Nail Zeyniyev,

"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının Ədəbiyyat şöbəsi

Sənətdə yarımçıq qalan əsərlər təsadüfi hal deyil. Bir çox tanınmış sənətkarın işlərində bitməmiş kətanlar, yarıda saxlanmış ideyalar var. Bu vəziyyətin arxasında sadə səbəblərdən çox, daxili gərginlik və düşüncə dayanır.

Rəssam işə başlayanda ağlında müəyyən bir obraz olur. Bu obraz adətən tam, aydın və qüsursuz görünür. Amma onu kətana köçürdükcə bu ilkin təsəvvürlə real nəticə arasındakı fərq üzə çıxır. İş irəlilədikcə bu fərq daha çox hiss olunur. Çünki rəssamın özü də prosesi dərinləşdirdikcə daha tələbkar olur.

Bu mərhələdə seçim yaranır. Ya əsəri tamamlayıb onun qüsurlarını qəbul etmək, ya da onu yarımçıq saxlayıb içindəki idealı qorumaq. Bəzi rəssamlar ikinci yolu seçir. Çünki tamamlanmış əsər artıq dəyişməz olur və onun qeyri-kamilliyi aydın görünür. Yarımçıq qalan isə hələ də ehtimal olaraq qalır.

Qorxu amili burada rol oynayır. Əsər tamamlananda o, başqalarının qarşısına çıxır. İnsanların reaksiyası, tənqidi, qəbul edib-etməməsi artıq rəssamdan asılı olmur. Bu, bir növ özünü ortaya qoymaqdır. Yarımçıq saxlanılan iş isə bu mərhələdən keçmir, daha təhlükəsiz zonada qalır.

Amma məsələ təkcə qorxu ilə izah olunmur. Bəzi rəssamlar üçün tamamlanma anlayışı özü şübhəlidir. Onlar düşünür ki, sənət prosesi heç vaxt bitmir. Hər iş sadəcə müəyyən nöqtədə dayandırılır. Bu baxışa görə “bitmiş əsər” anlayışı nisbi və şərtidir.

Belə yanaşmada rəssam əsər üzərində uzun müddət işləyə, ona qayıda, dəyişə bilər. Bitirmək isə bu prosesi dayandırmaq deməkdir. Bəziləri üçün bu, inkişafın kəsilməsi kimi görünür. Ona görə də işi açıq saxlayırlar.

Digər tərəfdən, bu düşüncə bəzən özünü qoruma vasitəsinə çevrilə bilər. Rəssam kamilliyə inanmadığını deyir, amma əslində qiymətləndirilməkdən çəkinir. Bu iki hal çox vaxt bir-birinə qarışır və onları ayırmaq asan olmur.

Cəmiyyətin və mühitin təsiri də az deyil. Bəzi yerlərdə sənətkar üzərində “bitir, göstər, təqdim et” kimi təzyiq olur. Bu halda yarımçıq işlərə yer qalmır. Amma bu yanaşma da hər zaman sağlam nəticə vermir. Bəzən əsər hazır olmadan tamamlanmış kimi təqdim edilir.

Nəticədə məsələ tək bir səbəblə izah edilmir. Rəssamın əsəri tamamlamaması həm qorxu ilə, həm də kamillik anlayışına münasibəti ilə bağlı ola bilər. Bu iki amil çox vaxt eyni anda mövcud olur. Hər əsərdə, hər yaradıcı insanda bu balans fərqli şəkildə ortaya çıxır.

"Ədəbiyyat və incəsənət"

(06.04.2026)