Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

Gecənin qəribə bir tərəfi var. Gündüz insan özünü hər şey qaydasındaymış kimi göstərə bilir. İşə gedir, insanlarla danışır, gülür, telefon zənglərinə cavab verir, “yaxşıyam” deyir və yoluna davam edir. Amma gecə düşəndə bütün səslər yavaş-yavaş susur. Küçələr boşalır, telefonlar sakitləşir, evin içində yalnız saatın səsi qalır. İnsan da nəhayət özü ilə baş-başa qalır. Bəlkə də ən çox danışdığımız, amma heç kimə danışmadığımız söhbətlər məhz həmin saatlarda başlayır.

Elə gecələr olur ki, insanın gözləri yuxu axtarır, amma ürəyi keçmişi vərəqləyir. Bir sözü xatırlayırıq, bir baxışı, bir insanı, bir vaxtlar verdiyimiz qərarı. “Kaş...” sözü gecənin ən ağır sözünə çevrilir. Kaş o gün susmayaydım. Kaş bir az daha çox qalaydım. Kaş gedənin arxasınca çağıraydım. Kaş özümü bu qədər güclü göstərməyəydim. Kaş bəzi şeyləri vaxtında başa düşəydim. Amma gecə bütün “kaş”ları gətirib insanın qarşısına qoyur və heç birinin cavabını vermir.

Heç kimə danışmadığımız gecələrdə bəzən özümüzü də tanımırıq. Gün ərzində hamının gördüyü insanla gecə yatağında tavana baxan insan eyni adamdır, amma sanki iki ayrı həyat yaşayır. Gündüz güclü görünən adam gecə bir xatirənin qarşısında kövrələ bilər. Hamıya təsəlli verən insan özü təsəlliyə ehtiyac duya bilər. Hər kəsin dərdini dinləyən insanın da bəzən “məni də kimsə dinləsin” demək istədiyi olur.

Amma demirik. Çünki insan hər ağrısını danışa bilmir. Bəzən qarşı tərəfin anlamayacağından qorxur, bəzən zəif görünmək istəmir, bəzən də danışsa, ağlamağa başlayacağını bilir. Ona görə susur. “Heç nə yoxdur” deyir. “Yorğunam” deyir. Telefonu kənara qoyub gözlərini yumur və guya yatmağa çalışır. Halbuki içində uzun bir söhbət gedir.

Bəzi gecələr insanın içində yarımçıq qalmış cümlələr dolaşır. Kiməsə demək istədiyimiz, amma deyə bilmədiyimiz sözlər... Bəzən “səni çox sevmişdim” demək istəyirik. Bəzən “mən səndən incimişdim” deməyə cəsarət etmirik. Bəzən “məni niyə belə asanlıqla unutdun?” sualını vermək istəyirik. Bəzən də ən sadə cümləni deməyə belə gecikirik: “Mənim sənə ehtiyacım var idi.”

İnsanların çoxu bir-birindən sözlərə görə yox, deyilməyən sözlərə görə uzaqlaşır. Çünki deyilən sözə cavab vermək olur, amma deyilməyən söz insanın içində qalır. Zaman keçdikcə həmin sözün ətrafında yüzlərlə ehtimal yaranır. “Bəlkə desəydim, qalardı”, “bəlkə danışsaydım, anlayardı”, “bəlkə üzr istəsəydim, hər şey başqa cür olardı...” İnsan keçmişi dəyişə bilmədiyi üçün gecələr öz-özünə alternativ həyat ssenariləri yazır.

Ən qəribəsi də budur ki, gecələr biz çox vaxt başqalarından yox, özümüzdən gizlətdiyimiz həqiqətlərlə qarşılaşırıq. Gün ərzində “mən artıq unutmuşam” deyirik, gecə anlayırıq ki, yox, hələ də içimizdə bir yerdə yaşayır. “Mənə fərqi yoxdur” deyirik, gecə bir mahnının ilk notunda ürəyimiz sıxılır. “Mən artıq güclüyəm” deyirik, gecə bir xatirə bizi uşaqlığımız qədər kövrək edir.

Bəzən də heç bir insan haqqında düşünmürük. Sadəcə həyatın özündən yoruluruq. Hər şeyi çatdırmaqdan, hər kəsə yetişməkdən, hər şeyə cavab verməkdən, daim güclü görünməkdən. İnsan bəzən bir müddət heç kimə lazım olmadan, heç kimdən heç nə gözləmədən sadəcə sakit qalmaq istəyir. Telefonun səsi gəlməsin, heç kim “haradasan?”, “niyə cavab vermirsən?”, “nə oldu?” soruşmasın. Sadəcə bir gecə heç nə izah etmədən nəfəs almaq istəyir.

