Harun Soltanov,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

Babazadə Abgülə ithafən..

Müəllim susur. Bu susqunluğun neçə il davam etdiyini dəqiq bilən yoxdur. O, heç vaxt özündən danışmayıb. Danışanda da yalnız tarixdən danışıb. Keçmişdən. Çoxdan olmuş şeylərdən. Özündən isə heç vaxt...

Babazadə Abgül. Qobustan şəhər 1 saylı tam orta məktəbində tarix müəllimidir.

 Adını eşidəndə gözünün qarşısında nə canlanır dostum? Heç nə. Qəzetlərdə yazılmayıb, televiziyalarda çıxış etməyib, təltifləri yoxdur bəlkə. Amma bir nəsil onun sinfindən keçib. Bir nəsil onun susqunluğunda böyüyüb. Bir nəsil onun səsinin tonunda tarixi sevib.

 O, dərs deyəndə səsi heç vaxt yüksəlməzdi. Alçalardı, bəzən elə bil pıçıltıya çevrilərdi. Tarixi danışanda qəhrəmanları ucaltmazdı, onları olduğu kimi göstərərdi, əti-qanı olan, sevən, sevilən, vuruşan, bəzən uduzan, bəzən qalib gələn insanlar kimi. Şagirdləri ona baxardı. Və onun susqunluğunda tarixin ən dərin sirlərini öyrənərdilər.

 Onun sinfində oturan şagirdlər indi böyüyüb. Kimi həkim olub, kimi müəllim, kimi əsgər, kimi sadəcə yaxşı insan. Onların içində bir küncdə Abgül müəllimin sözləri durur. O sözlər ki, heç vaxt unudulmur.

 Bir dəfə demişdi ki, "Tarix keçmiş deyil, uşaqlar. Tarix bu günün dərsidir. Sabah siz də tarix olacaqsınız. Yaxşı yazılmağa çalışın." Bunu deyəndə də səsi yüksəlməmişdi. Sadəcə, elə bil öz-özünə danışırdı. Amma o söz illər sonra da kimlərsə tərəfindən təkrar olunur.

 Müəllimlər iki cür olur. Danışanlar və susanlar.

 Danışanlar çox olur. Onların səsi sinifdən çölə çıxır, məktəbdən çölə, rayondan çölə. Qəzetlər yazır onlardan, təltiflər alırlar, yubileylər keçirilir.

 Susanlar isə... onlar qalırlar öz siniflərində. Pəncərənin qarşısında dayanıb uzaqlara baxarlar bəzən. Şagirdlər bilməz nə düşündüyünü. Amma hiss edərlər. O susqunluqda bir dərinlik olduğunu hiss edərlər. Babazadə Abgül susanlardandır.

 Onun susmağı tənbəllikdən deyil. O susur, çünki danışmağa dəyər görmür özü haqqında. O susur, çünki böyük işlər görənlər az danışar. O susur, çünki onun üçün ən böyük söz şagirdlərinin gözündəki işıqdır.

Abgül müəllim şagirdlərinə təkcə tarixdən danışmırdı. O, onlara azadlıqdan danışırdı, insanın ən böyük azadlığının öz nəfsinə hakim olmaq olduğunu deyirdi. Deyirdi ki, "Nə vaxt nəfsinə hakim olsan, o zaman həqiqi azadsan. Çünki ən böyük əsarət nəfsinin quluna çevrilməkdir."

 O, dözümlülükdən danışırdı. Deyirdi: "Hər kəs danışa bilər, amma susmağı bacaran azdır. Hər kəs səsini qaldıra bilər, amma səssizcə dözə bilən nadirdir. Səssiz qalıb öz yolunda getmək ən böyük cəsarətdir."

 O, tolerantlıqdan danışırdı. Deyirdi: "Başqasının səhvinə səssiz qalmaq, onun utancını artırmamaq, sözün ağırlığını yüngülləşdirmək.. Bax bu, insanlığın ən gözəl nümunəsidir."

 Və ən əsası, o, şagirdlərinə öyrədirdi ki, əsl güc səssizlikdədir. Əsl güc dözməkdir. Əsl güc susmaqdır. "Tarixi ucadan danışanlar yazmır, səssizcə iş görənlər yazır"

Tarix müəllimi olmaq ayrı bir şeydir məncə.. Coğrafiya müəllimi dağlardan danışar, çaylardan, dənizlərdən. Fizika müəllimi atomdan danışar, enerjidən, qanunlardan. Ədəbiyyat müəllimi sevgidən danışar, nifrətdən, insan ruhundan.

Tarix müəllimi isə ölümdən danışar. Ölənlərdən. Keçənlərdən. Bir daha geri qayıtmayanlardan. O, hər dərsdə bir az da ölümü öyrədər uşaqlara. Amma elə öyrədər ki, onlar həyatı daha çox sevərlər.

