Vüqar Məmmədov,
“Ədəbiyyat və incəsənət”
Müəllimlərin əmək müqaviləsinə xitam verilməsi məsələsi son zamanlar ictimaiyyətdə tez-tez müzakirə olunan mövzulardandır. Hüquqi müstəvidə bu proses yalnız və yalnız Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi və "Təhsil haqqında" Qanun çərçivəsində tənzimlənir.
Bu məsələnin hüquqi tərəflərini, müddətlərini və təcrübədə ortaya çıxan vacib məqamları diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm:
1. Müəllim hansı hallarda işdən azad oluna bilər?
Əmək qanunvericiliyinə əsasən, müəllimin işinə xitam verilməsi ixtiyari xarakter daşıya bilməz. Bunun üçün aşağıdakı dörd əsasdan biri olmalıdır:
Tərəflərin qarşılıqlı razılığı (Maddə 68): Tərəflərin anlaşması ilə müqaviləyə istənilən vaxt xitam verilə bilər.
Müəllimin öz təşəbbüsü (Maddə 69): Müəllim 1 təqvim ayı əvvəldən rəsmi ərizə təqdim etməklə işdən ayrıla bilər.
Müddətli müqavilənin bitməsi (Maddə 73): Bağlanmış müqavilənin müddəti başa çatdıqda və uzadılmadıqda.
İşəgötürənin təşəbbüsü (Maddə 70): Ştatların ixtisarı, təkrar sertifikasiyadan keçməmək və ya əmək vəzifələrini müntəzəm/kobud şəkildə pozmaq halları.
2. Hicab bağlamaq işdən azad olunmaya səbəb ola bilərmi?
Qanunvericilikdə baş örtüyü (hicab) taxdığına görə müəllimin işdən çıxarılmasını nəzərdə tutan birbaşa norma yoxdur. Lakin məsələnin praktiki tətbiqində iki mühüm amil rol oynayır:
Dünyəvi təhsil prinsipi: "Təhsil haqqında" Qanuna əsasən, dövlət ümumtəhsil məktəblərində təhsil dünyəvi xarakter daşıyır.
Etik davranış və daxili intizam: Elm və Təhsil Nazirliyinin "Pedaqoji işçilərin etik davranış Qaydaları"na əsasən, müəllim geyim standartlarına və məktəbin daxili nizamnaməsinə riayət etməlidir.
Hüquqi nəticə: Hicab birbaşa azad olunma səbəbi sayılmasa da, məktəbin daxili geyim standartlarına riayət edilməməsi "əmək vəzifələrinin və daxili intizamın pozulması" kimi qiymətləndirilə bilər. Belə halda işəgötürən öncə intizam tənbehi tətbiq edə bilər, pozuntu davam etdikdə isə Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin "ç" bəndi ilə müqaviləyə xitam verilməsi gündəmə gəlir.
3. Əsas məsuliyyət kimin üzərinə düşür?
Hesab edirəm ki, bu prosesdə ən mürəkkəb və həssas mövqedə məktəb direktorları dayanır. Çünki daxili intizam və ya geyim qaydalarının pozulması əsası ilə müəllimi işdən azad etmək hüquqi qərarını və rəsmi əmri birbaşa məktəb direktoru imzalamalı olur.
Yaranacaq hər hansı hüquqi mübahisədə, məhkəmə çəkişməsində və ya ictimai qınaq zamanı birbaşa məsuliyyət daşıyan, prosesin ön cəbhəsində qalan tərəf də məhz bu əmri verən rəhbər şəxs — məktəb direktoru olur.
4. Azadolunma prosesi neçə gün çəkir?
Müəllimin öz istəyi ilə: Ərizə təqdim edildikdən sonra 1 təqvim ayı.
İntizam pozuntusuna görə: İzahatın alınması və inzibati araşdırma daxil olmaqla adətən 1–3 həftə (intizam tənbehi pozuntu aşkar edildiyi gündən 1 ay, törədildiyi gündən 6 ay ərzində verilə bilər).
Ştat ixtisarı zamanı: Müəllimin stajından asılı olaraq 2 həftədən 9 həftəyədək əvvəlcədən xəbərdarlıq edilməklə.
Sertifikasiya nəticəsinə görə: Təkrar imtahan və digər iş təklifi prosedurları ilə 15–30 gün ərzində.
Yekun
Əmək müqaviləsinə xitam verildiyi gün müəllimin istifadə olunmamış məzuniyyət kompensasiyası və son haqq-hesabı tam ödənilməli, xitam əmri e-hökumət sistemində (ƏMAS) həmin gün təsdiqlənməlidir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(16.10.2026)
