Cahangir Namazov,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Özbəkistan təmsilçisi.

Müasir dünya ədəbiyyatının ən mürəkkəb, ən mübahisəli və ən cəsarətli yaradıcılarından biri — avstriyalı yazıçı, 2004-cü il Nobel mükafatı laureatı Elfride Yelinekin “Aşiqlər” (Die Liebhaberinnen) romanını oxuyub bitirdim.

Bu roman Yelinekin nə qədər dürüst, barışmaz və acı həqiqəti deməkdən çəkinməyən bir yazıçı olduğunu bir daha sübut edir. O, cəmiyyəti bəzəmir, həyatı pərdələyib göstərmir. Əksinə, insani münasibətlərin daxili mexanizmini, sevgi adı altında gizlənən maraqları, zorakılığı və iqtisadi məcburiyyətləri soyuq realizmlə açıb göstərir.

Romanda Brigitte və Paula ayrı-ayrı fərdlər deyil, ictimai sistemin məhsulu kimi təqdim olunur. Onların həyatı seçimlərə deyil, əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş ssenarilərə tabe olur:

— qadının dəyəri nikah vasitəsilə ölçülür,

— sevgi sosial lift rolunu oynayır,

— kişi isə sabitliyin mənbəyi kimi qəbul edilir.

Yelinek məhz burada romantik mifləri darmadağın edir. Bu əsərdə: sevgi — hiss deyil, strategiyadır,

nikah — müqavilədir,

xoşbəxtlik isə — statistik yalandır.

Ən dəhşətlisi odur ki, bu qadınlar açıq zorakılığın qurbanı deyillər. Yelinek bizə bunu göstərir:

onlar məcbur edilmir — özləri razılaşaraq, yavaş-yavaş yox olurlar.

Bu isə zorakılığın ən səssiz, ən “normal” formasıdır.

O, güzgü tutur.

Qadının cəmiyyətdə necə “uyğunlaşması”, arzularından imtina etməsi, bədənini və ruhunu gələcək adı ilə qurban verməsi — bütün bunlar romanda hissiz, demək olar ki, mexaniki dillə təqdim olunur. Məhz bu soyuq üslub oxucunu narahat edir, əsəblərini gərir, daxili müqavimət oyadır.

Yelinek bilərəkdən gözəllikdən qaçır.

Çünki bu dünyada hiss etməyə yer qalmayıb.

O, belə bir sual vermir: “Buna hazırsanmı?”

Sadəcə deyir:

 — acı,

— doğru,

— barışmaz.

Elfride Yelinek hamının sevdiyi yazıçı deyil.

Çünki o, ovutmur.

Oyadır.

Narahat edir.

Düşünməyə məcbur edir.

Məhz buna görə “Aşiqlər” sadəcə sevgi haqqında roman deyil.

Bu — sevgi adı ilə haqq qazandırılan zorakılıq, qadın taleyi və cəmiyyət tərəfindən “normal” sayılan ruhi köləlik haqqında bir əsərdir.

Bu romanı oxuyarkən bir daha anladım: ədəbiyyatın vəzifəsi yalnız gözəllik yaratmaq deyil, həqiqəti deməkdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(17.12.2025)