Rəqsanə Babayeva,
"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalının Beyləqan və İmişlitəmsilçisi
Kəndin kənarında, köhnə dəmiryolunun yanındakı balaca evdə yaşayan adam hər axşam eyni saatda həyətə çıxardı. Əlində köhnə bir stəkan çay, gözləri isə artıq illərdir qatar keçməyən relslərdə olardı. Kənd camaatı onun bu vərdişinə öyrəşmişdi. Heç kim səbəbini soruşmurdu. Çünki bəzi sualların cavabı olmur, bəzi cavablar isə insanı daha çox yaralayır.
Onun adı İntiqam idi.
Bir vaxtlar bu kənddə müəllim işləmişdi. Uşaqlara yalnız oxumağı yox, həyatı da öyrətməyə çalışardı. "İnsan yaxşılıq edəndə heç vaxt uduzmur", – deyərdi. Şagirdləri bu cümləni illər keçsə də unutmamışdılar.
Amma həyat özü bəzən müəllimlərə də dərs keçirdi.
On səkkiz il əvvəl payızın soyuq bir səhərində həyat yoldaşı ilə altı yaşlı qızı şəhərə gedən qatara minmişdilər. İntiqam həmin gün məktəbdə dərsə görə onları yola sala bilməmişdi. Ayrılarkən qızı pəncərədən əl yelləyib gülümsəmiş, "Axşam qayıdanda mənə nağıl danışarsan?" demişdi.
O axşam nə qatar qayıtmışdı, nə də o gülüş.
Dağ keçidində baş verən böyük qəza xəbəri bütün ölkəyə yayılmışdı. Sağ qalanların sayı çox az idi.
İntiqam isə həmin gündən sonra əvvəlki adam olmadı.
Kəndi tərk etmədi. Evi satmadı. Hər axşam relslərin yanında dayanıb gəlməyəcək bir qatarı gözlədi. Əvvəlcə hamı bunun zamanla keçəcəyini düşündü. Aylar illərə çevrildi, amma onun gözləməsi bitmədi. İnsanlar təsəlli verməyə çalışdılar, sonra yoruldular. Nəhayət, heç kim bu barədə danışmadı. İntiqam də heç nə soruşmadı. O, yalnız gözləyirdi.
İllər onun saçlarını ağartdı, çiyinlərini əydi, üzünə dərin cizgilər saldı. Amma ürəyindəki bir qapını bağlaya bilmədi. Çünki bəzi ayrılıqlar qəbul edilmir, sadəcə insan onlarla yaşamağı öyrənir.
Bir noyabr axşamı kəndə güclü külək düşdü. Həyətdəki qoz ağacının budaqları bir-birinə dəyib xışıltı salır, damın köhnə kirəmitləri cırıltı ilə titrəyirdi. İntiqam həmişəki kimi həyətə çıxmışdı. Elə bu vaxt külək eyvanın küncündə illərlə toxunulmayan köhnə taxta sandığın qapağını açdı.
O, sandığı bağlamaq üçün yaxınlaşanda saralmış bir zərf ayaqlarının altına düşdü.
Zərfin üstündə cəmi iki söz yazılmışdı:
"Atama çatdırın."
İntiqam əvvəlcə donub qaldı.
Bu yazını tanıyırdı.
Hərflər uşaq əli ilə yazılmışdı. Bəzi hərflər əyri idi, bəziləri isə sətrə sığmamışdı. O yazını sonuncu dəfə qızı Gülnaza əlifbanı öyrədərkən görmüşdü.
Əlləri titrəyə-titrəyə zərfi açdı.
Kağızın qatları illərin ağırlığından kövrəlmişdi. Elə ehtiyatla açırdı ki, sanki bir az da bərk toxunsa, keçmiş ovulub əllərinin arasından töküləcəkdi.
Kağızın ilk sətrini oxuyan kimi nəfəsi sinəsində ilişib qaldı...