 Babazadə Abgül tarix müəllimidir. O, şagirdlərinə deyir: "Keçmişi bilmək keçmişdə yaşamaq deyil. Keçmişi bilmək gələcəyi qurmaqdır." O, dərs deyəndə sanki əsrlər danışır onun diliylə. Qəhrəmanlar canlanır, döyüşlər olur göz qarşısında, imperiyalar qurulur, dağılır. Və o bütün bunları elə sakit, elə sadə danışır ki, uşaqlar nəfəslərini tutub dinləyirlər. Bir qız şagirdi sonra deyəcək: "Abgül müəllimin dərsində tarix dərs deyil. O, bir nağıl danışır. Gerçək bir nağıl. Və biz o nağılın içində yaşayırıq."

 Hələ də yaşayırıq. Çünki müəllim hələ də var. Hələ də hər səhər eyni vaxtda məktəbə gəlir. Hələ də eyni təmkinlə sinfə girir. Hələ də eyni sevgiylə dərs deyir.

 Məktəbin direktoru dəyişib, müəllimlər dəyişib, dərs proqramı dəyişib, ölkə dəyişib. Abgül dəyişməyib. O, hələ də eyni yerində. Eyni sinif otağında. Eyni lövhənin qarşısında. Eyni təbaşirlə yazır eyni tarixləri. Amma hər dəfə başqa cür. Çünki hər dəfə qarşısında başqa uşaqlar oturur.

 Neçə nəsil keçib onun əlindən? Neçə uşaq böyüyüb, neçəsi ata-ana olub, neçəsi özü müəllim? O bilmir. O saymayıb. Onun üçün hər şagird yeni bir ümid. Hər sinif yeni bir başlanğıc.

 Bəziləri deyər: "Bu, təkrardır." O bilir: bu, sədaqətdir. Müəllimlər haqqında çox yazılıb. Qəhrəman müəllimlər, məşhur müəllimlər, mükafatlı müəllimlər. Amma ən böyük müəllimlər o susanlardır. O adı bilinməyən, üzü unudulan, amma sözləri heç vaxt silinməyənlər.

 Babazadə Abgül onlardan biridir.

 O, heç vaxt dərslik yazmayıb. Heç vaxt konfranslarda çıxış etməyib. Heç vaxt müsahibə verməyib. O, sadəcə dərs deyir. İllərdir. Eyni məktəbdə. Eyni sevgiylə.

 Bu gün də məktəbdədir. Pəncərənin qarşısında dayanıb uzaqlara baxır bəlkə. Və ya sinfə girib tarixdən danışır. Keçmişdən. Çoxdan olmuş şeylərdən. Özündən isə heç vaxt. Çünki o susur. Susmağıyla danışır. Varlığıyla öyrədir.

 O bilir ki, insanın ən böyük azadlığı nəfsinə hakim olmaqdır. O bunu həm yaşayır, həm də şagirdlərinə öyrədir. Onun üçün susmaq təkcə səssiz qalmaq deyil, susmaq nəfsi idarə etməkdir, tolerant olmaqdır, dözümlü olmaqdır. Və bu, onun şagirdlərinə verdiyi ən böyük həyat dərsidir.

Babazadə Abgül. Qobustan şəhər 1 saylı tam orta məktəbində tarix müəllimidir.

 Adını eşidəndə gözünün qarşısında nə canlanır? Heç nə. Amma bir nəsil onun sinfindən keçib. Bir nəsil onun susqunluğunda böyüyür. Bir nəsil onun sayəsində tarixi sevir, vətəni sevir, insan olmağı sevir. Və bu nəsil onun adını yaşadır. Hər dəfə tarix dərsi olanda, hər dəfə keçmişdən danışanda, hər dəfə gələcəyə baxanda, Abgül müəllim ordadır. Susur. Amma varlığıyla danışır.

 Susmaq lal olmaq deyil. Susmaq nəfsi idarə etməkdir. Susmaq tolerant olmaqdır, dözümlü olmaqdır. Susmaq insanın ən böyük azadlığıdır. Çünki danışan çoxdur, susan az. Danışmaq güc deyil, susmaq gücdür.

 Müəllim ölməz. Müəllim varsa, söz heç vaxt itməz. Çünki, yoxdan yaratmaq xislətini bizə İlahi veribsə, müəllim onu idarə etməyi öyrədir bizə.

 Və o var. Hələ də var. Hələ də susur. Hələ də öyrədir.

Bu yazı, Babazadə Abgülə, susan müəllimə ithaf olunur.

Söz bitən yerdə belə, müəllim bitmir...

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(27.03.2026)