(İlqar İsmayılzadənin "Tanrı ilə pıçıltı" şeiri haqqında düşüncələr)

Şəhla Rəvan,
Cəlilabad Rayon Ağsaqqallar Şurasının İdarə Heyətinin üzvü, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair.
"Ədəbiyyat və İncəsənət"

Poeziya ruhun səsidir, bəzən isə insanın öz Yaradanı ilə baş-başa qalaraq, heç bir vasitəçiyə ehtiyac duymadan içdən-içə danışdığı müqəddəs bir ünsiyyətdir. Fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, "Həməşərə" mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi və yazıçı-publisist İlqar İsmayılzadənin qələmə aldığı "Tanrı ilə pıçıltı" şeiri məhz belə ecazkar və incə duyğuların məhsuludur.

Burada ilk öncə həmin seirlə tanış olaq:

Tanrı ilə pıçıltı...

Ey Tanrım, varlığın aydındır mənə,

İnancsız deyiləm ölməzliyinə.

Sən yaratdın məni bu aydın sudan,
Bu oddan, küləkdən, həm də torpaqdan.

Sən mənim görənim, eşidənimsən,
Sən mənim böyüyüm, tək güvənimsən.

Sən mənə əl tutub, bağışlayanım,
Çətin günlərimdə sənsən dayağım.

Mənə dəyər qatan, uğurlar verən,
Səninlə olmuşam düşünən, görən.

Sən güvənli Tanrım, mənsə bir kölən.
Etmə yaşamımı pisliyə dönən.

Hər bir yaranmışın yardımı sənsən,
Bir an əl götürməm mən ətəyindən.

Şeirin təhlili:
İlqar müəllim özünü heç vaxt peşəkar şair adlandırmır, həmişə böyük təvazökarlıqla poeziyaya vurğun olduğunu, hisslərini sadəcə şeirin dili ilə çatdırmağa çalışdığını bildirir. Lakin onun "Düşüncə dəryası" adlanan yaradıcılıq dünyasından süzülüb gələn bu şeir əslində söz sənətinə nümayiş etdirilən böyük bir ehtiramdır.
Mənə görə, saf Azərbaycan türkcəsinin örnəyi olan "Tanrı ilə pıçıltı" şeirini digər əsərlərdən fərqləndirən və uca tutan ən başlıca cəhət onun müstəsna dil xüsusiyyətidir. Bu şeirdə bir dənə də olsun ərəb, fars və ya digər dillərdən alınma söz işlədilməmişdir. Şeir tamamilə saf, duru, öz ana dilimizdə - Azərbaycan türkcəsində yazılmışdır. Bu baxımdan, əsər bütün qələm əhlərinə, gənc və təcrübəli şairlərə əsil dil və üslub nümunəsidir.

Milli kimlik və unudulmaz dəyərlərimiz...
Təəssüflər olsun ki, günümüzdə bu cür incə məqamlar bəzən oxucuların nəzərindən qaçır. Milli kimlik məsələsinə biganə yanaşılan bir dövrdə ana dilimizin saflığını qorumaq, dövlətçiliyimizə və milli-mənəvi dəyərlərimizə sədaqət nümayiş etdirmək hər bir ziyalının borcudur. İlqar İsmayılzadənin bu şeiri sadəcə bədii mətn deyil, həm də milli kimliyimizə yazılmış fəlsəfi bir manifestdir.
İlqar müəllimin "Sevgi payı", Ali Baş Komandanımıza həsr olunmuş qürur dolu "Salam olsun" şeirləri və son günlər ərzində "Ədəbiyyat və incəsənət" portalında yayımlanmış "Tanrı ilə pıçıltı" əsəri onun yaradıcılıq səviyyəsinin bariz nümunəsidir.
Gəlin ana dilimizə, milli kimliyimizə sahib çıxaq, saf türk sözünün qüdrətini yaşadan belə dəyərli sənət əsərlərini oxuyaq və gələcək nəsillərə ötürək!
Azərbaycan ədəbiyyatında milli ruhun, ana dilimizin saf və qatışıqsız imkanlarının qorunması həmişə ən ali dəyərlərdən biri olub. Fəlsəfə doktoru, teoloq və yazıçı-publisist İlqar İsmayılzadənin “Tanrı ilə pıçıltı” adlı şeiri bu baxımdan əsil sənət nümunəsidir.
Şeirin ən böyük özəlliyi və parlaq cəhəti onun sırf Azərbaycan türkcəsində qələmə alınması, bəndlərində və misralarında heç bir ərəb və fars mənşəli leksik vahidlərə yer verilməməsidir. Bu xüsusiyyət əsərə xüsusi bir təbiilik, axıcılıq və dərindən gələn milli kimlik nəfəsi qazandırır.

