İmran Verdiyev,

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi

İnsan ömrü qəribə bir yolçuluqdur. Bu yolun başlanğıcında arzularımız qanadlanır, ümidlərimiz göylərə ucalır, qarşımızda uzanan yolların sonu görünmür. Elə bilirik ki, zaman bizim üçün dayanacaq, gəncliyimiz heç vaxt qocalmayacaq, sevdiklərimiz həmişə yanımızda olacaq, bu gün yaşadığımız anlar ömrümüzün sonuna qədər bizimlə qalacaq. Lakin həyat öz qanunları ilə axır. İllər bir-birini əvəz edir, fəsillər dəyişir, dünənin uşaqları bu günün gənclərinə, bu günün gəncləri isə sabahın ağsaqqallarına və ağbirçəklərinə çevrilirlər. Bir də baxırsan ki, vaxtilə əlindən tutub yol göstərdiklərin səndən öndə gedir, sən isə ömrün ötən çağlarına boylanıb pıçıldayırsan: “Bir vaxt cavan idim mən də sizin tək...”

Bu cümlədə bir ömrün tarixçəsi, bir insanın taleyi, min bir xatirənin kövrək nəfəsi yaşayır. Bu, sadəcə, gəncliyin arxada qalmasını etiraf etmək deyil. Bu, zamanın qarşısında insanın öz ömrü ilə üz-üzə dayanması, keçmişlə bu gün arasında görünməz bir körpü salmasıdır. Bu sözləri deyən insan gənclərə yalnız yaşını xatırlatmır, həm də onlara demək istəyir ki, mənim də bir vaxtlar sizin kimi arzularım, sevinclərim, qayğılarım, həyata dair böyük ümidlərim vardı.

Bir vaxtlar mən də səhərləri böyük həvəslə açır, sabahın gətirəcəyi gözəlliklərə inanırdım. Mənim də ürəyimdə gerçəkləşməsini gözlədiyim arzular, qəlbimdə gizlətdiyim duyğular, yolunu gözlədiyim insanlar vardı. Mən də dostlarla bir araya gələndə zamanın necə keçdiyini hiss etməz, bir xoş sözə sevinər, bir incikliyə kədərlənər, bəzən də dünyanın bütün dərdlərini bir anın içində unutmağa çalışardım. Elə bilirdim ki, həyat uzun bir yoldur və hələ qarşıda nə qədər yaşanmamış günlər, görülməmiş işlər, deyiləcək sözlər var.

Amma zamanın öz təqvimi var. O, heç kimin arzusuna görə dayanmaz, heç kimin xatirinə geriyə dönməz. İnsan bəzən bir günün tez keçməsindən gileylənir, illərin necə ötüb keçdiyini isə yalnız geriyə baxanda anlayır. Dünən məktəb həyətində qaçışan uşaq idin, bu gün övladının, nəvənin böyüməsinə tamaşa edirsən. Dünən sənin üçün məsləhət verən böyüklərin sözləri bəzən uzun görünürdü, bu gün özün gənclərə həyat dərsi verməyə çalışırsan. Dünən sən başqalarının ağarmış saçlarına baxırdın, bu gün güzgüdə öz saçlarının arasından boylanan ağ tellərlə qarşılaşırsan.

Və onda anlayırsan ki, qocalıq qəfil gələn bir qonaq deyil. O, insanın həyatına illərlə, günbəgün, hiss olunmadan daxil olur. Bir gün əvvəlki kimi sürətlə yeriyə bilmədiyini, uzaqdan gələn səsi eşitmək üçün diqqətini topladığını, keçmişdə asanlıqla gördüyün işlərə indi daha çox vaxt sərf etdiyini hiss edirsən. Ancaq insanı düşündürən yalnız bədənin yaşlanması deyil. Ən çox təsir edən, bir zamanlar səninlə eyni yolu gedən insanların bir qisminin artıq yanında olmaması, tanış küçələrin dəyişməsi, doğma evlərin qapılarının bağlanması, uşaqlıq xatirələrinin yalnız yaddaşında yaşamasıdır.

Bəzən köhnə bir şəkilə baxırsan. Şəkildəki gəncin baxışlarında həyat eşqi, üzündə inam, duruşunda qətiyyət var. Bir anlıq dayanıb öz-özünə düşünürsən: bu gənc mən idimmi? O qədər uzaq görünən illər necə oldu ki, bir ovuc xatirəyə çevrildi? Şəkildəki adamın sabaha dair hansı arzuları vardı, hansı çətinliklərdən xəbəri yox idi, hansı sevincləri hələ yaşanmamışdı? İndi həmin arzuların bəzisi gerçəkləşib, bəzisi yarımçıq qalıb, bəzisi isə zamanın səssiz axarında unudulub.

Lakin keçmiş yalnız kədərdən ibarət deyil. O, insanın mənəvi sərvətidir. Hər qırışın arxasında bir yaşantı, hər ağ saçın arxasında bir ömür dərsi, hər xatirənin içində bir insanın izi var. İnsanın yaşı artdıqca həyata baxışı dəyişir. Bir zamanlar böyük hesab etdiyi bəzi məsələlərin əslində nə qədər kiçik olduğunu anlayır. Əvvəllər adi saydığı bir salamın, doğma bir səsin, ailə süfrəsi ətrafında toplaşan insanların, bir dostun səmimi söhbətinin nə qədər qiymətli olduğunu sonralar dərk edir. 

