Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan mədəniyyəti və ədəbiyyatı tarixində elə əsərlər var ki, onlar sadəcə bədii yaradıcılıq nümunəsi deyil, iki böyük insanın sarsılmaz sevgisinin və mənəvi ucalığının vizit kartıdır. Bu baxımdan xalq şairləri Nigar Rəfibəyli və Rəsul Rzanın ömür yolu, bu sevgidən doğan və dillər əzbəri olan “Ala gözlüm” mahnısı Azərbaycan poeziyasının və musiqisinin ən kövrək, ən kədərli səhifələrindən birini təşkil edir.
Bir ədəbi məclisdə başlayan sevgi: Nigar və Rəsul
Nigar Rəfibəyli və Rəsul Rzanın məhəbbəti sıradan bir hiss deyil, iki ruhun, iki nəhəng qələm sahibinin qovuşması idi. Onların tanışlığı gənclik illərində, paytaxtın ədəbi məclislərindən birində baş tutmuşdur.
Evlilik və sınaqlar: Bu tanışlıq böyük bir səmimiyyətə çevrilərək 1934-cü ildə onların nişanlanması ilə nəticələndi. Üç il sonra isə onlar rəsmi olaraq ailə həyatı qurdular.
Müharibə illərinin həsrəti: Onların sevgisi zamanın ən ağır sınaqlarından — İkinci Dünya Müharibəsinin amansız ayrılığından keçdi. Rəsul Rza cəbhəyə, ön xəttə yollanarkən, Nigar xanım arxa cəbhədə böyük bir səbirlə, intizarla onun yolunu gözləyirdi. Bu uzunmüddətli həsrət, gözləməyin səssiz ağrısı və qovuşmaq ümidi Nigar Rəfibəylinin şeirlərində sətir-sətir boy göstərirdi. Şairənin məşhur “Neyləyim” şeiri də məhz bu dövrün, bu intizarın ən bariz poetik nümunəsidir.
Kövrək bir yadigar: “Ala Gözlüm” mahnısı
İnternet məkanında və təqdim olunan arxiv materiallarında qeyd olunduğu kimi, musiqisi dahi bəstəkar Emin Sabitoğluya, sözləri isə Nigar Rəfibəyliyə aid olan “Ala gözlüm” mahnısı bu sadiq sevginin simvoludur.
Şeirin hər misrasında Nigar xanımın Rəsul Rzaya olan dərin bağlılığı, ayrılıq qorxusu və ülvi sevgisi hiss olunur. Emin Sabitoğlunun həzin musiqisi və unudulmaz sənətkar Akif İslamzadənin bənzərsiz ifası bu əsəri Azərbaycan musiqi tarixinin şah əsərlərindən birinə çevirmişdir. Mahnı sadəcə bir musiqi deyil, ömrünü bir-birinə həsr etmiş iki insanın sevgi bəyannaməsidir.
Ən böyük və kədərli ayrılıq: 1 aprel 1981-ci il
Nigar Rəfibəyli və Rəsul Rzanın həyatındakı əsl faciəvi və kədərli ayrılıq uzun illər sonra, ömürlərinin qürub çağında baş verdi.
Qəfil itki: 1981-ci ilin əvvəllərində Nigar xanımın səhhətində ciddi problemlər yaranır və onun müalicə olunması üçün Moskvaya aparılması qərara alınır. Lakin 1 aprel 1981-ci ildə oğlu Anar bu xəbəri atasına çatdırdıqdan qısa müddət sonra, yoldaşının xəstəliyinin ağırlığına dözə bilməyən Rəsul Rzanın ürəyi qəfildən dayanır və o, dünyasını dəyişir.
Gizlədilən acı həqiqət: Nigar xanımın onsuz da ağır olan vəziyyətini daha da pisləşdirməmək üçün ailəsi bu acı həqiqəti ondan gizlədir. Nigar xanım ömrünün son günlərini Rəsulun harada olduğunu bilmədən, lakin onun gələcəyinə, qovuşacaqlarına olan sarsılmaz inamla yaşayır. Bu hadisədən cəmi bir neçə ay sonra o da əbədiyyətə — ömür-gün yoldaşının yanına qovuşur.
P.S.
“Ala gözlüm” mahnısı, bu gün də hər dinlənildiyində insanı kövrəldən, ruhunu oxşayan bir əsər olaraq qalmaqdadır. O, təkcə musiqi dünyamızın incisi deyil, həm də ölümün belə ayıra bilmədiyi, sadiqlik və fədakarlıqla yoğrulmuş böyük bir ədəbi məhəbbətin əbədi abidəsidir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(21.09.2026)


