Habil Yaşar, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün sizlərə qardaş Türkiyənin dəyərli yazıçı və yazıçı koçlarından biri olan Ali YURTSEVENin maraqlı bir məqaləsini təqdim edirik. Oxucular bu yazıda həm yazı prosesinin texniki tərəflərini, həm də yaradıcılıqla bağlı motivasiya və ilham məqamlarını öyrənəcək, yazıçılıq yolunda addımlarını daha əmin atmaq üçün faydalı ipucları əldə edəcəklər.

 İnsanlığın yazı və ya yazma ilə qarşılıqlı əlaqəsi yaranışı ilə birlikdə mərhələ-mərhələ başlamışdır.

İlk yaradılmış, bütün yaradılanların ən şərəflisi olma xüsusiyyətini bu gün də qoruyan və müqəddəs kitablar ilə miflərdə də hekayələri oxşar olan Adəm və Həvvanın yaşadığımız bu dünyaya göndərilməsindən bu günə qədər, insanların yazı yazmaq və ya yazı vasitəsilə ünsiyyət qurmaq mərhələləri daim müsbət istiqamətdə inkişaf edərək irəliləmişdir.

Daş dövründə yaşayan atalarımız mağara divarlarına rəsmlər və ya təsvirlər çəkərək ünsiyyət qurmağa başladılar.

Bu rəsmlər və təsvirlər vasitəsilə düşüncələrini bir-birilərinə çatdıraraq ünsiyyətin ilk addımlarını atmış oldular.

Dünyamızın bizim üçün qədim sayılan tarixi prosesinə nəzər saldıqda görürük ki, yazı ilk dəfə şumerlər tərəfindən mixi yazı şəklində kəşf edilmişdir. Şumerlərin gil lövhələr üzərində çəkdikləri simvollar yazının yaranmasına zəmin yaratmışdır.

Yazının inkişafı müxtəlif işarə və simvolların istifadəsi ilə davam etmişdir. İnsanlar əşyaları təmsil edən simvollar vasitəsilə daha mürəkkəb ünsiyyət sistemi formalaşdırmışlar.

Məsələn, Misir və Mesopotamiyadakı qədim sivilizasiyalar mixi yazı və heroqliflər kimi simvolik yazı sistemlərindən istifadə edərək qeydlər aparmış və məlumatları nəsildən-nəslə ötürmüşlər.

Əlifbalar yazının təkamülündə inqilabi rol oynamışdır. Bir çox qədim sivilizasiya öz əlifbalarını yaradaraq səslərin simvollar vasitəsilə ifadə olunmasını təmin etmişdir.

Bu isə daha asan və daha təsirli ünsiyyətin qurulmasına şərait yaratmış, yazının geniş yayılmasına böyük töhfə vermişdir.

Məsələn, finikiyalılar ilk əlifbanı yaradaraq bir çox dillərdə istifadə olunan əsas yazı sisteminin formalaşmasına zəmin hazırlamışdır.

 İnsanlar çoxaldıqca, qarşılıqlı əlaqə artdıqca və həyat sürətləndikcə, ikitərəfli münasibətlərdə yalnız danışaraq anlaşmaq və ya ünsiyyət qurmaq artıq kifayət etmirdi.

 Ticarətin inkişafı ilə birlikdə qarşılıqlı görülən işlərin və alış-verişlərin, hətta simvollar vasitəsilə də olsa, qeydiyyata alınması zərurəti meydana çıxmışdı.

 Beləliklə, insan beyni və təfəkkürü də öz daxilində təkamül edərək görmək, eşitmək, hiss etmək və danışmaqdan sonra barmaqlara əmrlər verərək yazı mərhələsinə keçmişdir.

 Bu tarixi prosesdən bu günün rəngarəng dövrünə gəlib çatdıqda, artıq yazı və ya yazmaq anlayışı da müəyyən dəyişikliklərə məruz qalmışdır.

Bəs, bizi vaz keçməyə qoymayan və o fərqli istiqamətə yönəldən nə idi?

Duyğularımızmı, bir şeyləri izah etmə səyimizmi, genetik və tarixi gətirilərimizmi, yoxsa ən asan ünsiyyət yolu?

Bu və buna bənzər sualların ortaq cavabı yazı fəaliyyəti ilə bağlıdır.

Həyatın öz axarı içərisində ayrıca bir əsər yaratmaq isə olduqca zəhmət tələb edən bir işdir.

Xüsusilə də bu əsər, kitab yazmaq kimi uzunmüddətli və davamlılıq tələb edən bir işdirsə, çox vaxt fərqində olmadan çıxılmaz küçələrə daxil olmaq, labirintlərdə itmək an məsələsidir.

Qaranlığa batmış hisslər, yolunu itirmələr, hərəkətsizliyə qurban getmələr… Belə bir anda mütləq, amma mütləq bizə rəhbərlik və yoldaşlıq edəcək, sığınacaq tapa biləcəyimiz bir liman axtarırıq.

Bu dağınıq şəkildə kağız üzərinə yazdığımız düşüncələrimizi dil qaydalarına uyğun bir metod daxilində toplamaq və yenidən yazmaq, ifadələrimizi daha yaxşı çatdırmaq baxımından oxunaqlılığı artıran və vacib bir yoldur.

