”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi
İnsan həyat boyu saysız-hesabsız səslərin içində yaşayır. Doğulduğu andan etibarən o, ətrafındakı dünyanın ritminə qarışır, müxtəlif səslərlə tanış olur, onlara öyrəşir və zaman keçdikcə həmin səslərin yaratdığı böyük axının bir hissəsinə çevrilir. Evdə valideynlərin səsi, küçədə insanların danışığı, məktəbdə müəllimlərin öyrətdikləri, iş həyatında bitib-tükənməyən söhbətlər, cəmiyyətin insan üzərində qurduğu gözləntilər... Bütün bunlar illər boyunca insanın daxilində elə bir gurultu yaradır ki, müəyyən bir vaxtdan sonra o, özünün həqiqi səsini eşitmək qabiliyyətini itirməyə başlayır.
Mən həmişə düşünmüşəm ki, insanın özünü tanıması üçün bəzən uzun yollar qət etməsinə ehtiyac yoxdur. Bəzən insan özünü dünyanın ən uzaq nöqtəsində deyil, sadəcə dərin bir səssizliyin içində tapır. Çünki insan həqiqətən yalnız o zaman öz daxilinə baxmağa başlayır ki, ətrafındakı bütün səslər bir anlıq dayanır.
Biz adətən sükutu yanlış anlayırıq. Çoxlarına görə sükut sadəcə danışığın bitməsi, səsin olmaması, ətraf mühitin sakitləşməsidir. Halbuki məncə, sükut heç vaxt boşluq deyil. Əksinə, sükut insanın daxilində illərlə toplanmış fikirlərin, qorxuların, gizlədilmiş hisslərin və cavabsız qalmış sualların danışmağa başladığı məkandır.
Gündəlik həyatın axarına diqqətlə baxanda bunu daha aydın görmək mümkündür. Müasir insan səhər gözünü açdığı andan etibarən artıq bir yarışın içində olur. İlk olaraq telefona baxılır. Gecədən gələn mesajlar yoxlanılır. Xəbərlər oxunur. Sosial şəbəkələrdə kiminsə paylaşdığı həyat fraqmentləri izlənilir. Sonra gün başlayır və insan sanki görünməz bir mexanizmin içində hərəkət etməyə məcbur olur.
Maraqlıdır ki, biz texnologiyanın həyatımızı asanlaşdırdığını düşünürük, amma çox vaxt texnologiya bizim düşünmək imkanlarımızı əlimizdən alır. Artıq insanlar boş qalmağa dözə bilmirlər. Liftlə beş mərtəbə qalxarkən belə telefon ekranına baxılır. Avtobus gözləyərkən insan ətrafı müşahidə etmir, başını aşağı salıb virtual dünyanın içində itib gedir. Gecə yatmazdan əvvəl belə son görülən şey telefon ekranı olur.
Bəzən özümə sual verirəm: insan niyə bu qədər səsə ehtiyac duyur?
Niyə insanlar sakit otaqda uzun müddət qala bilmirlər?
Niyə çoxları qulaqcıqsız küçəyə çıxmaq istəmir?
Niyə evdə televizor baxılmadığı halda belə açıq qalır?
Məncə, bunun cavabı sadədir. İnsan öz düşüncələri ilə tək qalmaqdan çəkinir. Çünki sükut başlayanda insan özündən qaça bilmir.
Biz çox qəribə dövrdə yaşayırıq. Tarixin heç bir mərhələsində insan bu qədər insanla əlaqədə olmayıb. Dünyanın o biri ucundakı biri ilə saniyələr içində danışmaq mümkündür. Minlərlə insanla virtual ünsiyyət qurmaq olur. Amma bütün bu imkanlara baxmayaraq, bəlkə də tarixdə heç vaxt insan bu qədər daxili tənhalıq yaşamayıb.
Paradoks da məhz budur.
İnsan ətrafındakı hər kəsin səsini eşidir, amma özünü eşitmir.
Mənə elə gəlir ki, insan ömrünün ən təhlükəli nöqtəsi də məhz budur. O an ki insan öz daxili səsini itirir, artıq yavaş-yavaş özündən uzaqlaşmağa başlayır. Çünki insanı ayaqda saxlayan yalnız bədən deyil. İnsanı daşıyan onun daxili dünyasıdır. Əgər insan ruhən yorulursa, bədəninin sağlam olması belə onu xoşbəxt etməyə yetmir.