"Tanrı ilə pıçıltı" şeirinin ümumi təhlili...
Şeirin ədəbi təhlilini bu formada təqdim etmək olar:
1. Milli kimlik və dil saflığı: Öz kökünə dayıdış;
Azərbaycan poeziyasında dini-fəlsəfi mövzular əks olunarkən adətən klassik Şərq poetikasına məxsus ərəb-fars tərkiblərindən, üslubi formalardan geniş istifadə olunmuşdur. Lakin İlqar İsmayılzadə bu şeirdə tamamilə fərqli bir yola - xalis ana dili estetikasna üstünlük verir.
Şeirdə istifadə olunan bütün sözlər qədim türkcəmizin köklərinə söykənir: varlıq, aydın, ölməzlik, su, od, külək, torpaq, güvən, dayaq, ətək və s.
Bu dil təmizliyi şeiri sadəcə bədii mətn olmaqdan çıxarır, onu milli ruhun manifestinə çevrir. Şair sübut edir ki, uca Yaradanla söhbət etmək, ona minnətdarlıq duymaq üçün yad dilli terminlərə ehtiyac yoxdur; ana dilinin duru bulağı bu uca duyğunu ifadə etməyə qat-qat, həm də artıqlaması ilə yetərlidir.
2. Kosmoloji və milli təbiət bağları: dördlük ünsürləri;
Şeirin ilk bəndlərində insanın yaranış fəlsəfəsi qədim türk mifologiyasına və təbiət fəlsəfəsinə uyğun olaraq dörd ünsür üzərində qurulur:
"Sən yaratdın məni bu aydın sudan,
Bu oddan, küləkdən, həm də torpaqdan".
Azərbaycan dərrakəsində, eləcə də qədim türk dünyagörüşündə təbiət (su, od, külək, torpaq) ilahi başlanğıcın əks-sədasıdır. Şair öz varlığını bu müqəddəs ünsürlərlə birləşdirərək həm də milli köklərinə sıx bağlılığını nümayiş etdirir. Yaradanı tanımaq, özünü dərk etmək məhz bu təbii harmoniyadan keçir.
3. İnamın səmimiyyəti və isti münasibət;
Şeirin başlığındakı "pıçıltı" sözü mətnin ruhunu tamamilə açır. Bu, uca səslə edilən iddialı dua deyil, bəndənin İlahiyə olan sonsuz səmimiyyəti, qəlb rahatlığıdır.
"Sən mənim görənim, eşidənimsən,
Sən mənim böyüyüm, tək güvənimsən".
Burada uzaq, əlçatmaz bir qüvvə deyil, insanın içindəki vicdan səsinə yaxın, onu qoruyan, ona dayaq duran mehriban və qüdrətli bir Tanrı obrazı var. Müəllifin teoloq və araşdırmaçı olması bu misralardakı ilahiyyat dərinliyini daha da inandırıcı edir - inanc burada quru ehkam deyil, yaşantıya, ruh halına çevrilir.
4. Bəndəlik fəlsəfəsi və əxlaqi təmizlik;
Şeirin sonuna doğru şair öz yerini dərindən dərk edir:
"Sən güvənli Tanrım, mənsə bir kölən,
Etmə yaşamımı pisliyə dönən".
Bu sətirlərdə təkəbbürdən uzaq, saf bir insan ruhu boy göstərir. İnsanın Tanrı qarşısında öz acizliyini etiraf etməsi onu kiçiltmir, əksinə, mənəvi olaraq ucaldır. Pislikdən qorunmaq, həyatın saflığını qorumaq istəyi milli-mənəvi dəyərlərimizin təməlini təşkil edən xeyirxahlıq və dürüstlük prinsipləri ilə üst-üstə düşür.

Yekun nəticə:
İlqar İsmayılzadənin “Tanrı ilə pıçıltı” şeiri müasir dövrümüzdə ana dilimizin saflığı uğrunda aparılan mənəvi mübarizəyə verilən gözəl ədəbi töhfədir. Şeir göstərir ki, milli kimlik təkcə tarixi abidələrdə deyil, həm də düşüncə tərzində, İlahiyə ünvanlanan dualarda belə öz doğma dilinin təmizliyi ilə yaşadılmalıdır. Bu baxımdan, əsər milli ruhu, fəlsəfi dərinliyi və estetik kamilliyi özündə birləşdirən parlaq bir sənət nümunəsidir.
Son olaraq dəyərli və aydın alimimiz, yazıçı-publisist İlqar İsmayılzadəyə davamlı uğurlar diləyirəm!

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(02.11.2026)