Nemət Tahir, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Qarabağ təmsilçisi
3 aprel 1973-cü ildə Martin Kuper Nyu Yorkun küçələri ilə gedərkən mobil telefonu ilə zəng etdi. Bu, o vaxt üçün heyrətamiz və mobil telefonla edilən ilk zəng idi.
Kuper “Motorola” adlı kiçik bir elektronika şirkətində işləyirdi. Şirkət əsasən radio məhsulları istehsal edirdi. Lakin 1970-ci illərdə eyni zamanda “Motorola” mobil telefon sistemi üzərində də çalışmağa başladı. AT&T adlı nəhəng bir şirkət də eyni zamanda mobil telefon sistemi yaratmaq üzərində çalışırdı.
Kuper insanların hər yerdə istifadə edə biləcəyi telefon hazırlamaq istəyirdi. Beləliklə, o və komandası işə başladı. Onlar ilk mobil telefonun dizaynı və yaradılması üçün cəmi 90 gün sərf etdilər. Bu, əl ilə yığılmış böyük, ağır bir şey idi. Rəsmi olaraq telefon “Dynamic Adaptive Total Area Coverage” mənasmı verən DynaTAC adlanırdı. Ancaq bu çox ağır olduğu üçün onu “Kərpic” adlandırdılar. Onun çəkisi 1,1 kiloqram idi.
Telefonun təqdimatmda Kuper həqiqətən onun hər yerdə istifadə oluna biləcəyini göstərmək üçün çölə çıxdı. O, ilk zəngi 1973-cü ildə Nyu Yorkun küçələrindən etdi. Bəs kimə zəng etdi? AT&Tnin (yəni rəqib şirkət) mobil telefon proqramma cavabdeh olan doktor Coel Engelə zəng etdi. İkisi salamlaşdıqdan sonra Kuper doktor Engelə dedi: “Mən sizə mobil telefondan zəng edirəm. Əsl mobil telefon. Şəxsi, əl, portativ mobil telefon”. Kuper bildirdi ki, xəttin o biri ucunda səssizlik hökm sürürdü. Düşünürəm ki, o, dişlərini qıcayırdı.
Doktor Engels isə özünü sındırmadı, zəngi xatırlamadığını söylədi.
Bu zəng nəhəng bir şeyin başlanğıcı olsa da, hər şey dərhal dəyişmədi. İnsanlarm ala biləcəyi DynaTAC versiyasmı yaratmaq üçün “Motorola” on ildən çox vaxt sərf etdi.
1983-cü ildə DynaTAC 8000X təxminən 4000 dollara satışa çıxdı. Telefonu enerji ilə doldurmaq 10 saat çəkirdi və siz onunla yalnız 30 dəqiqə danışa bilərdiniz. Kuper daha sonra zarafatla dedi ki, qısa batareya ömrünün heç bir əhəmiyyəti yoxdur: Çünki siz o telefonu bu qədər uzun müddət qulağmızda saxlaya bilməzsiniz!
Kuper ilk zəng edəndən bəri mobil telefonları çox dəyişdi. İndi onlar daha kiçikdirlər və şəkil çəkmək, oyun oynamaq və internetdə axtarış etmək kimi daha çox şey edə bilərlər. Hazırda 94 yaşı olan Kuper mobil telefonların bu gün etdiklərindən təsirlənir, lakin o, onların hələ də yaxşılaşa biləcəyini düşünür.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(05.03.2026)
