”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi
Parkda oturmuşdum. Qarşımda, şüşə pəncərələrinin arxasından içərisi görünən kiçik bir kafe vardı. Orada çox yaşlı bir turist oturmuşdu. Əynində şortik, başında kepka, qarşısında bir fincan kofe... Heç yerə tələsmirdi. Nə üzündə bir narahatlıq, nə də davranışlarında hansısa tələsiklik hiss olunurdu. Sadəcə oturmuşdu və sanki həyatın ona təqdim etdiyi həmin kiçik anın dadını çıxarırdı. Kofesindən aramla içir, ətrafına baxır, bəlkə də heç nə haqqında düşünmədən, sadəcə orada olmağın rahatlığını yaşayırdı.
Bilmirəm, niyə məhz o mənzərə diqqətimi bu qədər çəkdi. Bəlkə də ona görə ki, mən onun yaşında deyildim, amma içimdə çoxdan yorulmuş bir insan daşıyırdım. Bəlkə də onun sakitliyində özümə həsəd apardığım bir həyat gördüm. Bir anlıq düşündüm: görəsən, mən də nə vaxtsa belə otura biləcəyəmmi? Heç bir işə, heç bir məsuliyyətə, heç kimin gözləntisinə tabe olmadan, sadəcə bir fincan kofe içərək həyatın dadını çıxara biləcəyəmmi?
Sonra ağlımdan qəribə, bir az da kədərli bir fikir keçdi: deyəsən, mən həyatımı yaşamağa ancaq onun yaşında fürsət tapacağam.
Bu fikir məni özümlə üz-üzə qoydu. Çünki mən hələ də gəncliyimi yaşaya bilmədiyimi hiss edirəm. Təqvimdə yaşım artır, illər bir-birini əvəz edir, amma insanın yaşadığı illərlə yaşaya bildiyi həyat həmişə üst-üstə düşmür. Bəzən insan illərlə yaşayır, amma özünə aid bir ömür keçirə bilmir. Günləri başqalarının ehtiyaclarına, məsuliyyətlərə, qayğılara, həll olunmalı problemlərə, gözlənilməz hadisələrə bölünür. Bir gün başını qaldırıb ətrafa baxanda isə görür ki, həyat davam edib, zaman keçib, amma o, hələ də öz həyatına başlamaq üçün münasib şərait gözləyir.
Mən də bəzən elə hiss edirəm. Sanki həyatımın əsas hissəsi hazırlıq mərhələsidir. Nəyəsə çatmaq, nəyisə yoluna qoymaq, kiminsə yükünü yüngülləşdirmək, bir problemi həll etmək, sabahı təmin etmək, bu günü birtəhər başa vurmaq... Həmişə bir iş var, bir qayğı var, bir narahatlıq var. Elə bil həyatın qapısının ağzında dayanmışam, içəri keçmək üçün əvvəlcə bütün işlərimi bitirməliyəm. Amma o işlər heç vaxt bitmir. Bir məsələ həll olunur, digəri başlayır. Bir narahatlıq arxada qalır, başqa bir narahatlıq onun yerini tutur. İnsan bəzən problemlərdən qurtulmağı həyatın başlanğıcı hesab edir. Halbuki həyat elə problemlərin içərisində də davam edir.
Ən qəribəsi budur ki, insan gəncliyinin fərqinə çox vaxt onu yaşaya bilməyəndə varır. Gənclik deyəndə ağlımıza gələn yalnız gözəllik, enerji, əyləncə, səyahət, sevgi və arzular deyil. Gənclik həm də qayğısızlıq haqqıdır. Səhər hara gedəcəyini bilmədən evdən çıxmaq, ürəyin istədiyi yerdə oturmaq, səbəbsiz gülmək, gecəni düşünmədən keçirmək, bir qərar verərkən onun sabahkı nəticələrini hesablamamaqdır. Bəzən sadəcə özün üçün nəsə etmək, heç kimə izah vermədən bir gününü istədiyin kimi yaşamaqdır.
Amma elə insanlar var ki, gəncliklərini özlərinə ayıra bilmirlər. Onlar erkən yaşlardan məsuliyyətlə tanış olurlar. Həyat onlara arzularından əvvəl öhdəlikləri öyrədir. Başqalarının ağrısını hiss etməyi, çətinliklərə dözməyi, möhkəm dayanmağı, yıxılmamağı, hər şeyə rəğmən davam etməyi öyrənirlər. Bəzən özləri də bilmədən yaşlarından böyük olurlar. Hamı onlardan güclü olmağı gözləyir, amma heç kim soruşmur ki, bu qədər güclü olmaqdan yorulmayıblarmı?