Gənclikdə insan çox vaxt gələcəyə tələsir, yaşlılıqda isə keçmişə boylanır. Gənc olmaq istəyir ki, tez böyüsün, öz ayaqları üstündə dayansın, arzularına çatsın. Yaşlı insan isə bəzən bircə günlüyünə əvvəlki gücünü, əvvəlki çevikliyini, qayğısız gənclik çağlarını geri qaytarmaq istəyir. Fəqəf... Amma həyatın gözəlliyi də elə bundadır: hər yaşın öz rəngi, öz mənası, öz məsuliyyəti var. Gəncliyin dəyəri onun əbədi olmasında deyil, insana verilmiş qiymətli bir fürsət olmasındadır. Yaşlılığın dəyəri isə illərin insanın ruhuna gətirdiyi müdriklikdə, təcrübədə, səbir və anlayışdadır.

Bəzən axşamüstü pəncərədən həyətə baxanda zamanın səssizliyini daha dərindən hiss edirsən. Ağacların budaqlarında saralan yarpaqlar, yavaş-yavaş boşalan küçələr, uzaqdan gələn uşaq səsləri insana həyatın dəyişməz həqiqətini xatırladır: hər şey öz vaxtında gözəldir. Bahar çiçəklə, yay bərəkətlə, payız müdrikliklə, qış isə sükutla öz mənasını tapır. İnsan ömrü də belədir. Gənclik onun baharıdır, yetkinlik yayı, ahıllıq isə payızı. Payız yarpaqları saraltsa da, ağacın yaşadığı illər hədər getmir. Onun kökləri torpağın dərinliyinə işləyir, gövdəsində fırtınaların izi qalır, budaqlarında isə gələcək baharın ümidi yaşayır.

İnsan da belə olmalıdır. Yaşlandıqca həyatdan küsməməli, gəncliyin keçməsini özünə dərd etməməlidir. Çünki ömrün hər mərhələsində yaşamağa, sevməyə, öyrənməyə, faydalı olmağa dəyər. Ağaran saçlar insanın ümidlərini ağartmamalı, üzündəki qırışlar qəlbindəki mərhəməti azaltmamalıdır. Əksinə, insan yaşa dolduqca daha çox anlayış göstərməli, daha az mühakimə etməli, daha çox dinləməli, daha çox bağışlamağı bacarmalıdır.

Ey gənclər! Sizə baxanda bəzən öz gəncliyimi görürəm. Addımlarını inamla atan, gələcəyə böyük ümidlərlə baxan, hər şeyin mümkün olduğuna inanan sizləri görəndə ürəyim sevinir. İstəyirəm ki, qarşınıza qoyduğunuz məqsədlərə çatasınız, ömrünüzü mənalı işlərlə bəzəyəsiniz, xalqınıza, ailənizə, Vətəninizə fayda verəsiniz. Amma bir şeyi də unutmayın: həyat yalnız arzulamaqdan ibarət deyil, həm də məsuliyyət daşımaq, zəhmət çəkmək, səhvlərdən nəticə çıxarmaq və insan olaraq qalmaq bacarığıdır.

Gəncliyinizi boş yerə xərcləməyin. Vaxtın qədrini bilin, çünki itirilən bir çox şeyi sonradan qaytarmaq mümkündür, amma ötüb keçən zamanı – cavanlığı  geri gətirmək mümkün deyil. Dahi N.Gəncəvi demişkən:

 Cavanlıq köç edər, qoyma, gedər əldən, zaman keçsin,

 İnanma, bir daha burdan qəribi-karvan keçsin.

İtən gənclik sorağilə qocalar yer süründükcə,

Büküldü bel, bu mümkünmü ömür daim cavan keçsin?

Valideynlərinizin qədrini onlar yanınızdaykən bilin. Böyüklərin məsləhətini həmişə kor-koranə qəbul etməyin, amma təcrübələrinin arxasında hansı həyat həqiqətlərinin dayandığını anlamağa çalışın. Dostluğu qoruyun, sədaqəti ucuz tutmayın, insanları yalnız sizə verdikləri faydaya görə qiymətləndirməyin. Bu gün sizin üçün adi görünən bir yaxşılıq illər sonra kiminsə yaddaşında ən əziz xatirəyə çevrilə bilər.

Unutmayın ki, insanın ömrünü yalnız yaşadığı illərin sayı ilə ölçmək olmaz. Əsas məsələ o illərdə nə etdiyimiz, kimlərin qəlbinə yol tapdığımız, hansı izləri qoyduğumuzdur. Elə insanlar var ki, dünyadan köçsələr də, xatirələri yaşayır; elələri də var ki, uzun ömür sürsələr də, arxalarında heç bir mənəvi iz qoymurlar. Ömrün həqiqi zənginliyi insanın topladığı sərvətdə deyil, qazandığı hörmətdə, etdiyi yaxşılıqlarda, başqalarının həyatına qatdığı mənadadır.

İllər keçəcək. Gün gələcək gənclik həvəsi ilə yaşayanlar da bir gün ötən günlərini xatırlayacaqlar. Köhnə şəkillərə baxacaq, unudulduğunu düşündükləri səsləri yaddaşlarında yenidən eşidəcək, vaxtilə verdikləri qərarları götür-qoy edəcəklər. Bəlkə də, bir gün onlar da özlərindən kiçiklərə baxıb eyni sözləri deyəcəklər: “Bir vaxt cavan idim mən də sizin tək...”

Bu sözlər nəsilləri bir-birinə bağlayan mənəvi körpüdür. Dünənlə bu günün, təcrübə ilə həvəsin, xatirə ilə arzunun görüşdüyü nöqtədir. Bu cümlənin içində nə giley var, nə də  keçmişə həsrət. Burada ömrün faniliyini dərk edən insanın həzin səsi, yaşanmış illərə minnətdarlığı və gələcək nəsillərə ötürmək istədiyi bir ismarış – həyat dərsi var.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.10.2026)