Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin zəngin xəzinəsində elə əsərlər var ki, onlar konkret bir dövrün məhsulu olsalar da, zamanın sərhədlərini aşaraq ümummilli dəyərə çevrilirlər. Belə unudulmaz sənət incilərindən biri, onilliklər ərzində hər bir gəncin qəlbinə yol tapan, ali məktəb yataqxanalarından tutmuş möhtəşəm məzuniyyət gecələrinə qədər hər yerdə səslənən "Tələbə" (və ya "Tələbəlik illəri") mahnısıdır. 1969-cu ildə işıq üzü görən bu əsər, sadəcə bir mahnı deyil, Azərbaycan tələbəliyinin rəsmi olmayan himnidir.
Yaranma tarixi və tarixi kontekst
Mahnının bəstələnməsi təsadüfi bir tarixə dayanmır. 1969-cu ildə Azərbaycanın ən köklü təhsil ocağı olan Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) yaradılmasının 50 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd olunurdu. Bu yubiley ərəfəsində gəncliyin, elmin və tələbəlik enerjisinin musiqili rəmzini yaratmaq ehtiyacı doğdu. Dövrün gənc, enerjili və istedadlı yaradıcı heyəti bu missiyanı öz üzərinə götürərək, Azərbaycan musiqi tarixinə qızıl hərflərlə yazılacaq melodiyanı ərsəyə gətirdi.
Yaradıcı heyət və böyük əməkdaşlıq
Mahnının bu dərəcədə uğurlu və uzunömürlü olmasının əsas səbəbi, sözün əsl mənasında, nəhəng sənətkarların dühasının birləşməsidir:
Bəstəkar - Telman Hacıyev: Yaradıcılığında dərin lirizm, saf duyğuların tərənnümü səciyyəvi olan bəstəkar, tələbəliyin o bir az dinamik, bir az da kövrək ruhunu musiqinin notlarına dahiyanə şəkildə köçürmüşdür.
Şair - Cabir Novruz: Gələcəyin Xalq şairi, poeziyamızın səmimiyyət zirvəsi olan Cabir Novruz gənclik illərinin o qayğısız, saf, bir az da çətin amma şirin dönəmini misralarla əbədiləşdirdi.
İlk İfaçı - Elmira Rəhimova: Mahnını ilk dəfə lentə aldıran və özünəməxsus ecazkar, lirik ifası ilə dinləyicilərin qəlbinə həkk edən Xalq artisti Elmira Rəhimova olmuşdur. Onun səsi mahnının səmimiyyətini daha da artırmışdır.
Əsərin poetik və sosioloji təhlili
Mahnının mətnində (sözlərində) tələbə həyatının iki əsas tərəfi çox reallıqla və səmimi şəkildə tərənnüm olunur:
Maddi çətinliklər: "Çox-çox adi dolanan..." misrası tələbələrin dəbdəbədən uzaq, təqaüdlə dolanan, lakin bununla fəxr edən sadə həyat tərzini ortaya qoyur.
Mənəvi zənginlik: Maddi çətinliklərin fonunda tələbələrin "Dünyaya, cahana, insana, gələcəyə inanan" daxili dünyası, böyük idealları və bir-birinin həm dərdinə, həm sevincinə ortaq olan humanist xarakteri vəsf edilir.
Məhz bu iki təzadın (maddi sadəlik və mənəvi ucalıq) mükəmməl balansı mahnını hər dövrün tələbəsi üçün doğma edir.
Müasir dövr və yeni nəfəs
"Tələbə" mahnısı arxiv tozunda itməyən, əksinə, zaman keçdikcə gəncləşən unikal bir əsərdir. Bu gün də hər tədris ilinin başlanğıcında və "Məzun günü" tədbirlərində bu ritmlər vazkeçilməzdir. Son illərdə gənc nəslin sevimli ifaçısı Ayaz Babayev mahnını müasir pop-aranjimanda yenidən ifa edərək rəqəmsal platformalarda və sosial şəbəkələrdə trendə çevirmiş, əsərə ikinci gənclik nəfəsi qazandırmışdır.
P.S.
Telman Hacıyevin melodiyası, Cabir Novruzun sözləri və Elmira Rəhimovanın ifası ilə Azərbaycan mədəniyyətinə bəxş edilən "Tələbə" mahnısı, gənclik enerjisinin, saf duyğuların və vəfanın simvolu olaraq yaşamağa davam edir. O, təkcə keçmiş tələbələrin xatirələrini sızlatmır, həm də gələcəyin tələbələrinə bir ümid melodiyası kimi ötürülür.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(23.09.2026)