Belə insanların içində qəribə bir təxirəsalma yaranır. Özlərinə aid hər şeyi sonraya saxlayırlar. Bir gün rahat yaşayacağam, bir gün səyahət edəcəyəm, bir gün ürəyim istəyən kimi geyinib küçələrdə gəzəcəyəm, bir gün heç nədən narahat olmadan səhər yeməyimi edəcəyəm, bir gün özümü düşünəcəyəm... O bir gün isə həmişə gələcəyin hansısa uzaq nöqtəsində dayanır.
Bəlkə də insanın özünə etdiyi ən böyük haqsızlıq budur: həyatını yaşamaq üçün əvvəlcə hər şeyin qaydasına düşməsini gözləmək.
Çünki hər şeyin qaydasına düşdüyü bir həyat varmı? Hər kəsin öz qayğısı, öz yarımçıq işi, öz itirdikləri, öz qorxuları var. Kimi maddi çətinliklərin, kimi ailə məsuliyyətlərinin, kimi xəstəliklərin, kimi də heç kimə danışmadığı daxili mübarizələrin içində yaşayır. Kənardan baxanda rahat görünən insanların belə öz daxilində hansı fırtınaları daşıdığını bilmirik. Bəlkə də o yaşlı turistin də keçmişində mənim təsəvvür edə bilmədiyim qədər çətinliklər, itkilər, yorğunluqlar olub. Bəlkə o da vaxtilə mənim kimi bir yerdə oturub, qarşısındakı insanlara baxaraq nə vaxtsa rahat yaşaya biləcəyi günlərin xəyalını qurub. İndi isə sadəcə həmin günlərin içindədir.
Amma mənim diqqətimi çəkən onun yaşlı olması deyildi. Onun yaşına baxmayaraq, həyatdan zövq almağı bacarması idi. Sanki yaşamaq üçün xüsusi bir səbəb axtarmırdı. Bir fincan kofe, bir masa, sakit bir gün, ətrafındakı mənzərə... Ona bəs edirdi. Həyatın bütün mənasını böyük hadisələrdə deyil, kiçik anlarda tapmış kimi görünürdü.
Mən isə hələ də həyatın mənə rahatlıq verəcəyi zamanı gözləyirəm.
Bəzən özümə sual verirəm: görəsən, mən nə vaxtsa heç nəyi düşünmədən yaşaya biləcəyəm? Telefonuma gələn zənglərə cavab vermək məcburiyyətində qalmadan, kiminsə məndən nə gözlədiyini hesablamadan, sabah həll etməli olduğum işlərin siyahısını beynimdə daşımadan bir gün keçirə biləcəyəmmi? Bir şəhərdə heç bir məqsəd olmadan gəzə, tanımadığım bir küçədə dayanıb vitrindəki əşyalara baxa, sevdiyim bir kafedə saatlarla otura biləcəyəmmi? Özümə vaxt ayıranda vicdan əzabı çəkməyəcəyim bir yaşa, bir həyata çatacağammı?
Bəlkə də məsələ yaşda deyil. Bəlkə mənim gözlədiyim şey qocalıq deyil, azadlıqdır. İnsanın öz ömrü üzərində bir az söz sahibi olmasıdır. İllərlə başqalarının ehtiyaclarına, həyatın məcburiyyətlərinə, gözlənilməz hadisələrə uyğunlaşdıqdan sonra nəhayət öz istəyinə uyğun yaşamaq imkanıdır. İnsan bəzən yaşlanmaqdan yox, gecikməkdən qorxur. Öz həyatına gecikməkdən. Sevməyə, sevilməyə, gəzməyə, gülməyə, arzulamağa, özünü xoşbəxt hiss etməyə gecikməkdən...
Ən ağır tərəfi isə budur ki, gənclik geri qayıtmır. İnsanın sonradan qazandığı rahatlıq əvvəlki illərin əvəzi ola bilmir. Qırxında, əllisində, altmışında da gözəl günlər yaşamaq mümkündür, əlbəttə. İnsan hər yaşda sevinə, sevə, səyahət edə, yeni bir həyata başlaya bilər. Amma iyirmi yaşın həyəcanını, otuz yaşın enerjisini, gəncliyin o səbəbsiz cəsarətini heç bir sonrakı yaş geri qaytara bilməz. Hər dövrün öz gözəlliyi, öz təkrarsızlığı var.
Bunu qəbul etmək də asan deyil.
