İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
O, olduqca mehriban, istiqanlı və nikbin adam idi, hər bir kəsi özünə vurğun edə bilib. Doğma şəhərində Telman Cəfərov təkcə rəssam kimi tanınmayıb. Özündən əvvəlki rəssamlara həsr olunan tarixi — analitik məqalələri ilə mütəmadi çıxış edib. Rübai və bayatı formasında şeirlər yazıb.
Bunları yerli qazetlər böyük həvəslə dərc ediblər...
Dərin savada malik bu insan Nizami və Mirzə Şəfi Vazeh poeziyasının böyük bilicisi olub. Telman Cəfərovun qrafik işlərinin böyük qismi bu dahi Azərbaycan şairlərinin yaradıcılığına həsr olunub. Telman Cəfərov üsyankar olmayıb. O, müəllimlərinə sədaqətli şagird olub....
Cəfərov Telman İsmayıl oğlu 1939-cu ildə aprelin 8-də Gəncədə anadan olub. Orta təhsilini Gəncə şəhərində başa vurub, 1958-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbinə daxil olub və 1963-cü ildə "Rəsm və rəsmxət müəllimi" ixtisası üzrə tam kursu bitirmiş və eyni zamanda SSSri rəssamlar ittifaqına üzv olub.
1964-cü ildə H. Zərdabi adına Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olub və 1969-cu ildə "Pedoqogika və ibtidai təhsil metodikası" ixtisası üzrə tam kursu bitirib. Əmək fəaliyyətinə orta məktəbdə rəsm müəllimi kimi başlayıb, uşaq rəssamlıq məktəbində müəllim, direktor vəzifəsində işləyib.
Eyni zamanda Gəncə Dövlət Pedoqoji institunda "Təsviri incəsənət" fənnindən dərs deyib. 1982-ci ildən ömrünün sonuna qədər Gəncə Dövlət Rəsm Qalareyasının direktoru vəzifəsində işləyib. Telman Cəfərovun yaradıcılıq yolu 1960-cı illərin sonu 1970-ci illərin əvvəlindən başlayıb.
Lakin ənənəvi təsviri sənət sistemində o, maksimum ifadəliliyə can ataraq özünün rəngkarlıq əsərlərini "səsləndirə" bilib. Həyatda, ətrafında görmək istədiyi harmoniya və gözəllik, sevgi və mərhəmət onun sənət dünyasında yanaşı yaşayıb. Qüsursuz intuisiyaya malik gözəl kolorist və estet olan sənətkar gündəlik həyatın sadə və kobud sözlərindən qaçmayıb.
Onun çoxsaylı natürmortları və məhkum heyvan obrazları sanki "ağrıdan" qışqırıbar. Sağlığında Telman Cəfərovun xeyli sərgisi olub. Onun işlərinə çox adam tamaşa edib. Lakin stereotipləri və şablon təfəkkürün hökm sürdüyü həmin dövrdə çətin ki kimsə onun həyat və yaradıcılığındakı dramatizmi sona qədər anlaya bilib.
Ömrünün sonunadək Gəncədə, respublikanın mədəni həyatının mərkəzindən kənarda yaşayan Telman Cəfərov heç vaxt əyalət adamı olmayıb. Onun güclü, parlaq və faciəvi sənəti bu gün də öz keyfiyyətini itirməyib.
O, "aralıq" yaş qrupuna aiddir: "sərt uslubun" idealları artıq öz işini bitirib, gələcək "yetmişincilərin" yaradıcılıq proqramı isə hələ rüşeym halındadır. Sənətkar 1960-cı illərin sonunda, artıq yetkin yaşında institutu bitirib.
Bəlkə də bu amil onun yaradıcılıq manerasının formalaşmasında öz rolunu oynayıb. Yolayrıcında olan sənətkar özündə nə isə pozitiv və onun özünün nöqteyi – nəzərincə maraq kəsb edən istənilən bədii prinsiplərə açıq olub. Tamamilə fərdi şəkildə və heç bir qəbul edilən qaydalara fikir vermədən o, yalnız özünün daxili seçiminə və yaradıcılıq inersiyasına arxalanıb.
Bununda bərabər, təbii və tam rahat şəkildə keçdiyi "məktəbin" çərçivəsində qala bilib. Sıx şəkildə qurulan kompozisiyalar, dolğun rəng formaların fəal plastik düzümü, relyefli parlaq faktura — bütün bunlar eyni dərəcədə bir çox azərbaycanlı rəssamlaq üçün seçiyyəvidir. Telman Cəfərov onlardan prinsipial olaraq bir cəhətlə, fərqlənib: əsərlərinin aşkar dramatik ovqatı ilə.
Bu dərəcədə kəskin ifadə tərzi, obrazların çılpaq tragizmi indi də bizi təəcübləndirib. Onun karyerasına çoxları qibtə edə bilərdi. Telman Cəfərov on ildən artıq Uşaq İncəsənət məktəbinə, sonra isə ömrünün sonunadək Gəncə rəssamlıq qalereyasına rəhbərlik edib. Eyni zamanda, bütün bu illər ərzində H. Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunda dərs deyib.
Rəssam 11 oktyabr 1994-cü ildə xəstəlik səbəbilə bu həyata gözlərini yumub.
Sənətkar bu gün də gündəmdədir, çünki ömrü boyu tapındığı və öz əsərlərində təsbit etdiyi dəyərlər zamanın hökmündən kənardadır.
Allah rəhmət eləsin!
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(08.04.2026)
