İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Ennio Morrikone (Ennio Morricone) — dünya kino musiqisi tarixinin ən görkəmli bəstəkarlarından, dirijorlarından və orkestr aranjimançılarından biridir. O, xüsusilə vestern filmləri üçün bəstələdiyi musiqilərlə məşhurlaşmış, kino sənətində musiqinin ifadə imkanlarını tamamilə yeni səviyyəyə yüksəldib.

Morrikone yaradıcılığı boyunca yüzlərlə film və televiziya layihəsi üçün musiqi bəstələyib. Onun əsərləri dramatik səhnələrə emosional dərinlik qazandırması, qeyri-adi musiqi alətlərindən istifadəsi, yaddaqalan melodiyaları və özünəməxsus orkestr üslubu ilə seçilir. O, kino musiqisinin müstəqil sənət əsəri kimi qəbul edilməsində mühüm rol oynamış bəstəkarlardandır.

Ennio Morrikone 10 noyabr 1928-ci ildə İtaliyanın paytaxtı Roma şəhərində anadan olub. Atası Mario Morrikone truba ifaçısı idi. Musiqi ilə yaxından maraqlanan ailədə böyüyən Ennio hələ uşaqlıq yaşlarından musiqiyə böyük həvəs göstərirdi. Atasının təsiri ilə musiqi ilə məşğul olmağa başlayan Morrikone erkən yaşlarından truba çalmağı öyrənib

 O, sonralar Roma şəhərindəki Müqəddəs Sesiliya Konservatoriyasında təhsil alıb, burada truba ifaçılığı, xor musiqisi və bəstəkarlıq üzrə biliklərini inkişaf etdirib. Konservatoriyada təhsil aldığı illərdə klassik musiqi ilə yaxından tanış olub, müxtəlif musiqi istiqamətlərini öyrənib və öz bəstəkarlıq üslubunun əsaslarını formalaşdırıb.

Morrikone musiqi fəaliyyətinə əvvəlcə aranjimançı kimi başlayıb. O, İtaliya radio və televiziya proqramları, eləcə də estrada ifaçıları üçün musiqi aranjimanları hazırlayıb. Bu təcrübə onun gələcək kino musiqisi yaradıcılığına ciddi təsir göstərib. Morrikone 1961-ci ildə Lusiano Salçenin rejissoru olduğu Il Federale filmi üçün musiqi bəstələməklə kino bəstəkarı kimi fəaliyyətə başlayıb.

Lakin onun beynəlxalq şöhrət qazanması rejissor Serco Leonenin filmləri ilə bağlıdır. Morrikone ilə Leonenin əməkdaşlığı kino tarixinin ən uğurlu rejissor-bəstəkar tərəfdaşlıqlarından biri hesab olunur. Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, onlar uşaqlıqdan bir-birini tanıyıblar. Birlikdə işləməyə başladıqdan sonra isə vestern janrının musiqi ənənələrini dəyişdiriblər.

1964-cü ildə çəkilmiş Bir ovuc dollar üçün (A Fistful of Dollars) filmi bu əməkdaşlığın ən mühüm başlanğıc nöqtəsi olub. Filmin musiqisi tamaşaçıların diqqətini cəlb edib və Morrikonenin adını dünya kino sənayesində tanıdıb. Sonrakı illərdə bəstəkar Serco Leonenin bir sıra məşhur filmlərinə musiqi yazıb:

- Bir ovuc dollar üçün (A Fistful of Dollars, 1964)

- Bir neçə dollar artıq (For a Few Dollars More, 1965)

- Yaxşı, pis və çirkin (The Good, the Bad and the Ugly, 1966)

- Bir zamanlar Vəhşi Qərbdə (Once Upon a Time in the West, 1968)

- Ördək, sən nə edirsən? (A Fistful of Dynamite, 1971)

- Bir zamanlar Amerikada (Once Upon a Time in America, 1984)