Bəzən insan itirdiyi illərə görə kədərlənir. Halbuki həmin illərdə əlindən gələni edib. Bəlkə də başqa cür yaşamaq imkanı olmayıb. Bəlkə seçimləri yox, məcburiyyətləri olub. Bəlkə bir az rahat nəfəs almaq üçün belə çox şeydən keçib. İndi isə geriyə baxanda anlayır ki, başqaları üçün ayırdığı vaxtın içində özünə çox az yer qalıb.
Mən o yaşlı turistə baxarkən bunları düşündüm. Onun həyatını bilmirdim, amma öz həyatım haqqında çox şey anladım. Mənim həsəd apardığım onun yaşı deyildi. Mən onun yerindəki rahatlığa, qayğısız görünən davranışına, özünə ayıra bildiyi vaxta həsəd aparırdım. Əslində, mən də elə yaşamaq istəyirəm. Amma bunu altmış, yetmiş yaşımı gözləmədən istəyirəm.
İstəyirəm ki, həyatın gözəllikləri mənim üçün yalnız bütün problemlər bitdikdən sonra başlamasın. İstəyirəm ki, yorğunluğumun arasında da sevinməyə yer qalsın. Bir fincan kofeni içərkən növbəti günün qayğılarını düşünməyim. Bir yerə gedərkən vaxtı, pulu, məsuliyyəti, sabahı hesablamayım. Bəzən sadəcə yaşadığım üçün xoşbəxt olum.
Bəlkə də bizə öyrədilən ən böyük yanlışlardan biri budur: əvvəlcə həyatını qur, sonra yaşa. Əvvəlcə hər şeyi təmin et, sonra özünü düşün. Əvvəlcə məsuliyyətlərini yerinə yetir, sonra arzularına vaxt ayır. Ancaq heç kim demir ki, bu ardıcıllıq bəzən insanın bütün gəncliyini əlindən alır. Çünki həyat gözləmə otağı deyil. Biz orada oturub növbəmizin çatmasını gözləmək üçün dünyaya gəlməmişik.
O gün parkdan qalxanda həmin yaşlı turist hələ də kafedə oturmuşdu. Bəlkə kofesini bitirmişdi, bəlkə yenisini sifariş etmişdi. Mən isə özümlə bir fikir götürüb oradan ayrıldım: görəsən, mən də bir gün həyatın dadını çıxarmağı bacaracağammı, yoxsa bütün ömrüm boyu yaşamağa hazırlaşacağam?
Bu sualın cavabını bilmirəm.
Amma bir şeyi bilirəm: insanın ən böyük arzusu bəzən varlanmaq, məşhur olmaq, böyük uğurlar qazanmaq deyil. Bəzən onun istədiyi yalnız səhər yuxudan oyananda qarşısında həll etməli olduğu yüz məsələ görməməkdir. Bir günün ona aid olmasıdır. Heç kimə çatdırmalı olmadığı, heç kim üçün yetişməli olmadığı, heç kimə nəyisə sübut etməli olmadığı bir gün...
Bəlkə də mənim arzuladığım həyat elə budur.
Və nə qədər qəribə olsa da, bu arzunu düşünərkən özümə bir az da yazığım gəldi. Çünki mən hələ gəncəm, amma bəzən özümü çoxdan yaşlanmış, çox şey görmüş, çox şey itirmiş biri kimi hiss edirəm. Hələ görmək istədiyim yerlər, yaşamaq istədiyim hisslər, qurmaq istədiyim xəyallar var. Amma sanki onların hamısı məndən bir az səbir, bir az da zaman istəyir.
İstəmirəm ki, həyatımın ən gözəl günləri yalnız geriyə baxanda gözəl görünsün. İstəmirəm ki, bir gün yaşlı bir turist kimi hansısa kafedə oturub keçmişə baxarkən özümə deyim: kaş o vaxtlar da yaşamağı bacaraydım.
Mən o yaşlı insan kimi olmaq istəyirəm, amma onun yaşına çatanda yox. İndi. Bu gün. Hələ gəncliyim əlimdən tam çıxmamışkən...
Çünki bəlkə də insanın ən böyük faciəsi yaşlanmaq deyil. Ən böyük faciəsi bütün ömrünü bir gün rahat yaşayacağına inanaraq keçirmək və həmin gün gələndə yaşamağa sərf edəcəyi gəncliyinin artıq geridə qaldığını görməkdir.
Mən qocalmaqdan qorxmuram. Mən bütün ömrüm boyu yaşamağı sonraya saxlayan insana çevrilməkdən qorxuram.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(10.11.2026)