Düşünürəm ki, hər insanın həyatında elə an olur ki, o, birdən-birə dayanmağa məcbur qalır. Həyat bəzən insanı özü ilə üz-üzə qoymaq üçün gözlənilməz vasitələr seçir. Bəzən bir ayrılıq, bəzən xəyal qırıqlığı, bəzən itki, bəzən uzun müddət qurulmuş planların bir anda dağılması...
Belə anlarda insan ilk dəfə ətrafındakı dünyanın səsini deyil, daxilindəki səssizliyi hiss edir.
Və qəribədir ki, insan ən vacib həqiqətləri məhz belə zamanlarda anlayır.
Bir insanı düşünün.
İllərlə eyni qayda ilə yaşayır.
Səhər oyanır.
İşə gedir.
Gələcək üçün planlar qurur.
Pul qazanır.
Yeni məqsədlər müəyyənləşdirir.
Başqalarının gözündə uğurlu görünməyə çalışır.
Hamının alqışladığı bir həyat qurmağa çalışır.
Sonra bir gün gözlənilməz hadisə baş verir.
Və birdən o insan özündən soruşur:
“Mən həqiqətən istədiyim həyatı yaşamışam?”
Bu sual asan görünür.
Amma məncə, insanın verə biləcəyi ən ağır suallardan biridir.
Çünki bizə həyat boyu bir çox şey öyrədilir.
Necə danışmaq.
Necə uğurlu olmaq.
Necə pul qazanmaq.
Necə cəmiyyətə uyğunlaşmaq.
Amma qəribədir ki, insanlara çox nadir hallarda özlərini dinləmək öyrədilir.
Heç düşünmüsünüzmü, insan niyə təbiətdə daha rahat olur?
Niyə dəniz kənarında oturarkən daxildə qəribə bir sakitlik yaranır?
Niyə yağışın səsinə qulaq asmaq insana təsir edir?
Niyə dağlara baxanda insan öz problemlərini bir anlıq unudur?
Məncə, bunun səbəbi təbiətin sükutunda gizlidir.
Təbiət insanı öz ilkin halına qaytarır.
Şəhərdə həyat insana daim bir şey olmağı diktə edir.
Daha uğurlu ol.
Daha sürətli ol.
Daha çox qazan.
Daha çox görün.
Daha çox sübut et.
Amma təbiət insandan heç nə istəmir.
Orada insan sadəcə mövcuddur.
Sadəcə nəfəs alır.
Sadəcə yaşayır.
Və məhz belə anlarda insan daxilində uzun müddət susmuş o səsi eşitməyə başlayır.
Mənə görə insan həyatının ən ağır yorğunluğu fiziki yorğunluq deyil.
İnsan bəzən saatlarla işləyir, yorulur və dincələrək bərpa olunur.
Amma ruh yorulanda vəziyyət tamamilə dəyişir.
Ruh yorulanda insan ən çox sevdiyi işdən belə həzz almır.
Ən çox istədiyi yerə getsə belə daxilində boşluq qalır.
Ətrafında insanlar olur, amma o özünü yenə tək hiss edir.
Çünki insanın ən böyük yorğunluğu daxildən başlayır.
Biz adətən xoşbəxtliyi xaricdə axtarırıq.
Yeni işdə.
Yeni münasibətdə.
Yeni şəhərdə.
Yeni imkanlarda.
Yeni uğurlarda.
Amma bəzən unuduruq ki, daxilində sülh olmayan insan dünyanın ən gözəl yerində olsa belə rahatlıq tapa bilməz.
İnsan özünü çox vaxt başqalarının gözündə qurmağa çalışır.
Kiminsə təsdiqi vacib olur.
Kiminsə fikri insanın həyatına istiqamət verir.
Cəmiyyətin gözləntiləri insanın seçimlərini dəyişdirir.
Bir müddət sonra insan elə bir nöqtəyə çatır ki, öz həyatını yaşamır.
Sadəcə ondan gözlənilən həyatı yaşayır.
Ən ağrılı həqiqət isə budur ki, insan bunu çox gec anlayır.
