”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi
Tarix bəzən sadəcə rəqəmlərdən ibarət olmur. Bəzən bir gün, bir millətin yaddaşına yazılmış bir nəfəs, bir dönüş nöqtəsi, bir oyanış olur. Mənim üçün də belə günlərdən biri 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı-dır. Hər il bu tarix yaxınlaşdıqca, içimdə izah edə bilmədiyim bir həyəcan, bir sükut və eyni zamanda dərin bir çağırış yaranır.
Səhərin ilk saatları idi. Günəş hələ doğmamışdı, amma mən sanki artıq işıq içində idim. Bu işıq, sadəcə təbiətin deyil, tarixdən gələn bir nur idi. Zamanın içində geriyə doğru yol aldım və özümü 1919-cu ilin sahillərində təsəvvür etdim. Qarşımda dənizin dalğaları, arxasında isə böyük bir tarix dayanırdı. Məkan isə Samsun idi.
O sahildə bir insan vardı. Sakit, amma qətiyyətli. Yorğun, amma ümidli. Bu insan yalnız bir sərkərdə deyildi. Bu insan, bir millətin taleyini dəyişmək üçün ilk addımı atan şəxs idi — Mustafa Kemal Atatürk.
19 Mayıs 1919… Bu tarix təkcə bir gəliş deyildi. Bu, bir başlanğıc idi. Bir millətin yenidən ayağa qalxmasının, öz kimliyini xatırlamasının, azadlıq uğrunda mübarizəyə başlamasının ilk səsi idi. O addım, torpağa basılan bir ayaq deyil, gələcəyə uzanan bir yol idi.
Mən bu tarixi yalnız oxumuram, onu hiss edirəm. Çünki bəzi hadisələr var ki, onlar sadəcə öyrənilmir — yaşanır, duyulur, insanın daxilində kök salır.
Bu il yolum məni Anıtkabir-ə apardı. Daha doğrusu, ürəyim məni ora çağırdı. Bu, planlaşdırılmış bir səfər deyildi. Bu, daxildən gələn bir ehtiyac idi.
Anıtkabirə yaxınlaşdıqca insan selinin içində itdim. Amma bu itmək qorxulu deyildi. Əksinə, bu, eyni duyğunu paylaşan minlərlə insanın arasında olmaq hissi idi.
Orada uşaqlar gördüm. Əllərində bayraqlar, gözlərində isə saf bir sevgi. Onlar bəlkə də tarixin bütün incəliklərini bilmirdilər. Amma hiss etdikləri duyğu çox aydın idi — bağlılıq.
Yaşlı insanlar vardı. Onların baxışlarında keçmişin dərinliyi, yaddaşın ağırlığı vardı. Sanki hər biri bu tarixlə şəxsi bir bağ qurmuşdu.
Gənclər vardı. Onlar gələcəyin daşıyıcıları idi. Onların gözlərində gördüyüm şey sadəcə hörmət deyildi — bu, bir ideyanın davamı idi.
Və mən… Mən də onların arasında idim. Amma əslində mən bir kütlənin içində yox, bir ruhun içində idim.
Anıtkabirin pilləkənlərini qalxarkən hər addımda içimdə bir dəyişiklik hiss edirdim. Sanki hər pillə məni bir az daha dərinə — tarixə, yaddaşa, kimliyə aparırdı.
Mozolenin qarşısında dayandığım an, ətrafda minlərlə insan olsa da, qəribə bir sükut vardı. Bu sükut boş deyildi. Bu, anlamla dolu bir sükut idi. Hər kəs öz daxilində bir dialoq yaşayırdı.
Mən də öz-özümə sual verdim: bir insan necə olur ki, bu qədər insanın qəlbində eyni anda yaşaya bilir?
Cavab sadə idi, amma çox dərin:
Çünki o insan, özünü deyil, millətini yaşadıb.
Mustafa Kemal Atatürk adı burada sadəcə tarix dərslərində qalan bir isim deyil. Bu ad, bir ideyadır. Bu ad, bir istiqamətdir. Bu ad, bir millətin özünə inamının simvoludur.
İnsanların arasında gəzərkən bir ana ilə uşağın söhbətini eşitdim. Uşaq soruşurdu:
“Anne, Atatürk niyə bu qədər sevilir?”
Ana bir anlıq susdu. Sonra sakitcə dedi:
“Çünki o, bizim azad nəfəs ala bilməyimiz üçün mübarizə apardı.”
Bu cümlə məni dərindən sarsıtdı. Çünki bəzən ən böyük həqiqətlər ən sadə sözlərdə gizlənir.
Mən də özümə sual verdim: mənim üçün Atatürk nədir?
Bu sualın tək bir cavabı yoxdur. Çünki o, tək bir anlayışa sığmır.
O, liderdir — amma yalnız lider deyil.
O, hərbçidir — amma yalnız hərbçi deyil.
O, mütəfəkkirdir — amma yalnız düşünən deyil.
O, bir başlanğıcdır.
Anıtkabirdən çıxarkən arxaya dönüb son dəfə baxdım. Günəş artıq yüksəlmişdi. Onun işığı abidənin üzərinə düşür, sanki o məkanı daha da müqəddəs edirdi.
O an anladım ki, bəzi insanlar fiziki olaraq aramızda olmasalar da, ruhən heç vaxt getmirlər.
Bu sevgi süni deyil. Bu sevgi zorla yaradılmayıb. Bu sevgi zamanın içində formalaşıb, nəsildən-nəslə keçib və bu gün də yaşayır.
19 Mayıs sadəcə bir bayram deyil. Bu, bir yaddaşdır. Bu, bir çağırışdır. Bu, bir məsuliyyətdir.
Bu gün biz sadəcə keçmişi anmırıq. Biz eyni zamanda gələcəyi də düşünürük. Çünki keçmişini anlayan millət, gələcəyini daha möhkəm qurur.
Mən bir yazar kimi deyil, bir insan kimi deyirəm:
Bu duyğu sözlə izah edilmir. Bu duyğu yaşanır.
Anıtkabirdə gördüyüm o insan seli mənə bir həqiqəti bir daha xatırlatdı: bir millətin gücü onun yaddaşındadır.
Və əgər o yaddaşın mərkəzində bir ad varsa, bu ad sadəcə bir insan deyil — bu, bir dəyərdir.
O ad: Mustafa Kemal Atatürk.
Bəlkə yenə gedərəm Anıtkabirə. Bəlkə yenə o insan selinin içində itib gedərəm. Amma əslində itmərəm. Çünki orada hər kəs eyni hissdə birləşir:
Sevgi.
Hörmət.
Minnətdarlıq.
Və ən əsası — ümid.
Çünki 19 Mayıs bir başlanğıcdır.
Və bəzi başlanğıclar heç vaxt bitmir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(19.05.2026)
