Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

İnsan ağrı çəkəndə ona ən çox deyilən cümlələrdən biri budur: “Vaxt keçəcək, hər şey düzələcək.” Bəzən bu sözlər təsəlli kimi səslənir, bəzən isə insanın içindəki ağrını daha da ağırlaşdırır. Çünki ağrı çəkən adam üçün zaman sadəcə keçən saatlar, günlər, aylar deyil. Hər keçən gün onunla birlikdə daşıdığı bir xatirə, bir itki, bir peşmanlıq, bir yarımçıq söhbətdir. Bəs həqiqətən vaxt hər şeyi sağaldırmı?

Əslində zamanın özünün sağaltmaq kimi bir gücü yoxdur. Zaman sadəcə keçir. Səhər açılır, axşam olur, günlər həftələrə, həftələr aylara çevrilir. İnsan isə həmin zamanın içində dəyişir. Bəzən unutduğunu düşünür, amma bir mahnı, bir küçə, bir qoxu, bir tarix onu yenidən keçmişin qarşısına çıxarır. Deməli, bəzi yaralar zaman keçdikcə yox olmur, sadəcə insan onların ağrısı ilə yaşamağı öyrənir.

Uşaqlıqda dizimizi yaralayanda anamız deyərdi ki, “bir azdan keçəcək”. Doğrudan da keçirdi. Çünki bədən özünü bərpa etməyi bacarırdı. Amma insanın ruhundakı yaralar bədən yaraları kimi deyil. Onların üzərinə sarğı qoymaq, dərman sürtmək, bir neçə gün gözləmək kifayət etmir. Ruhun yarası bəzən görünmür, amma insan onu illərlə daşıyır. Üstəlik, bəzi yaralar sağaldıqdan sonra belə öz izini saxlayır.

Bəlkə də buna görə illər sonra belə bəzi insanları xatırlayanda içimizdə qəribə bir sızı yaranır. Halbuki artıq əvvəlki kimi ağlamırıq. Onların yoxluğuna alışmışıq, həyatımıza davam edirik, gülürük, işləyirik, yeni insanlarla tanış oluruq. Kənardan baxan biri deyə bilər ki, “artıq keçib”. Amma insanın içində başqa bir həqiqət yaşayır: keçməyib, sadəcə əvvəlki qədər qanamır.

Vaxt bəzi şeyləri unutdururmu? Bəli, müəyyən mənada. İnsan hər detalı xatırlamır. Bir vaxtlar gecə-gündüz düşündüyü bir hadisənin tarixini, hansı sözlərin deyildiyini, hansı gün baş verdiyini belə unuda bilər. Amma hissin özü bəzən yaddaşdan daha uzunömürlü olur. Sözlər unudulur, amma o sözlərin insanda yaratdığı duyğu qalır. Üz cizgiləri yaddaşdan silinir, amma həmin insanın yanında özümüzü necə hiss etdiyimizi xatırlayırıq.

Bəzən də biz vaxtın sağaltdığını düşünürük, əslində isə özümüz sağalırıq. Həyat davam etdikcə insan özünü yenidən qurmağa başlayır. Dünən böyük görünən problem bu gün daha kiçik görünür. Dünən cavabsız qalan sualların bəzilərinə illər sonra başqa gözlə baxırıq. Çünki zaman təkcə hadisələri uzaqlaşdırmır, insanın baxışını da dəyişir.

İnsan yaşadıqca anlayır ki, hər itkinin yerini başqa bir şey doldurmur. Bəzi boşluqlar dolmur. Sadəcə həmin boşluqla yaşamağı öyrənirsən. Sevdiyin bir insanı itirəndə onun yerinə başqasını qoymursan. Bir münasibət bitəndə yeni münasibət köhnənin davamı olmur. Uşaqlıq geri qayıtmır, itirilmiş bir fürsət eyni şəkildə yenidən qarşıya çıxmır. Həyat bəzən boşluğu doldurmaqla deyil, onunla birlikdə davam etməyi öyrətməklə sağaldır.

Ən çətin olan da budur: insan sağalmağı unutmaqla qarışdırır. Elə bilir ki, artıq xatırlamırsa, sağalıb. Halbuki sağalmaq unutmaq deyil. Sağalmaq, xatırladığın zaman əvvəlki kimi dağılmamaqdır. Bir vaxtlar adını eşidəndə nəfəsin daralan insanın adını illər sonra sakitcə çəkə bilməkdir. Bir vaxtlar səni gecələr yatmağa qoymayan xatirənin artıq həyatının bütün gecəsini əlindən almamasıdır.