Bu filmlərin musiqiləri Morrikonenin yaradıcılığının ən məşhur nümunələri sırasındadır. Xüsusilə Yaxşı, pis və çirkin filminin musiqisi kino tarixinin ən tanınan melodiyalarından birinə çevrilib. Morrikone müxtəlif ölkələrin rejissorları ilə əməkdaşlıq edərək 400-dən çox film üçün musiqi bəstələyib. Onun ən məşhur işləri arasında aşağıdakılar xüsusi yer tutur:

1. Missiya (The Mission, 1986)

Roland Joffenin rejissoru olduğu bu film üçün hazırladığı musiqi bəstəkarın ən təsirli əsərlərindən hesab edilir. Xüsusilə Gabriel's Oboe melodiyası dünya miqyasında böyük şöhrət qazanıb. Musiqidə mənəvi dərinlik, kədər və ümid hissləri birləşir.

2. Bir zamanlar Amerikada (Once Upon a Time in America, 1984)

Serco Leonenin kriminal-dram filmi üçün bəstələdiyi musiqi nostalji, dostluq, itirilmiş zaman və peşmanlıq duyğularını əks etdirir. Bu əsər Morrikonenin romantik və lirik bəstəkarlıq qabiliyyətini nümayiş etdirir.

3. Kino Paradiso (Cinema Paradiso, 1988)

Cüzeppe Tornatorenin rejissoru olduğu film üçün hazırlanan musiqilər onun ən sevilən əsərləri sırasındadır. Filmin musiqisində nostalji, uşaqlıq xatirələri, sevgi və keçmişə bağlılıq hissləri üstünlük təşkil edir. Bu filmin musiqilərinin bir hissəsinin hazırlanmasında onun oğlu Andrea Morrikone də iştirak edib.

4. Toxunulmazlar (The Untouchables, 1987)

Brayan de Palmanın kriminal filmi üçün bəstələdiyi musiqilər gərginlik və dramatik atmosferi ilə seçilir. Bu əsər bəstəkara Oskar nominasiyası qazandırıb

5. Malena (Malèna, 2000)

Morrikonenin Cüzeppe Tornatore ilə əməkdaşlığının digər mühüm nümunəsidir. Film üçün yazdığı musiqilər sevgi, tənhalıq, gözəllik və kədər duyğularını ifadə edir.

Onun əsas mükafatları:

1. Oskar mükafatı (2007): Kino sənətinə verdiyi böyük töhfələrə görə fəxri Oskar alıb.

2. Oskar mükafatı (2016): Nifrət dolu səkkizlik filminin musiqisinə görə ən yaxşı orijinal musiqi nominasiyasında qalib olub.

3. Qızıl Qlobus: Üç dəfə bu mükafata layiq görülüb.

4. BAFTA: Beş dəfə BAFTA mükafatı qazanıb.

5. Qremmi: Musiqi sahəsindəki nailiyyətlərinə görə Qremmi mükafatı alıb.

6. Qızıl Şir: 1995-ci ildə Venesiya Film Festivalında karyerasına görə fəxri Qızıl Şir mükafatı ilə təltif edilib.

7. Polar Musiqi Mükafatı (2010): Beynəlxalq musiqi sahəsindəki böyük xidmətlərinə görə bu nüfuzlu mükafata layiq görülüb.

Ennio Morrikone 6 iyul 2020-ci ildə, 91 yaşında İtaliyanın Roma şəhərində vəfat edib. Onun vəfatı dünya musiqi və kino ictimaiyyəti üçün böyük itki olub. Ölümündən sonra dünyanın müxtəlif ölkələrindən tanınmış bəstəkarlar, musiqiçilər, aktyorlar və rejissorlar onun yaradıcılığına ehtiramlarını bildiriblər. Morrikone geridə yüzlərlə film musiqisi, çoxsaylı konsert əsərləri və dünya musiqi tarixində silinməz iz qoyan zəngin irs qoyub.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(10.11.2026)