Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

 

Aysel hər səhər eyni saatda oyanırdı. Telefonunun zəngi çalmamışdan bir neçə dəqiqə əvvəl gözlərini açır, tavana baxaraq bir müddət hərəkətsiz qalırdı. Sonra tələsik yatağından qalxır, mətbəxə keçib çay qoyur, pəncərənin qarşısında dayanaraq küçəyə baxırdı. Hər şey əvvəlki kimi idi. Evin divarları, masanın üstündəki fincan, pəncərədən görünən küçə, hətta səhərlər eşidilən uzaq maşın səsləri belə dəyişməmişdi. Dəyişən yalnız Ayselin özünə münasibəti idi.

 

Bir vaxtlar səhərlər oyananda günün necə keçəcəyini düşünərdi. Görəcəyi işlər, görüşəcəyi insanlar, oxuyacağı kitablar, getmək istədiyi yerlər vardı. İndi isə gözlərini açan kimi beynində yalnız bir sual yaranırdı: “Bu gün də hər şeyə necə çatacağam?”

Bu sualı özünə nə qədərdir verdiyini xatırlamırdı.

Aysel həmişə məsuliyyətli insan olmuşdu. Ailədə kiminsə işi düşəndə ilk ona müraciət edirdilər. Dostlarından biri çətinliyə düşəndə gecənin hansı saatı olmasından asılı olmayaraq telefonunu açırdı. İşdə hamının çatdıra bilmədiyi işi də üzərinə götürürdü. “Sən bacararsan” deyirdilər və Aysel həqiqətən də bacarırdı.

Ən azı hamı belə düşünürdü.

O da buna inanırdı.

İllər boyu insanları məyus etməmək üçün əlindən gələni etmişdi. Kimsə ondan nəsə xahiş edəndə “yox” deməyə utanırdı. Kiminsə xətrinə dəyməsin deyə öz istəyindən keçirdi. Evdə sakitlik olsun deyə haqlı olduğu məsələlərdə belə susurdu. Dostlarının problemlərini dinləyir, onların dərdini öz dərdi kimi yaşayır, amma özünün nə hiss etdiyini heç kimdən soruşmurdu.

Əvvəllər bunları fədakarlıq hesab edirdi.

Sonralar isə bunun yavaş-yavaş özündən uzaqlaşmaq olduğunu anlayacaqdı.

Bir axşam işdən qayıdanda yağış yağırdı. Küçələrdə adam azalmışdı. Aysel çantasını çiyninə keçirib avtobus dayanacağına tərəf gedirdi. Yolun kənarındakı mağazaların işıqları islanmış asfaltın üzərində əks olunurdu. Birdən vitrində öz əksini gördü.

Dayandı.

Bir neçə saniyə özünə baxdı.

Üzündə qəribə bir ifadə vardı. Yorğun idi, amma bu yorğunluq təkcə işdən deyildi. Gözlərinin içində əvvəlki Ayseldən çoxdan əsər qalmadığını ilk dəfə həmin axşam hiss etdi.

Öz-özünə pıçıldadı:

“Mən nə vaxt belə oldum?”

Cavab gəlmədi.

Həmin gecə evə çatanda anası zəng etdi. Qohumlardan birinin problemi vardı. Aysel yenə sakitcə qulaq asdı, məsləhət verdi, “narahat olma, hər şey düzələr” dedi. Telefonu bağladıqdan sonra bir müddət əlində saxladı.

Sonra güzgünün qarşısına keçdi.

Uzun müddət özünə baxdı.

“Bəs mən necə?”

Bu dəfə sual daha ağır gəldi.

Çünki Aysel uzun illər idi ki, hamının necə olduğunu soruşurdu. Anasının, atasının, bacısının, dostlarının, iş yoldaşlarının...

Amma heç vaxt özündən soruşmamışdı.

O gecə yata bilmədi.

Uşaqlıq illərini xatırladı. Məktəbdən qayıdanda otağına girib musiqi dinlədiyi günləri düşündü. Bir gün mütləq səyahət edəcəyinə inanırdı. Yazmaq istəyirdi. Kitab oxumağı sevirdi. Bəzən heç kimə demədən şəhərin küçələrində tək gəzməkdən zövq alırdı. Hətta bir vaxtlar kiçik bir evinin, böyük bir pəncərəsinin və səhərlər sakitcə içəcəyi çayın xəyalını qurmuşdu.

Bəs bütün bunlar hara getmişdi?

Aysel birdən anladı ki, arzularından heç biri birdən-birə yox olmayıb.

O, sadəcə onları hər dəfə başqa bir günə təxirə salıb.

“İndi vaxtım yoxdur.”

“Sonra edərəm.”

“Bu işlər bitsin.”

“Hamının işi düzəlsin.”

“Bir az rahatlaşım.”

İllər belə keçmişdi.

İnsan özünü bir gündə itirmir.