İntiqam gözlərini sətirlərin üstündə saxlasa da, bir neçə saniyə oxuya bilmədi. Hərflər bir-birinə qarışır, göz yaşları kağızın üzərinə damcılayırdı. O, titrəyən əli ilə gözlərini sildi, dərin nəfəs aldı və oxumağa başladı.
"Ata...
Əgər bu məktubu sən oxuyursansa, deməli, mən onu sənə özüm verə bilməmişəm. Müəllimimiz dedi ki, hər insan ürəyində qalan sözləri kağıza yazmalıdır. Mən də sənə yazıram. Çünki sən işdə olursan, mən yatanda gəlirsən, səhər də mən oyanmamış gedirsən.
Mən böyüyəndə sənin kimi müəllim olmaq istəyirəm. Amma anam deyir ki, əvvəl yaxşı insan olmaq lazımdır. Mən yaxşı insan olacağam. Sən də mənimlə fəxr edəcəksən. Şəhərdən qayıdanda birlikdə çayın kənarına gedək. Mən artıq sudan qorxmuram. Sən əlimi tutanda heç nədən qorxmuram..."
Məktub burada bitmirdi.
Amma İntiqam oxumağa davam edə bilmədi.
Kağızı sinəsinə sıxdı, gözlərini yumdu. On səkkiz il əvvəl eşitdiyi uşaq səsi sanki yenidən həyətin içində dolaşmağa başladı. "Ata..." deyə səslənən o nazik səs küləyin uğultusuna qarışıb qulaqlarına çatırdı.
O gecə ilk dəfə idi ki, relslərin kənarına çıxmadı.
Evin içində, köhnə masanın arxasında səhərə qədər oturdu. Bəzən məktuba baxır, bəzən pəncərədən çölə. Gecə uzandıqca yaddaşının qapıları bir-bir açılırdı.
Qızının son həftələrdə əlifbanı necə həvəslə öyrəndiyi yadına düşdü. Hər yeni hərfi yazanda kağızı götürüb qaça-qaça yanına gəlirdi.
– Ata, bax, düz yazmışam?
İntiqam isə hər dəfə gülümsəyib saçlarını oxşayırdı.
– Düz yazmısan. Amma ən gözəl yazı ürəkdən çıxan yazıdır.
O zaman bu sözləri sadəcə bir ata kimi demişdi. İndi isə anlayırdı ki, qızı doğrudan da ürəyini kağıza köçürmüşdü.
Səhər açılan kimi kənddə xəbər yayıldı ki, İntiqam müəllim axşam relslərin yanına getməyib.
Qonşular təəccübləndilər. Bəziləri xəstələndiyini düşündü. Axşamüstü illərin qonşusu Hüseyn kişi həyətə baş çəkdi. Darvazanı yavaşca açıb səsləndi:
– Ay İntiqam, evdəsən?
İntiqam eyvana çıxdı. Gözləri şişmişdi, amma çöhrəsində illərdir görünməyən qəribə bir sakitlik vardı.
Hüseyn kişi bunu hiss etdi. Soruşmaq istədi, amma susdu. Çünki bəzi adamların üzündə elə ifadə olur ki, söz artıq lazım olmur.
İntiqam isə uzun sükutdan sonra asta səslə dedi:
– Bilirsən, Hüseyn... Mən illərdir səhv yerdə gözləmişəm.
Hüseyn kişi təəccüblə üzünə baxdı.
– Necə yəni?
İntiqam əlindəki məktubu göstərdi.
– Mən qatarın qayıdacağını gözləyirdim. Halbuki qayıdan xatirələr imiş. Onlar heç vaxt itməyiblər. Sadəcə mən onları görmək istəməmişəm.
Hüseyn kişi cavab vermədi.
Həyətin o biri başında külək yenə qoz ağacının yarpaqlarını tərpədirdi. Bu dəfə o səs İntiqama əvvəlki kimi kədərli gəlmədi. Sanki illərdir ürəyində kilidlənmiş bir otağın pəncərəsi açılmışdı və içəriyə ilk dəfə təmiz hava dolurdu.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(22.07.2026)
