin: adadan çıxış yolu xəritələrdə deyil, vicdanınla bağladığın sülh müqaviləsindədir."

Kağızı yenidən şüşə qaba qoyub ağzını mumladı və həmin hamar qayanın dibində saxladı. Gəmiyə doğru addımlayarkən Daniel arxasına baxmadı. O, nəinki Alisterin müəmmasını həll etmişdi, həm də öz daxilindəki ən böyük cinayəti bağışlamışdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.10.2026)