İmran Verdiyev,
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Oğuz təmsilçisi
Bəzən bir qoxu, köhnə bir nəğmənin səsi və ya saralmış bir fotoşəkil insanı bir anda illərin o tayına aparır. Zamanın geri qaytara bilmədiyi günlər yaddaşımızda yenidən canlanır, uzaqlarda qalan insanlar qəlbimizdə yaxınlaşır. Sanki yaddaşımızın dərinliyində zamanın toxuna bilmədiyi, keçmişlə bu günü birləşdirən gizli bir dünya var. O dünyanın adı xatirədir.
Xatirələr insan ömrünün səssiz salnaməsidir. Onların səhifələrində uşaqlığımızın qayğısız günləri, ata ocağının istisi, ana nəvazişinin doğmalığı, dost söhbətlərinin şirinliyi, məktəb illərinin unudulmaz anları yaşayır. Bu səhifələr nə saralır, nə də köhnəlir. Bəzən illərlə açılmayan bir səhifə qəfil çevrilir və insan özünü çoxdan uzaqlaşdığı bir günün içində tapır. Bir tanış səs, köhnə bir şəkil, unudulmuş bir nəğmənin ahəngi kifayət edir ki, yaddaşın qapıları taybatay açılsın.
Vaxtilə adi hesab etdiyimiz anların sonradan ömrümüzün ən qiymətli xatirələrinə çevrilməsi həyatın qəribə həqiqətlərindəndir. Uşaqlıqda evimizin həyətində oynadığımız oyunlar, məktəbə gedən yol, payız yarpaqlarının xışıltısı, qış axşamı sobanın ətrafında edilən söhbətlər... O zaman bunların hər hansı birinin nə vaxtsa həsrətini çəkəcəyimizi düşünməzdik. Həyatın gözəlliyini elə həmin anların içində yaşayırdıq, amma onların bir gün keçmişə çevriləcəyini bilmirdik. İndi isə yaddaşımızda qalan o sadə mənzərələr dünyanın ən zəngin xəzinələrindən daha qiymətli görünür. Çünki onların hər birində ömrümüzün bir parçası, qəlbimizin bir çırpıntısı var.
Bəzən bir köhnə fotoşəkil illərin çəkdiyi pərdəni aralayır. Şəkildəki üzlər bizə baxır, sanki keçmişdən bir xəbər gətirirlər. Bir vaxtlar yanımızda olan, bizimlə gülən, sevincimizi bölüşən insanlar yenidən gözlərimiz önündə canlanır. Onların baxışlarında yaşadığımız günləri, təbəssümlərində bölüşdüyümüz sevincləri görürük. Fotoşəkil susur, amma yaddaş danışmağa başlayır. Və bir anlığa anlayırıq ki, insanın ömründən ötüb keçən heç də hər şey yoxa çıxmır; bəziləri yaddaşın dərinliyində özünə əbədi yuva qurur.
Xatirələrin ən böyük möcüzəsi uzaqda olan insanı qəlbimizdə yaşatmasıdır. Bəzən illərlə görmədiyimiz bir dostu xatırlayır, onunla keçirdiyimiz günlərə qayıdırıq. Aramızda şəhərlər, dağlar, yollar olsa da, bir xatirə bütün bu məsafələri qısaldır. Elə bil zaman öz qanadlarını yığır, yollar bükülüb bir nöqtədə qovuşur. Həmin insan gözümüzün önündə olmasa da, səsi qulağımızda, sözü yaddaşımızda, varlığı qəlbimizdə yaşayır.
Deməli, yaxınlıq həmişə yan-yana olmaq deyil. Bəzən uzaqlarda yaşayan bir insan qəlbimizə hər gün gördüyümüz adamlardan daha yaxın olur. Çünki insanı insana bağlayan təkcə görüşlər deyil, birlikdə yaşanmış anların mənəvi izidir. Səmimi bir söhbət, çətin gündə uzadılmış əl, vaxtında deyilmiş bir təsəlli illər keçsə də unudulmur. Həqiqi dostluq məsafədən qorxmur, səmimi münasibətlər zamanın sınağından keçir. Xatirələr də bu bağlılığın qoruyucusuna çevrilir.
Doğma yurdun xatirələri isə tamam başqa bir aləmdir. İnsan harada yaşamasından asılı olmayaraq, doğulduğu torpağın səsini, qoxusunu, rəngini öz içində gəzdirir. Kəndin səhərini bürüyən sükut, uzaqdan eşidilən bulaq şırıltısı, həyət qapısının cırıltısı, yaz yağışından sonra torpağa hopan o özünəməxsus qoxu, şəhərlərin səsli-küylü mənzərəsi yaddaşdan silinmir. Bir vaxtlar hər gün gördüyümüz bu mənzərələr illər sonra həsrətə çevrilir. Onda anlayırıq ki, doğma yurd yalnız yaşadığımız məkan deyil, həm də xatirələrimizin kök saldığı torpaqdır.
Bəzən insanın yaddaşında doğulduğu yer gerçək mənzərəsindən gözəl görünür. Bəlkə də bunun səbəbi həmin yerlərin uşaqlıq sevinclərimizə, ilk arzularımıza, doğmalarımızın nəfəsinə şahidlik etməsidir. Doğma həyətin bir ağacı, kəndin tozlu yolu, şəhər parkları, məktəbin köhnə binası belə illər sonra böyük bir mənəvi sərvətə çevrilir. Çünki biz həmin yerləri yalnız gözlərimizlə görməmişik, onlarda ömrümüzün bir hissəsini yaşamışıq.
