Murad Vəlixanov, "Ədəbiyyat və İncəsənət"

O, əmmaməli idi, amma düşüncəsi çərçivəli deyildi. O, din xadimi idi, amma qəlib adamı deyildi. Ona baxanda klassik ruhani obrazı görürdün, danışanda isə müasir dünyanın içindən keçən bir zəka ilə qarşılaşırdın. Bəlkə də buna görə bəzi insanlar onu zarafatla, bəziləri isə dərin hörmətlə “kostyumlu övliya” adlandırırdı.

Bu ifadə təsadüfi deyildi. Çünki o, dinlə müasirliyin qarşı-qarşıya qoyulduğu bir dövrdə, kostyumla minbər arasında körpü qurmağı bacarmışdı. O, dini həyatın içindən çıxarıb gündəlik həyatın mərkəzinə gətirirdi — ailə münasibətlərindən, sosial ədalətdən, vətəndaş məsuliyyətindən danışırdı. Onun üçün iman yalnız ibadət saatı deyildi; davranış forması idi.

Sakitliyin gücü

Bəzi adamlar səsini qaldıraraq təsir edir. O isə səsini endirərək yadda qalırdı. Nitqlərində emosional partlayış yox idi. Amma sözün çəkisi vardı. O, mübahisəli mövzularda belə qarşı tərəfi aşağılamağı yox, anlamağı seçirdi. Bu isə nadir keyfiyyətdir.

Televiziya debatlarında, ictimai müzakirələrdə, sosial şəbəkələrdə yaranan gərgin atmosferdə onun mövqeyi fərqli idi: radikal yox, rasional. Qorxu dili yox, izah dili. Hökm yox, hikmət.

Din və zaman

Onun ən böyük fərqi bəlkə də dinlə zaman arasında düşmənçilik axtarmamasında idi. O, müasir dünyanı inkar etmirdi; onu anlamağa çalışırdı. Gənclərlə danışanda onların dilini tapırdı. Qadağa siyahısı təqdim etmirdi, məsuliyyət anlayışı aşılayırdı.

Bu yanaşma onu təkcə məscid cəmiyyətinin yox, daha geniş auditoriyanın diqqət mərkəzinə gətirmişdi. Çünki o, dini yalnız mərasim çərçivəsində təqdim etmirdi. O, dini insanın daxilindəki vicdan mexanizmi kimi izah edirdi.

İldönümündə düşünərkən

Vəfatının ildönümündə - o, 2023-cü ilin 2 martında – 49 yaşında dünyadan köçmüşdür - bir sual daha da aktuallaşır: niyə onun yoxluğu hiss olunur? Çünki o, sadəcə danışan adam deyildi — o, balans yaradan idi. Sərtliyin və həssaslığın, ənənənin və müasirliyin, imanla ağlın arasında incə bir xətt çəkirdi.

“Kostyumlu övliya” ifadəsi bəlkə də metaforadır. Amma bu metaforanın içində bir həqiqət var: o, zahiri ilə batini arasında uçurum yaratmayan bir şəxsiyyət idi. Daxili ilə xarici arasında harmoniya qurmuşdu.

Bəzi insanlar dünyadan köçür, amma fikri qalır. Bəzi səslər susur, amma üslubu yaşayır. Onu xatırlamaq yalnız bir dini lideri anmaq deyil — bu, sakit danışmağın, düşünərək mövqe bildirməyin və məsuliyyətli sözün dəyərini xatırlamaqdır.

Bəlkə də ən böyük övliyalıq elə budur: insanlara qorxu yox, düşüncə miras qoymaq.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.03.2026)