Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyat və İncəsənət" Beyləqan və İmişli təmsilçisi.

İnsan bəzən ən böyük ağrısını gülümsəyərək gizlədir. Qarşısındakı onun üzünə baxır, gülümsədiyini görür və hər şeyin yaxşı olduğunu düşünür. Halbuki bəzi gülümsəmələrin arxasında heç kimin bilmədiyi yorğunluq, heç kimə danışılmayan bir kədər, illərlə daşınan bir xatirə olur. İnsan hər zaman ağrısını göz yaşları ilə göstərmir. Bəzən ən ağır gününü belə gülümsəyərək keçirir.

Çünki həyat bizə hər ağrını göstərməyə imkan vermir. İşə getməliyik, insanlarla danışmalıyıq, ailəmizin yanında dayanmalıyıq, məsuliyyətlərimizi yerinə yetirməliyik. Hər səhər üzümüzə bir ifadə taxıb günə başlayırıq. Bəzən bu ifadə həqiqətən bizə aiddir, bəzən isə sadəcə insanlara göstərmək istədiyimiz üzdür. “Yaxşıyam” deyirik, halbuki içimizdə cavabsız qalan neçə-neçə sual var.

Bəlkə də insanın ən yorulduğu yer məhz buradır: daim yaxşı görünmək məcburiyyətində qalmaq. Heç kimə dərdini anlatmadan, heç kimdən kömək istəmədən, hər şeyi öz içində həll etməyə çalışmaq. Çünki bizə uşaqlıqdan güclü olmağı öyrədiblər. “Ağlama”, “özünü ələ al”, “keçib gedər”, “hamının dərdi var” deyiblər. Beləcə, ağrımızı da gizlətməyi öyrənmişik.

Amma insanın ağlamaması onun ağrımadığı anlamına gəlmir. Sakit qalması heç nə hiss etmədiyini göstərmir. Bəzən insan sadəcə danışmağa söz tapmır. Bəzən o qədər çox şey yığılıb qalır ki, hansından başlayacağını bilmir. Bəzən də qarşısındakı insanın onu həqiqətən dinləyəcəyinə inanmır.

Elə buna görə bəzi insanlar dərdini danışmaq əvəzinə gülümsəyir. Sual verəndə “heç nə yoxdur” deyir. Mövzunu dəyişir. Zarafat edir. Başqalarını güldürür. Hətta özü ilə bağlı ağrılı bir hadisəni belə gülərək danışa bilir. Qarşısındakı onun güclü olduğunu düşünür. Halbuki bəzən insan öz ağrısını zarafata çevirərək onunla yaşamağı bacarır.

Bəzi gülüşlər sevincdən deyil, vərdişdən yaranır. İnsan illərlə özünü gizlətməyi öyrənəndə üzündəki təbəssüm də onun müdafiəsinə çevrilir. Heç kim “nəyin var?” deyə soruşmasın deyə gülür. Heç kim onun gözlərindəki yorğunluğu görməsin deyə danışır. Bəzən də ən çox sevdiyi insanların yanında belə özünü güclü göstərir. Çünki onları narahat etmək istəmir.

Amma insanın içində gizlətdiyi hər şey bir gün özünü başqa formada göstərir. Bəzən yuxusuzluq olur, bəzən səbəbsiz yorğunluq, bəzən heç nəyə həvəsin qalmaması. Bəzən insan heç bir səbəb olmadan sakit bir otaqda oturub uzun müddət düşünür. Əslində səbəb var, sadəcə o səbəbin adı çoxdan içimizdə susdurulub.

İnsan bəzən öz ağrısını belə etiraf etməkdən qorxur. Çünki etiraf etsə, gücsüz görünəcəyini düşünür. Halbuki ağrı hiss etmək zəiflik deyil. Darıxmaq zəiflik deyil. Ağlamaq da zəiflik deyil. İnsan olmaqdır. Hər kəsin bir yerdə gücü tükənə bilər. Hər kəsin bir gün “Mən də yoruldum” deməyə haqqı var.

Biz isə çox vaxt özümüzə belə bu haqqı vermirik. Hamının yanında möhkəm dayanırıq, özümüzə gələndə isə səssizcə dağılırıq. Başqasının dərdinə “sən tək deyilsən” deyirik, öz dərdimizə gələndə isə tək qalmağı seçirik. Başqasını bağışlamağı bacarırıq, özümüzü isə illərlə cəzalandırırıq.

Bəlkə də insanın özünə qarşı mərhəmətli olmağı öyrənməsi lazımdır. Hər şeyi bacarmadığın üçün özünü günahlandırmamaq, yorulduğun üçün utanmamaq, keçmişdə etdiyin bir səhvə görə bütün ömrünü cəzalandırmamaq... Çünki keçmişdəki sən bugünkü ağlınla yaşamırdı. O vaxt bildiyin qədərini bilirdin, bacardığın qədərini edirdin.

