Kənan Məmmədli,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

“Fikir boxçası”nda bu dəfə mənəm və mən oxucularım üçün fransız maarifçisi və siyasi filosofu Monteskyönün (Şarl Lui de Monteskyö) (1689–1755) ən məşhur fikirlərindən bir neçəsini tərcümə etdim:

1.    “Azadlıq qanunların icazə verdiyi hər şeyi etmək hüququdur.”

2.    “Hakimiyyətin sui-istifadə etməməsi üçün işlərin elə qurulması lazımdır ki, hakimiyyət hakimiyyəti cilovlasın.”

3.    “Hər bir insan hakimiyyətə sahib olduqda ondan sui-istifadə etməyə meyllidir.”

4.    “Əgər üç hakimiyyət bir şəxsdə və ya eyni qurumda birləşsə, azadlıq mövcud ola bilməz.”

5.    “Qanunlar şeylərin təbiətindən yaranan zəruri münasibətlərdir.”

6.    “Bir xalqın azadlığı onun özbaşınalığı deyil; qanunların icazə verdiyi şeyi etmək imkanından ibarətdir.”

7.    “Dövlətlərdə azadlıq yalnız hakimiyyətin sui-istifadə edə bilməyəcəyi halda mümkündür.”

8.    “Yaxşı qanunlar yaxşı hökumətin əsasını təşkil edir.”

9.    “Tarix bizə göstərir ki, insanlar və xalqlar öz azadlıqlarını itirdikdə bunun səbəbi çox vaxt hakimiyyətin həddini aşması olur.”

10.Ən kəsərli və bu gün də ən çox işlədilən Monteskyö fikri isə budur:

“Hakimiyyətin sui-istifadə etməməsi üçün işlər elə qurulmalıdır ki, hakimiyyət hakimiyyəti cilovlasın.”

Bu fikir onun hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipinin mahiyyətidir: qanunverici, icraedici və məhkəmə hakimiyyətləri bir-birini məhdudlaşdırmalıdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.08.2026)