İmran Verdiyev,
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi
Bu gün sizinlə insan ömrünün ən müqəddəs və həlledici nöqtəsindən – tərbiyənin bünövrəsindən danışmaq istəyirəm.
İnsan ruhunun memarlığı məktəb partalarında deyil, hələ bir cümlə belə qura bilmədiyimiz o ilk anlarda – anamızın qucağında, onun ürək döyüntülərinin ritmində başlayır.
Bünövrəsi qranit kimi möhkəm qoyulan bina tufanlara gərilə bildiyi kimi, ilk qidasını ananın şəfqətindən və mərhəmətindən alan insan da həyatın ən sərt fırtınalarına sinə gərməyi bacarır. Şərq müdriklərindən birinin dediyi kimi: “Tərbiyə ana qucağından başlayır.” Bu ifadə poetik bir kəlam olmaqla yanaşı, psixologiyanın, neyrobiologiyanın və bəşər tarixinin ən inkaredilməz, ən parlaq həqiqətidir.
Uşaq dünyaya gəldiyi andan etibarən kainatı gözləri ilə deyil, anasının baxışlarındakı işıq, səsinin tonundakı istilik və dərininin qoxusu ilə dərk edir. Ananın qucağı körpənin dünyadakı ilk sığınacağı, fırtınalardan qoruyan ilk təhlükəsizlik limanıdır. Ananın oxuduğu layla uşaq üçün sadəcə ahəngdar musiqi deyil; o, ruhun ilk harmoniyası, kainatın ilk nizamı və ana dilinin ilk ilahi sədasıdır. Ananın uşağa göstərdiyi mərhəmət, onun gələcəkdə başqalarına qarşı hiss edəcəyi empatiyanın toxumudur.
Müasir psixologiyanın təməl daşlarından olan Con Boulbinin “Bağlanma Nəzəriyyəsi” göstərir ki, körpəlikdə ana ilə qurulan emosional bağ insanın bütün gələcək həyatını formatlayır. Harvard Universitetinin 80 ildən çox davam edən tədqiqatları da sübut etmişdir ki, uşaqlıqda anasından kifayət qədər emosional istilik və diqqət görən fərdlər böyüdükdə stresə qarşı daha davamlı, emosional baxımdan sabit və gələcək münasibətlərində xeyli uğurlu olurlar. Ana qucağı uşağın beyninə ilk vacib kodu yazır: “Sən bu dünyada sevilirsən, dəyərlisən və güvəndəsən”.
Ana qucağında verilən tərbiyə sadəcə mənəvi bir anlayış deyil, həm də neyronlar səviyyəsində baş verən fizioloji bir möcüzədir. Elmi araşdırmalar göstərir ki, insan beyninin 80%-dən çoxu həyatın ilk 3 ilində sürətlə formalaşır.
Ananın uşağı qucaqlaması, ona toxunması və təbəssüm etməsi uşağın beynində “sevgi və güvən hormonu” olan oksitosin ifrazını sürətləndirir. Bu hormon amiqdalanı (qorxu və təşviş mərkəzini) sakitləşdirir və prefrontal korteksin – yəni məntiq, empatiya, qərarvermə və özünüidarəetmə mərkəzinin inkişafına birbaşa təkan verir.
Uşaq hələ nitqə yiyələnməzdən əvvəl ananın davranışlarını, mimikalarını və reaksiyalarını güzgü neyronları vasitəsilə bir süngər kimi sorur. Ananın göstərdiyi səbir, mərhəmət və dürüstlük uşağın xarakterinin təməl daşlarına çevrilir.
Ailə cəmiyyətin kiçik bir modeli, ana isə bu modelin mənəvi sütunudur. Bir ananı tərbiyələndirmək və maarifləndirmək, əslində bir millətin gələcəyini inşa etmək deməkdir. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin dediyi kimi: "Bir oğlana təhsil verməklə təhsilli bir insan qazanırsınız, bir qıza təhsil verməklə isə təhsilli bir ailə qazanırsınız”.
Dünyanı dəyişən böyük dahi şəxsiyyətlərin həyatına nəzər salsaq, onların arxasında dəmir iradəli və şəfqətli anaların dayandığını görərik. Tomas Edison məktəbdən "anlaqsız" adlandırılaraq qovulduqda, anası Nensi Edison onu evdə öz qucağında və sevgisində tərbiyə edərək əsrin ən böyük ixtiraçısını yetişdirdi. Edison illər sonra minnətdarlıqla yazacaqdı: “Bizi biz edən analarımızın inamıdır. Anam mənim xilaskarım oldu”. M.H.Şəhriyar yazırdı ki, “Mənim eşqim, ilhamım, hər nəyin var onundur”. Xalq şairimiz B.Vahabzadə isə deyirdi ki, “Kitab-kitab sözlərimin müəllifidir mənim anam”.
Məktəb insanı zəka baxımından cilalayır, universitet ona peşə verərək həyata hazırlayır, cəmiyyət isə onu təcrübəli edir. Lakin şəxsiyyətin özülünü, xarakterin vicdan, ləyaqət və mərhəmətdən toxunmuş mənəvi nüvəsini məhz ana qucağı müəyyən edir. Ana qucağı sadəcə fizioloji bir sığınacaq deyil; o, sevgini, ədaləti, ləyaqəti və insanlığı öyrədən ilk və ən böyük bəşəri məktəbdir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(26.10.2026)