Elə bu metodik ehtiyacdan doğan xidmət və dəstək yolu isə Yazıçı Koçluğudur.

Yazıçı Koçu;

* Şəxsin xəyalında canlandırdığı kitabı yazma prosesində yazıçı və ya yazıçı namizədi ilə birlikdə yazmağa başlamaq, davam etdirmək və nəticəyə çatmaq mövzularında dəstək olur.

* Bu işlərdə qarşısındakı şəxsin həmişə ağlındakı və ya xəyalındakı kitabı yazmağa başlamasını, başladığı kitabı isə tamamlamasını təmin edir.

* Yazıçının və ya yazıçı namizədinin keyfiyyətli yol yoldaşıdır.

*  Nə önündən gedən, nə də arxasından gələndir.

* Yazı prosesi boyunca yazıçıya yoldaşlıq edir.

* Yazıçının xəyal dünyasından real yaşantılara keçidindəki körpüdür.

*  Dərin dinləmə, daxili kəşf, uyğunlaşma, analizlər, testlər, qabaqcıl koçluq texnikaları və digər peşəkar bacarıqları lazım gördüyü zaman tətbiq edir.

* Yazıçılıq prosesində yazıçı namizədinin hər an yanında olan, ona dəstək verən peşəkardır.

Yazıçı koçluğu fəaliyyəti, yazıçı ilə əsəri arasındakı körpünü qurmaqla başlayır.
Yazıçı koçluğu vəzifəsini üzərinə götürən peşəkar koç, yazıçının və ya yazıçı namizədinin mümkün çıxılmazlıqlarında, mənəvi və motivasiya azlığında, layihənin başlanğıcı və davam edən prosesdəki dönüş nöqtələrində yazıçıya rəhbərlik edir.

Yazıçı koçu ilə yazıçı arasında keçiriləcək ilk görüşdə proses müzakirə olunur, əsər qiymətləndirilir və iş planı müəyyən edilir.

İlk məqsəd, əsərin qurğu bütövlüyü daxilində nəşrə hazır formata gətirilməsi zamanı bir yol xəritəsinin çəkilməsidir.

Yazıçılıq iqtisadi olaraq bir sahəyə çevrilmə mərhələsində, Yazıçı Koçluğu fəaliyyəti və Yazıçılıq Emalatxanaları, Redaktorluq, Redaktorluq və Lektorluq xidmətləri müəyyən məqamlarda bir-biri ilə əlaqəlidir.

Hər hansı bir mövzu haqqında yazmaq, fərdin düşüncələrini, duyğularını və xəyal gücünü effektiv şəkildə ifadə etməsinə imkan yaradır.

Yazıçılıq emalatxanaları iştirakçılara bacarıqlarını inkişaf etdirmək və yazı qabiliyyətlərini dərinləşdirmək üçün böyük bir imkan təqdim edir.

Emalatxanalar, yazı prosesi ilə bağlı nəzəri biliklərdən əlavə, tətbiqi məşqlər vasitəsilə iştirakçılara praktiki təcrübələr qazandırır. Bu əldə olunan təcrübələr şəxsi inkişaf və həyatdakı müsbətliyə töhfə verir.

Emalatxana işlərində iştirakçılarla birlikdə söhbətlər, kitab təhlilləri, oxu günləri və Dünya və Türk ədəbiyyatında əhəmiyyətli yer tutmuş şair və yazıçılarla tanışlıq tədbirləri təşkil edilərək, yazıçı namizədinin motivasiyası artırılır və eyni zamanda xəyal gücü inkişaf etdirilir.

Özəl iş sahələrində bir-birindən müstəqil olan bu sahələr, bir kitabın nəşr prosesi zamanı bir-birini izləyir və tamamlayıcı rol oynayır.

Belə ki,

Yazıçı, yazıçı koçu ilə birlikdə müəyyən bir proqram daxilində kitabını yazmağa başlayır.

İkinci mərhələdə, yazılmış tam kitab Redaktorun mətn, dil bilgisi, yazım qaydaları və mənalı bütövlük yoxlamasından keçir.

Üçüncü mərhələdə isə Redaktor işə daxil olur.

Redaktor yoxlamasından keçmiş kitabın ümumi keyfiyyətini və bütövlüyünü hazırlayan və qoruyan şəxsdir.

Redaktorlar nəşriyyat prosesinin əvəzsiz hissələridir.

Hər iki rol da oxucunun ən yaxşı təcrübəni yaşamasını hədəfləyir.

Son mərhələ Lektorluq mərhələsidir.

Lektor, nəşriyyatlarda yayımlanması nəzərdə tutulan əsərləri nəzərdən keçirərək qiymətləndirən şəxs olduğundan, digər mərhələlərdən keçmiş kitab bu mərhələdən sonra çap olunmağa hazır olur.

İqtisadi vəziyyət nəzərə alındıqda, indi nəşriyyatlar bu dörd rolu bir və ya iki şəxs vasitəsilə yazıya təqdim edirlər.

“Şəxsin dəyəri dilinin altında və qələmin ucunda gizlidir. Onu söz və yazı ortaya çıxarır.” (Ali Fuat Başgil)

(İstifadə edilən Mənbələr: Korhan Altunyay Akademi, Vikipediya, Yazı Məktəbləri, www.ceylanhazinedar.com, kitapca.gen.tr və s.)

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(20.02.2026)