Bəzən insanın yarasını zaman yox, qəbul etmək sağaldır. “Niyə belə oldu?” sualını sonsuza qədər vermək əvəzinə, bir gün “deməli, belə oldu” deyə bilmək insanın içində böyük bir dəyişiklik yaradır. Bu, baş verənləri doğru hesab etmək deyil. Sadəcə dəyişdirə bilmədiyin bir keçmişlə hər gün savaşmaqdan imtina etməkdir.

Bəzi ağrılar isə insanın özünə qarşı sərtliyindən böyüyür. “Kaş bunu deyərdim”, “kaş o gün gedərdim”, “kaş başqa cür davranardım”, “kaş onu saxlayardım” kimi cümlələr insanın içində illərlə dolaşır. Halbuki keçmişdəki insan bugünkü ağlına sahib deyildi. O, həmin gün bildiyi qədərini bilirdi, hiss etdiyi qədərini hiss edirdi, gücü çatdığı qədərini edə bilirdi. Bəzən özümüzü bağışlamaq da sağalmanın bir hissəsidir.

Vaxtın ən böyük möcüzəsi bəlkə də budur: insanı dəyişdirir. Dünən dözülməz görünən bir şeyə bu gün başqa cür baxa bilirsən. Dünən “onsuz yaşaya bilmərəm” dediyin bir insanın yoxluğunda illər sonra öz həyatını davam etdirirsən. Dünən bir qapının bağlanmasını dünyanın sonu hesab etdiyin halda, illər sonra həmin qapının arxasında qalmağın sənin üçün daha böyük itki ola biləcəyini anlayırsan. İnsan bəzən yaşadığı ağrının içində gələcəkdə kimə çevriləcəyini bilmir.

Amma bütün yaraların sağaldığını söyləmək də doğru olmaz. Elə ağrılar var ki, insan onları sağaltmır, sadəcə müqəddəs bir xatirə kimi içində daşıyır. Çünki bəzi ağrılar sevdiklərimizin bizdə qalan son izidir. Onları tamamilə silmək istəmirik. Bəzən insan ağrısının yox olmasından da qorxur. Çünki düşünür ki, ağrı getsə, xatirə də gedəcək. Halbuki bir insanı xatırlamaq üçün mütləq əzab çəkmək lazım deyil.

Bəlkə də vaxt heç nəyi təkbaşına sağaltmır. Vaxt bizə nəfəs almaq üçün məsafə verir, hadisələrə başqa tərəfdən baxmaq imkanı yaradır, bizi dəyişdirir. Amma yaranın sağalmasında bizim də payımız var. Bəzən danışmaqla, bəzən susmaqla, bəzən ağlamaqla, bəzən bağışlamaqla, bəzən də sadəcə həyatımıza davam etməklə özümüzü sağaldırıq.

İnsan bir gün anlayır ki, keçmişi dəyişə bilməyəcək. Gedəni geri gətirə bilməyəcək. Deyilməyən sözü sonradan həmin günün içində deyə bilməyəcək. İtirilən illəri geri qaytara bilməyəcək. Amma bütün bunlara baxmayaraq, qarşısında hələ yaşaya biləcəyi bir həyat var. Bəlkə də sağalmaq məhz burada başlayır: insan keçmişlə mübarizəni dayandırıb gələcəyə baxanda.

Ona görə “vaxt hər şeyi sağaldırmı?” sualının cavabı məncə nə tam “bəli”, nə də tam “xeyr”dir. Vaxt hər şeyi silmir. Hər yaranı yox etmir, hər itkini unutdurmur, hər boşluğu doldurmur. Sadəcə insanın həmin ağrı ilə münasibətini dəyişir. Bir vaxtlar səni yıxan şeyə illər sonra ayaq üstə dayanaraq baxa bilirsən.

Bəlkə də həyatın ən böyük sağalması budur: ağrının yox olması deyil, ağrının artıq səni idarə etməməsi. Xatırlayırsan, amma dağılmırsan. Darıxırsan, amma yaşamağı dayandırmırsan. Keçmişə baxırsan, amma orada qalmırsan.

Vaxt hər şeyi sağaltmır. Bəzən vaxt sadəcə bizə sağalmağı öyrədir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(18.09.2026)