Özünü hər gün bir az unudur.

Bir az başqasının istəyi üçün.

Bir az qorxusundan.

Bir az “el nə deyər?” düşüncəsindən.

Bir az ailəsi üçün.

Bir az sevdiyi insanı itirməmək üçün.

Bir az da hamını razı salmaq üçün.

Sonra bir gün güzgüyə baxıb özünü tanımadığını hiss edir.

Aysel həmin gecə qəribə bir qərar verdi. Səhər işə gedəndə heç kimə heç nə demədi. Sadəcə masasının qarşısında oturub boş bir vərəq çıxardı. Vərəqin yuxarısına bir cümlə yazdı:

“Mən əslində nə istəyirəm?”

Əvvəlcə heç nə yaza bilmədi.

Sonra bir söz yazdı.

“Yaşamaq.”

Bir az düşündü və ikinci sözü əlavə etdi:

“Yorulmadan.”

Sonra üçüncünü:

“Özüm kimi.”

Bu sözləri yazdıqca gözləri doldu.

Çünki insan bəzən özünü itirdiyini anlayanda ağlamır. Özünü yenidən tapmaq üçün hələ bir şansının olduğunu hiss edəndə ağlayır.

Həmin gündən sonra Aysel həyatını bir gündə dəyişmədi. İşini atmadı, hamı ilə əlaqəsini kəsmədi, başqa bir şəhərə köçmədi. Sadəcə kiçik şeylərdən başladı.

İlk dəfə ona uyğun olmayan bir xahişə “yox” dedi.

Əvvəl çətin oldu.

Sonra rahatladı.

Həftələrlə təxirə saldığı kitabı açdı. Bir axşam telefonu kənara qoyub təkbaşına çay içdi. Uzun müddətdən sonra sevdiyi musiqiyə qulaq asdı. Bir bazar günü heç kimə söz vermədən şəhərdə gəzməyə çıxdı.

Əvvəl bunların çox adi şeylər olduğunu düşündü.

Sonra anladı ki, insan bəzən özünə qayıtmaq üçün böyük dəyişikliklərə ehtiyac duymur. Bəzən sadəcə öz səsini yenidən eşitməlidir.

Aylar keçdikcə Aysel dəyişməyə başladı.

Daha az izah edirdi.

Daha az özünü günahlandırırdı.

Hər kəsi razı salmağa çalışmırdı.

Kiminsə ondan narazı qalmasını dünyanın sonu hesab etmirdi.

Və ən əsası, özünü başqalarının ehtiyaclarının arasında yenidən görməyə başlamışdı.

Bir gün yenə həmin yağışlı küçədən keçirdi. Vitrinin qarşısında dayandı.

Bu dəfə öz əksinə baxanda başqa bir şey gördü.

Tamamilə dəyişmiş bir qadın yox.

Sadəcə özünə qayıtmağa başlamış bir qadın.

Gülümsədi.

Sonra sakitcə yoluna davam etdi.

İnsan özünü nə vaxt itirir?

Bəlkə də başqalarının gözündə yaxşı görünmək üçün öz içindəki səsi susdurduğu gün.

Bəlkə hər “yox” demək istəyəndə “olar” dediyi gün.

Bəlkə sevmədiyi həyatı sırf hamı razı olsun deyə yaşamağa başladığı gün.

Bəlkə də öz arzularını daim “sonra”ya saxladığı gün.

Amma insanın özünü itirməsi qədər, özünü yenidən tapması da mümkündür.

Bunun üçün bəzən böyük bir qərar lazım deyil.

Sadəcə bir gün dayanıb özündən soruşmaq kifayətdir:

“Hamı üçün bu qədər şey etdim... Bəs özüm üçün nə etdim?”

Bəlkə cavab ilk dəfə gəlməyəcək.

Bəlkə susacaqsan.

Bəlkə uzun müddət heç nə hiss etməyəcəksən.

Amma sualı vermək belə başlanğıcdır.

Çünki insan özünü bir gündə itirmir.

Və çox vaxt özünü bir gündə də tapmır.

Özünə qayıdış səssiz başlayır.

Bir “yox”la.

Bir fincan çayla.

Bir kitabın səhifəsində.

Tək qalmaqdan qorxmamaqla.

Özünü bağışlamaqla.

Və nəhayət, başqalarının səsinə deyil, öz ürəyinin səsinə qulaq asmaqla.

Bəlkə də insanın özünü tapdığı an, həyatında ilk dəfə heç kimə nəyisə sübut etməyə ehtiyac duymadığı andır.

Sadəcə özün olmaq kifayət edir.

Və onda insan anlayır:

Özünü itirmək başqalarına çevrilmək deyil.

Özün ola-ola özünü unutmaqdır.

Özünə qayıtmaq isə çoxdan içində susmuş o səsi yenidən eşitməkdir.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

 

(07.09.2026)