Murad Vəlixanov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi

Bu həyatda hər kəsə rəhmət düşür — ölüyə də, diriyə də. Amma bir sual var: məzlumun qanına girənə, məsum insanların fəryadını eşitməzliyə vuranlara, körpələrin göz yaşını görməzdən gələnlərə rəhmət düşürmü? Yox. Tarix bəzi adları bağışlamır. Onları nə zaman, nə də torpaq yuyub aparır.

Bu gün o rəhmətə layiq olmayanlardan biri haqqında danışmaq yerinə düşür. Əllərində minlərlə günahsız insanın qanı olan, xüsusilə də Xocalı faciəsi ilə bağlı adı nifrətlə çəkilən bu şəxs artıq həyatda deyil. İki gün əvvəl dünyasını dəyişdi. Amma ölüm bəzən insanı unutdurmur — əksinə, törətdiyi cinayətləri bir daha xatırladır.

Onun haqqında xoş xatirə danışan tapılmadı. Əksinə, minlərlə azərbaycanlının qəlbində eyni fikir dolaşdı: “Kaş ki, sağlığında ədalət qarşısına çıxarılaydı.” Çünki ədalət bəzən gecikir, amma xalqın yaddaşı gecikmir. O yaddaşda yanan kəndlər, ağlayan analar, donmuş körpələr və susdurulmuş qocalar var.

Onun ölümü ilə nə anaların göz yaşı qurudu, nə də torpağa hopmuş qan unuduldu. Çünki tarixdə elə adlar var ki, onların həyat yolu yalnız nifrət və faciə ilə xatırlanır. O, təkcə siyasi mövqeyi ilə yox, yazdıqları, söylədikləri və müdafiə etdiyi ideyalarla da Azərbaycan xalqının yaddaşında qara səhifə kimi qaldı.

Xocalı yalnız bir şəhərin adı deyil — bu, dondurucu fevral gecəsində körpələrin, qadınların, qocaların güllə səsi altında qaldığı bir yaddaşdır. O gecə insanlıq sınağa çəkildi və bu sınaqdan keçə bilməyənlər tarixdə öz yerini aldı. Balayan kimi fiqurların ən böyük “cəzalarından” biri bəlkə də budur: onların arxasınca rəhmət yox, lənət xatırlanır. İnsan ömrü sona çatır, amma əməllər yaşayır.

Tarix bizə öyrədir ki, ədalət yalnız məhkəmə zalında deyil, xalqın yaddaşında da qurulur. Bu yaddaş isə uzunömürlüdür. Bu gün onun ölümü xəbər kimi yayıldı, sabah isə o, yalnız qara xatirə kimi qalacaq. Amma Xocalının acısı qalacaq, şəhidlərin xatirəsi qalacaq, ədalət çağırışı qalacaq.

Bəzən ölüm insanı yüngülləşdirir, bəzən isə daha da ağırlaşdırır. Çünki torpaq hər şeyi qəbul etsə də, tarix hər şeyi bağışlamır. Xocalının ruhu isə unudulmur — o, hər fevralda yenidən danışır, hər yaddaşda yenidən dirilir və bir həqiqəti xatırladır:

Zaman keçir, amma zülmün izi silinmir.

Unudanlar deyil, xatırlayanlar tarix yazır.

Atəşin bol, cəhənnəmin dar olsun!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.04.2026)