Xatirələr həm də nəsilləri bir-birinə bağlayan görünməz körpüdür. Babaların söylədiyi əhvalatlar, nənələrin danışdığı nağıllar, ailədə qorunub saxlanılan köhnə məktublar və əşyalar keçmişin səsini bu günə gətirir. Bu xatirələr vasitəsilə biz özümüzdən əvvəl yaşayan insanların sevincini, zəhmətini, arzularını və həyat mübarizəsini görürük. Bir nəslin yaşadıqları o biri nəslin yaddaşına köçür, ailə tarixinin səhifələri zamanın o tayından bu tayına ötürülür. Beləcə, insan ömrü yalnız yaşadığı illərlə məhdudlaşmır; xatirələr vasitəsilə başqa ömürlərə də qovuşur.
Amma hər xatirə sevinc gətirmir. Bəzilərinin qapısını açanda qəlbimizə nisgil dolur. Vaxtında deyilməmiş sözlər, yarımçıq qalmış söhbətlər, bir daha təkrarlanmayacaq görüşlər yada düşür. İnsan bəzən bir səsin, bir baxışın, bir təbəssümün həsrətini çəkir. Həyatın ən ağır həqiqətlərindən biri budur ki, bəzi anların qiymətini onları itirəndən sonra anlayırıq. Ancaq kədərli xatirələr də ömrün mənasız səhifələri deyil. Onlar bizə sevginin qədrini bilməyi, doğmalarımızla keçirdiyimiz vaxtı dəyərləndirməyi, bu günün sabah xatirəyə çevriləcəyini unutmamağı öyrədir.
İnsan yaşa dolduqca yaddaşında daha çox “dayanacaqlar” yaranır. Hər dayanacaq bir insanı, bir hadisəni, bir ömür parçasını xatırladır. Geriyə boylandıqca anlayır ki, həyatın həqiqi zənginliyi topladığı sərvətlərdə deyil, qəlbində qoruduğu dəyərlərdədir. Bir vaxtlar verdiyimiz bir məsləhət, etdiyimiz bir yaxşılıq, kiminsə dar günündə göstərdiyimiz qayğı və kömək başqa bir insanın yaddaşında işıqlı xatirəyə çevrilə bilər. Bəlkə də, ömrün ən böyük mənası elə budur: yaşadığımız müddətdə başqalarının həyatına bir az işıq salmaq və gedəndən sonra xoş bir iz qoymaq.
Xatirələr keçmişə açılan pəncərə olmaqla yanaşı, gələcəyə də yol göstərir. Onlar bizə kim olduğumuzu, hansı dəyərlərlə yaşadığımızı xatırladır. Keçmişin sevincləri insana güc verir, səhvləri isə düşünməyi öyrədir. Hər xatirə həyat kitabımızda yazılmış bir cümlədir; bəziləri təbəssüm doğurur, bəziləri kövrəldir, bəziləri isə uzun müddət düşünməyə vadar edir. Ancaq onların hamısı birlikdə bizim həyat hekayəmizi yaradır.
Mənə elə gəlir ki, insanın ən böyük xoşbəxtliklərindən biri xatırlamağa dəyər bir ömür yaşamasıdır. Elə yaşamaq ki, illər sonra bir dost bizi xoş sözlərlə yada salsın, bir şagird müəlliminin verdiyi öyüdü unutmasın, doğma bir insan etdiyimiz yaxşılığı minnətdarlıqla xatırlasın. Çünki insanın həyatda qoyduğu ən qiymətli iz başqalarının qəlbində yaşatdığı gözəl duyğulardır. Zaman insanı uzaqlara aparır, yolları ayırır, illəri geridə qoyur. Ancaq səmimiyyətlə qurulmuş mənəvi bağları qopara bilmir.
Bəlkə də, xatirələrin ən böyük sirri elə bundadır: onlar zamanı geri qaytarmır, amma onun bizdən ala bilmədiyi gözəllikləri qoruyur. Keçmişi yenidən yaşamaq mümkün deyil, lakin onu qəlbin dərinliyində duymaq mümkündür. Bir xatirəyə sığınanda illərin uzaqlığı azalır, ayrılıqların sərtliyi yumşalır, bir vaxtlar bizə əziz olmuş insanlar yenidən mənəvi dünyamızda öz yerlərini tuturlar.
Həyat yolları bizi hara aparırsa-aparsın, yaddaşımızda həmişə qayıda biləcəyimiz bir ünvan qalır. Orada uşaqlığımız, doğma yurdumuz, əzizlərimiz, dostlarımız və bir daha təkrarlanmayacaq anlarımız yaşayır. Həmin ünvanın qapısı yoxdur, amma yolu da uzaq deyil. Ora çatmaq üçün bəzən bir anlıq düşünmək, gözləri yummaq və ürəyinin səsini dinləmək kifayətdir. Uzaqlıq yolların ölçüsüdür, yaxınlıq isə qəlbin.
Xatirələr keçmişi geri gətirməsə də, onun ən qiymətli izlərini qoruyur, bizi doğmalarımıza, yurdumuza və özümüzə bağlayır. İnsan ömrü boyu nə qədər uzağa getsə də, həmişə qəlbində yaşatdığı xatirələr qədər doğma və yaxın bir yerə sahib olur.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(13.10.2026)
