İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Norveç ədəbiyyatı deyəndə KnutHamsunyada düşür, bəs Norveç musiqisi deyəndə? Əlbəttə ki Edvar Qriq.
Edvard Hagerup Grieg – Edvar Qriq (15 iyun 1843cü ildə anadan olub. Norveç bəstəkarı və pianoçusu, XIX əsr romantik musiqisinin ən mühüm nümayəndələrindən biri hesab olunur. O, Norveç xalq musiqisinin melodik xüsusiyyətlərini klassik Avropa musiqisi ilə birləşdirərək özünəməxsus üslub yaradıb. Qriq Bergen şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olub.
Uşaqlıqdan piano çalmağa böyük maraq göstərib. Onun musiqi istedadını məşhur Norveç skripkaçısı Ole Bull erkən yaşlarında fərq edib və Qriqin peşəkar musiqi təhsili almasına kömək göstərib. Qriq daha sonra Almaniyanın Leypsiq şəhərindəki konservatoriyada təhsil alıb. Burada Avropa klassik musiqisi ilə yaxından tanış olub və bəstəkarlıq bacarıqlarını inkişaf etdirib.
Ən məşhur əsərləri
Qriqin yaradıcılığında xüsusilə piano və orkestr əsərləri mühüm yer tutur:
- “Piano Konserti, a-moll, Op. 16” — onun ən məşhur əsərlərindən biridir.
- “Peer Gynt” süitası — Henrik İbsenin eyniadlı əsəri üçün yazdığı musiqidən hazırlanıb.
- “Dağ kralının mağarasında” (In the Hall of the Mountain King) — “Peer Gynt” əsərinin ən tanınan parçalarından biridir.
- “Səhər əhvalı” (Morning Mood) — Qriqin dünyada ən çox tanınan melodiyalarından biridir.
- “Lirik parçalar” (Lyric Pieces) — piano üçün yazdığı çoxsaylı kiçik əsərlər silsiləsidir.
Norveç musiqisinin səsi
Qriqin əsas xüsusiyyətlərindən biri Norveç xalq musiqisindən geniş istifadə etməsi olub. O, xalq melodiyalarının ritmlərini, ladlarını və intonasiyalarını öz bəstələrinə daxil edərək milli Norveç musiqi üslubunun formalaşmasına böyük töhfə verib. Onun musiqisində Norveçin təbiətini də hiss etmək mümkündür:
dağlar, meşələr, dəniz, sakit səhərlər və xalq rəqslərinin ritmləri Qriqin yaradıcılığında xüsusi atmosfer yaradır.
Qriqin “a-moll Piano Konserti”
Qriqin a-moll Piano Konserti, Op. 16 əsəri onun yaradıcılığının zirvələrindən biri hesab olunur.
Bu əsəri yazarkən Qriq hələ çox gənc idi. Əsərin ilk hissəsinin başlanğıcı xüsusilə dramatik və təsirlidir. Piano ilə orkestr arasındakı dialoq Qriqin romantik üslubunu çox yaxşı nümayiş etdirir. Bu konsert bu gün də pianoçuların repertuarında mühüm yer tutur.
“Lirik parçalar”
Qriq piano üçün çoxlu kiçik əsərlər də yazıb. Onların ən məşhur silsiləsi “Lirik parçalar”dır. Bu əsərlərin bir çoxu qısa olsa da, müəyyən bir hissi, mənzərəni və ya hadisəni musiqi vasitəsilə ifadə edir. Məsələn, onların arasında “Arietta”, “To Spring”, “Wedding Day at Troldhaugen”, “Butterfly” kimi əsərlər var. Bu əsərlər Qriqin böyük orkestr əsərlərindən fərqli olaraq onun daha şəxsi və intim musiqi dünyasını göstərir.
Qriq həyatının böyük hissəsini həyat yoldaşı, müğənni Nina Hagerup ilə birlikdə keçirib. Onlar musiqi fəaliyyətlərində bir-birinə dəstək olublar. Qriq 4 sentyabr 1907-ci ildə doğulduğu Bergen şəhərində vəfat edib. Bu gün onun Bergen yaxınlığındakı Troldhaugen adlı evi muzey kimi qorunur və Norveçin mühüm musiqi-mədəniyyət məkanlarından biridir. Qriqi fərqləndirən əsas cəhət: o, Norveç təbiətinin və xalq musiqisinin ruhunu romantik klassik musiqiyə gətirən bəstəkar kimi tarixə düşüb.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(04.09.2026)