Çünki izah etmək də yorur. Özünü dəfələrlə anlatmaq, niyyətini sübut etmək, niyə belə davrandığını, niyə susduğunu, niyə getdiyini, niyə qaldığını danışmaq... Bəzən insanın ən böyük ehtiyacı cavab vermək yox, sadəcə anlaşılmaq olur. Amma anlaşılmadığını hiss edəndə susmağı seçir. Və həmin susqunluq gecələr daha da böyüyür.

Heç kimə danışmadığımız gecələrdə keçmişdə itirdiyimiz insanlarla da danışırıq. Onların cavab verməyəcəyini bilə-bilə içimizdə söhbətlər qururuq. “Kaş indi burada olaydın”, “sənə bir söz deyəcəkdim”, “mən o vaxt bunu nəzərdə tutmamışdım” deyirik. Bəzən xəyalımızda onlardan cavab da alırıq. Bəlkə bu, insanın özünü sakitləşdirmək üsuludur. Bəlkə də ürək yarımçıq qalan söhbətləri özü tamamlayır.

Elə gecələr də olur ki, insan ağlamaq istəyir, amma ağlaya bilmir. Gözlər dolur, sonra quruyur. Sanki içindəki ağrı göz yaşından da böyükdür. Onda insan sadəcə tavana baxır. Heç nə düşünmədiyini zənn edir, amma əslində minlərlə şey düşünür: həyatını, gələcəyini, keçmişini, insanları, özünü... Və bəzən səhərə yaxın yalnız bir sual qalır: “Mən nə vaxt bu qədər yoruldum?”

Bəlkə də insanın ən böyük yorğunluğu bədənində deyil, ürəyində olur. Heç kimə göstərmədiyi məyusluqlardan, udduğu sözlərdən, yarımçıq qalan ümidlərdən, cavabsız suallardan yaranır. İnsan hər dəfə “keçər” deyərək bir az da özünü sakitləşdirir. Sonra səhər açılır və yenə həyat başlayır. İnsan qalxır, üzünü yuyur, geyinir, işinə gedir, insanlarla danışır. Heç kim onun gecə neçə dəfə oyanıb tavana baxdığını bilmir.Bəlkə də buna görə insanları yalnız gündüzləri ilə tanımaq olmaz. Çünki hər kəsin heç kimə göstərmədiyi bir gecəsi var. Heç kimin bilmədiyi bir qorxusu, bir xatirəsi, bir peşmanlığı, bir darıxmağı, bir susqunluğu var. Bəzən ən gülərüz insanın içində ən uzun gecələr yaşayır. Bəzən ən sakit görünən adamın içində sözlə ifadə edə bilmədiyi fırtına var.

Amma gecələrin bir sirri də var: onlar sonsuza qədər davam etmir. Səhər mütləq gəlir. Hətta gecə nə qədər uzun görünsə də, bir yerdə pəncərədən işıq süzülməyə başlayır. İnsan bunu hər dəfə xatırlamır, amma həyat bunu ona dəfələrlə göstərir. Dünən gecə ağladığın bir şey üçün bu gün gülümsəyə bilərsən. Dünən çıxılmaz görünən bir yolun bu gün başqa bir tərəfi açıla bilər. Dünən “bundan sonra necə yaşayacağam?” dediyin yerdən illər sonra sakitcə keçə bilərsən.

Bəlkə də sağalmaq bütün gecələri unutmaq deyil. Sadəcə gecələrin içindən səhərə çıxmağı öyrənməkdir. İnsan bir müddət sonra anlayır ki, hər ağrı danışılmalı deyil, amma heç bir ağrı sonsuza qədər içəridə də saxlanılmamalıdır. Bəzən bir insana, bəzən bir kağıza, bəzən Allaha, bəzən də özünə danışmaq lazımdır. Çünki ürəyin də nəfəs almağa ehtiyacı var.

Heç kimə danışmadığımız gecələr bizi bəzən özümüzə daha yaxınlaşdırır. Gündüz hamının içində itirdiyimiz “mən”i gecə yenidən tapırıq. Kim olduğumuzu, nə istədiyimizi, nədən qorxduğumuzu, nəyi hələ də sevdiyimizi anlayırıq. Bəlkə də gecənin səssizliyi bizdən qaçmağımıza yox, özümüzə qayıtmağımıza imkan verir.

Və bir gün həmin gecələrə geriyə baxanda anlayırıq ki, bizi ayaqda saxlayan yalnız güclü olduğumuz günlər deyilmiş. Heç kimin bilmədiyi, heç kimə danışmadığımız, səssizcə ağladığımız, səhərə qədər düşündüyümüz gecələr də bizi böyüdüb. Biz bəzən ən çox məhz o gecələrdə dəyişmişik.

Çünki bəzi gecələr heç kimə danışılmır. Amma insanın ömründə iz buraxır. Səhər açılır, həyat davam edir. İnsan yenə gülümsəyir, yenə danışır, yenə “yaxşıyam” deyir. Amma artıq bilir: bəzi gecələri heç kim bilməsə də, insan özü bilir ki, o gecədən necə çıxdı.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.09.2026)