Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Tarixdə “Drakula” adı daha çox vampir əfsanəsi ilə tanınsa da, bu ad real bir hökmdara məxsusdur. Vlad III Drakula XV əsrdə yaşamış, sərt üsulları ilə qorxu yaradan və eyni zamanda fərqli cür qiymətləndirilən mübahisəli tarixi şəxsiyyətdir. Onun həyatı siyasi çəkişmələr, müharibələr və qanlı hadisələrlə yadda qalıb.
Mənşəyi və uşaqlıq illəri
Vlad 1431-ci ildə Transylvania bölgəsində doğulmuşdu. O, Vlad II Dracul adlı zadəganın oğlu idi. “Drakula” sözü “Drakulun oğlu” mənasını verir. Atası “Əjdaha Ordeni”nin üzvü olduğuna görə “Drakul” ləqəbi ilə tanınırdı.
Uşaqlıq illəri çətin keçmişdi. Siyasi razılaşma nəticəsində Vlad və qardaşı Osmanlı sarayına girov göndərildi. Bu dövr onun xarakterinin sərtləşməsində mühüm rol oynadı. Gənc yaşlarında hakimiyyət, xəyanət və güc mübarizəsi ilə tanış oldu.
Hakimiyyət uğrunda mübarizə
Vlad ilk dəfə 1448-ci ildə Wallachia taxtına çıxdı, lakin hakimiyyəti uzun sürmədi. 1456-cı ildə yenidən hakimiyyətə qayıtdı və ölkəni sərt üsullarla idarə etməyə başladı. Daxildə boyarların təsirini azaltmaq üçün amansız tədbirlər gördü və mərkəzləşmiş hakimiyyət qurmağa çalışdı.
Osmanlılarla qarşıdurmanın səbəbləri
Vladın hakimiyyəti dövründə Osmanlı dövləti ilə münasibətlər gərginləşdi. Wallachia Osmanlıya bağlı knyazlıq idi və xərac ödəməli idi. Vlad hakimiyyətə gəldikdən sonra bu öhdəliyi yerinə yetirməkdən imtina etdi. Bu addım açıq itaətsizlik kimi qəbul olundu və münasibətlər kəskinləşdi.
Gəncliyində Osmanlı sarayında girov saxlanılması da onun münasibətinə təsir etmişdi. O, bu dövrdə Osmanlı idarəçiliyini tanısa da, özünü məcbur edilmiş hesab edirdi və sonradan müstəqillik uğrunda daha sərt mövqe tutdu.
Rəvayətə görə Osmanlı elçiləri saraya daxil olanda papaqlarını çıxarmadılar. Səbəb kimi “adətimiz belədir” dedilər. Vlad isə onların papaqlarını başlarına mismarlatmağı əmr etdi. Bu hadisə diplomatik münasibətləri daha da gərginləşdirdi və onun sərt xarakterinin nümunəsi kimi yadda qaldı.
Açıq müharibə və psixoloji savaş
1461–1462-ci illərdə Vlad Dunay boyunca Osmanlı sərhədlərinə hücumlar təşkil etdi. Bu basqınlar artıq açıq qarşıdurmanın başlanğıcı idi. Osmanlı sultanı Mehmed II Vladı cəzalandırmaq üçün böyük ordu ilə yürüş etdi.
Osmanlı ordusu Wallachia ərazisinə daxil olanda minlərlə qazığa keçirilmiş cəsədlərlə qarşılaşdı. Bu “qazıqlar meşəsi” düşməni qorxutmaq üçün düşünülmüş psixoloji taktika idi. Vlad bu üsulla sayca üstün olan ordunu ruhdan salmağa çalışırdı.
1462-ci ildə o, Osmanlı düşərgəsinə gecə hücumu etdi. Məqsəd birbaşa sultanı öldürmək idi. Sultanı tapa bilməsə də, hücum Osmanlı ordusunda qarışıqlıq yaratdı və Vladın cəsarəti haqqında rəvayətlər yayılmağa başladı.
“Qazığa keçirən” ləqəbi
Vlad tarixə ən çox düşmənlərini qazığa keçirməsi ilə düşüb. Bu üsul həm cəza, həm də qorxutma vasitəsi idi. Onun düşmənlərinin cəsədlərini yol kənarlarında nümayiş etdirməsi haqqında çoxsaylı rəvayətlər yayılmışdı. Bu səbəbdən o, “Çəpələyən” və ya “Qazığa keçirən” kimi tanınmağa başladı.
Həbs, qayıdış və ölüm
1462-ci ildə Vlad Macarıstanda həbs edildi və bir neçə il saxlanıldı. Daha sonra azad olundu və 1476-cı ildə yenidən hakimiyyətə qayıtdı. Lakin bu hakimiyyət qısa sürdü. Həmin il döyüş zamanı öldürüldü. Onun başının kəsilərək düşmənlərinə göndərildiyi barədə məlumatlar da mövcuddur.
Vampir əfsanəsinin yaranması
XIX əsrdə irland yazıçısı Bram Stoker 1897-ci ildə yazdığı Dracula romanında bu addan istifadə etdi. Beləliklə, Vladın adı vampir əfsanəsi ilə bütün dünyaya yayıldı. Lakin romandakı obraz real Vladın həyatı ilə tam uyğun deyil, daha çox bədii uydurmadır.
Beləliklə,
Vlad Drakula tarixdə həm qorxu, həm də güc simvolu kimi qalıb. Osmanlılarla qarşıdurması, sərt idarəçiliyi və amansız üsulları onun adını tarixə yazdı. Zaman keçdikcə bu tarixi şəxsiyyət əfsanəvi obrazla birləşdi və Drakula adı həm real hökmdar, həm də mifoloji simvol kimi yaşamağa davam etdi.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(07.04.2026)