Bəzən də ağrımızın səbəbi bir insan olur. Güvəndiyimiz, sevdiyimiz, həyatımızda xüsusi yer verdiyimiz biri. Onun gedişi, susması, dəyişməsi və ya bizi yarı yolda qoyması içimizdə böyük bir boşluq yaradır. Amma yenə də hamının qarşısında gülümsəyirik. Çünki heç kimə izah etmək istəmirik ki, bir insanın yoxluğu niyə bu qədər ağırdır.

İnsan hər itkini danışmır. Bəzi itkilər yalnız ürəkdə yaşanır. Hətta illər keçəndən sonra belə bir tarix, bir mahnı, bir küçə, bir qoxu həmin insanı yenidən qarşımıza çıxara bilər. Bir anlıq hər şey əvvəlki kimi görünər. Sonra həyat yenidən öz axarına qayıdar. Biz yenə gülümsəyərik. Amma içimizdə bir yer bilir ki, o ağrı heç vaxt tamamilə yox olmayıb.

Bəlkə də sağalmaq elə budur: ağrının tamamilə yox olması yox, onunla yaşamağı öyrənmək. Bir vaxtlar səni yıxan xatirəyə illər sonra ayaq üstə dayanaraq baxa bilmək. Darıxmaq, amma həyatını dayandırmamaq. Xatırlamaq, amma keçmişdə ilişib qalmamaq. Gülümsəmək və bununla özünü günahkar hiss etməmək.

Çünki itirdiyimiz insanların xatirəsinə sadiq qalmaq üçün ömrümüz boyu kədərli yaşamaq məcburiyyətində deyilik. Bəzən sevdiyimiz insanın xatirəsinə göstərə biləcəyimiz ən gözəl hörmət həyatımıza davam etməkdir. Yenidən gülmək, yenidən sevmək, yenidən ümid etməkdir.

Hər gülümsəyən insan xoşbəxt deyil. Amma hər gülümsəyən insan bədbəxt də deyil. Bəzən gülüş sadəcə həyatın davam etdiyini göstərir. İnsan bütün ağrılarına baxmayaraq yenə də səhər yatağından qalxırsa, yenə işinə gedirsə, yenə kiməsə yaxşılıq edirsə, yenə bir uşağın gülüşünə sevinirsə, deməli içində həyat hələ də güclüdür.

Ona görə insanları yalnız gördüyümüz üzlərinə görə qiymətləndirməməliyik. Sakit bir insanın nə yaşadığını, gülərüz bir insanın hansı ağrını gizlətdiyini, hər kəsə kömək edən bir insanın özünün nə qədər köməyə ehtiyacı olduğunu bilmirik. Bəzən bir insanın “yaxşıyam” deməsinin arxasında uzun bir hekayə dayanır.

Bəlkə də bizə düşən hər kəsin ağrısını tapmaq deyil. Sadəcə bir az daha anlayışlı olmaqdır. Birini dərhal mühakimə etməmək, “niyə belə dəyişmisən?” deyə soruşmazdan əvvəl “görəsən, nələr yaşayıb?” düşünməkdir. Bəzən bir insanın həyatında edə biləcəyimiz ən böyük yaxşılıq ona özünü izah etmək məcburiyyətində olmadığını hiss etdirməkdir.

Çünki hər kəsin görünməyən bir tərəfi var. Hər kəsin danışmadığı bir hekayəsi, heç kimə göstərmədiyi bir yarası, gecələr xatırladığı bir insanı, ürəyində saxladığı bir sözü var. Bəzən bütün bunların üstünü bir təbəssümlə örtür.

Və biz o təbəssümə baxıb onun xoşbəxt olduğunu düşünürük.

Halbuki bəzən insan gülümsəyir, çünki ağlamaq üçün artıq gücü qalmayıb.

Bəzən gülümsəyir, çünki həyat davam etməlidir.

Bəzən gülümsəyir, çünki heç kimə yük olmaq istəmir.

Bəzən isə sadəcə özünə sübut etmək üçün gülümsəyir ki, bütün ağrılarına baxmayaraq hələ də ayaqdadır.

Bəlkə də ən qiymətli gülüş elə budur: insanın içindəki bütün qaranlığa baxmayaraq üzündə yenə də bir az işıq saxlaya bilməsi.

Çünki bəzi insanlar ağrılarından sağaldıqları üçün yox, ağrıları ilə yaşamağı öyrəndikləri üçün gülümsəyirlər. Onların hekayəsini heç kim bilməyə bilər. Amma onlar bilirlər ki, həmin gülüşün arxasında neçə gecə, neçə susqunluq, neçə “keşke” və neçə dəfə yenidən ayağa qalxmaq var.

Və bəlkə də insanın ən böyük gücü heç kimin bilmədiyi ağrıları daşıya-daşıya ürəyində yaxşılığı qoruyub saxlamaqdır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.09.2026)