Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
XII əsr Azərbaycan intibah poeziyasının zirvəsi olan Nizami Gəncəvi ideyaları və fəlsəfi sevgi konsepsiyası ilə əsrlər boyu coğrafi sərhədləri aşaraq dünya mədəniyyətinə yön vermişdir. Lakin klassik Şərq ədəbiyyatının Qərb rok musiqisinin təkamülünə, xüsusilə XX əsrin ən böyük gitara ustadlarından biri olan Erik Kleptonun (Eric Clapton) yaradıcılığına birbaşa təsiri hərb və incəsənət tarixinin ən maraqlı hadisələrindəndir. Kleptonun 1970-ci ildə "Derek and the Dominos" qrupu ilə ərsəyə gətirdiyi, musiqi tarixinin şah əsərlərindən sayılan "Layla and Other Assorted Love Songs" albomu birbaşa Nizaminin "Leyli və Məcnun" poemasının fəlsəfəsindən qaynaqlanır.
Məcnunluq həddində bir eşq: Pattie Boyd və Nizami irsi
1970-ci illərin əvvəllərində Erik Klepton öz yaxın dostu, əfsanəvi "The Beatles" qrupunun üzvü Corc Harrisonun (George Harrison) həyat yoldaşı Pattie Boyda ümidsiz və gizli bir eşqlə bağlanmışdı. Bu cavabsız sevginin gətirdiyi psixoloji iztirablar və çıxılmazlıq fonunda, dostu İan Dallas ona Nizami Gəncəvinin ingilis dilinə tərcümə edilmiş "Leyli və Məcnun" poemasını hədiyyə edir.
Poemanı oxuyan Klepton, öz taleyi ilə sevdiyinə qovuşa bilməyib çöllərə düşən, cəmiyyətdən təcrid olunan Qeysin (Məcnunun) faciəsi arasında mistik bir paralellik tapır. O, Pattie Boyda olan hisslərini Nizaminin misralarında kəşf edir. Bu bənzərlik musiqiçini o dərəcədə sarsıdır ki, o, dərhal albomun ana xəttini bu əhvalat üzərində qurmağa qərar verir.
"Layla" və gizli qalmış ikinci müəlliflik faktı
Albomun ən məşhur treki olan "Layla" mahnısı, Şərq ədəbiyyatındakı "Leyli" adının birbaşa rok instrumentalına adaptasiyasıdır. Lakin videomaterialda da vurğulanan ən mühüm fakt budur ki, Nizaminin təsiri sadəcə bu mahnının adı və ya ideyası ilə bitmir.
Albomun 5-ci treki olan "I Am Yours" (Mən Səninkiyəm) mahnısının rəsmi qeydiyyat və kover məlumatlarına baxdıqda, musiqi və tənzimləmənin Erik Kleptona, sözlərin müəllifliyinin (Lyricist) isə birbaşa Nizami Gəncəviyə aid olduğu rəsmən qeyd edilib. Mahnının sözləri – "Hansı külək əssə, sənin ətrini mənə gətirir, hansı quş oxusa, sənin adını mənə çağırır..." – dahi şairin poemasındakı sətirlərin ingilisdilli rok musiqisinə birbaşa köçürülməsidir. Beləliklə, şairin ölümündən təxminən 800 il sonra onun sözləri dünya rok klassikasının təməl daşlarından birinə çevrilmişdir.
Demək ki...
Erik Klepton və dahi şairimizin yaradıcılıq kəsişməsi sübut edir ki, əsl sənət və səmimi sevgi iztirabları zaman, məkan və janr tanımır. Nizami Gəncəvinin bəşəri dühası təkcə divan ədəbiyyatını deyil, Məcnun fəlsəfəsinin gücü ilə müasir Qərb rok musiqisinin gedişatını da formalaşdırmağı bacarmışdır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(28.10.2026)