Mənə həmişə maraqlı gəlib.
İnsan niyə təklikdən qorxur?
Hamı tənhalıqdan qaçır.
Hamı özünü insanların arasında saxlamağa çalışır.
Halbuki təklik həmişə kədər demək deyil.
Bəzən insanın öz ruhu ilə görüşməsi üçün təklik vacibdir.
Bəzən insan dünyadan qaçmır.
Sadəcə öz yanına qayıdır.
Düşünürəm ki, insan özünü ən çox gecələr eşidir.
Hamı yatandan sonra.
Şəhərin səsi azalandan sonra.
Telefon bildirişləri dayanandan sonra.
Heç kim bir şey istəməyəndə.
Otaqda sakitlik yarananda.
İnsan birdən düşünməyə başlayır.
Bir neçə il əvvəl qurduğu xəyalları xatırlayır.
Geridə qoyduğu insanları yada salır.
Yarımçıq qalmış söhbətləri düşünür.
Dediyi bəzi sözlərə peşman olur.
Demədiyi bəzi sözlər üçün darıxır.
Məhz belə anlarda insan daxilində illərlə gizlənən həqiqətlərlə rastlaşır.
Sükut qəribə müəllimdir.
O heç nə demir.
Sadəcə gözləyir.
İnsan bütün səslərdən yorulduğu anda sakitcə qarşısına çıxır.
Və sanki deyir:
“İndi başqalarını yox, özünü dinlə.”
Məncə, insan həyat boyu çox uzaqlara getməyə çalışır.
Başqa şəhərlərə.
Başqa ölkələrə.
Başqa insanlara.
Yeni başlanğıclara.
Yeni arzulara.
Amma bəzən unudulur ki, insanın etməli olduğu ən çətin səfər daxilə doğru edilən səfərdir.
İnsan öz ruhuna doğru gedən yolu çox gec tapır.
Halbuki bütün cavablar həmişə orada olub.
İnsan dünyanı eşitməyi çox erkən öyrənir.
Valideynlərin səsini.
Müəllimlərin fikirlərini.
Cəmiyyətin qaydalarını.
İnsanların tələblərini.
Hamını eşidir.
Hamını anlayır.
Hamıya uyğunlaşır.
Amma bəzən bir ömür keçir və insan özünü eşitməyi öyrənə bilmir.
Mənə elə gəlir ki, xoşbəxtlik bəzən insanların düşündüyü qədər mürəkkəb deyil.
Bəlkə xoşbəxtlik sadəcə insanın öz daxilində sakitlik tapmasıdır.
Bəlkə xoşbəxtlik bütün dünyanı razı salmaq deyil.
Öz vicdanınla barışmaqdır.
Bəlkə uğur hamının səni alqışlaması deyil.
Gecə başını yastığa qoyanda daxilində narahatlıq hiss etməməkdir.
Çünki insanın ən vacib münasibəti dünya ilə deyil.
Öz ruhu ilədir.
Bir gün həyat mütləq insanı dayandırır.
Bəzən zaman bunu yumşaq edir.
Bəzən isə çox sərt şəkildə.
Amma gec-tez hər insan elə bir an yaşayır ki, ətrafındakı bütün səslər əhəmiyyətini itirir.
Və onda geridə yalnız bir şey qalır.
Öz daxilindən gələn həqiqi səs.
Bəlkə də həyatın ən böyük sirri budur.
İnsan dünyanı anlamağa illər sərf edir.
Başqalarını anlamağa çalışır.
Hamıya nəsə sübut etməyə çalışır.
Amma ən böyük həqiqət tamam başqa yerdə gizlənir.
İnsan bütün həyatını başqalarını dinləməklə keçirir.
Halbuki ən vacib səs həmişə onun daxilində olub.
Sadəcə dünya həddindən artıq gurultulu olduğu üçün o səs eşidilməyib.
Və bəlkə də insan həqiqətən yaşamağa yalnız o anda başlayır —
öz daxilindəki səsi eşitdiyi anda.
Çünki sükut heç vaxt sadəcə səssizlik olmayıb.
Sükut insanın öz ruhuna qayıtdığı yerdir.
İnsan isə, bəlkə də, özünü məhz orada tapır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(17.06.2026)
