“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Tələbə yaradıcılığı rubrikasında bu gün sizlərlə yenidən Ağdam Dövlət Sosial-İqtisad Kollecinin tələbəsi Güləkin Məmmədova görüşür.

GÜLTƏKİN MƏMMƏDOVA,

“ARZUNUN MƏKTUBU”

Sıradan bir gündür. Yenə hər zamankı kimi monoton həyatın təkrar rutinini yaşayırıq:

birazyatıbdurur, vacibqəbulolunacaqları qəbuledirik. Birazsöhbətedir, əylənir, kitaboxuyur, rəqsedir, mahnı oxuyurvə çölə çıxıbhavaalırıq.

Bu arada, adım Arzudur, 25 yaşım var. Özümisə haralıyam? (Üzümdə sadə təbəssümyaranaraq) Dünyalıyam. Bəli, özüdürkivar. Əsasodur, məndə birinsanolaraqbudünyanınbirparçasıyam.

Buradabir çoxdostumvar: Səfaxala, Muradəmi, İman, Günəş, Sevgi, Cəsarət... Hərbiriilə çoxgözəlyolagedirəm. Bəzənolur, zaman-zamanbir-birimizianlamırıq, dalaşırıq; ancaqyenə gününsonundabir-birimizianlayır, barışırvə söhbətləredirik.

Hərbiriningözəlxasiyyətivar, eynənadları kimi. Sevgisevgidoludur, səssiz-sakitdir. Cəsarət çoxcəsarətlidir, buradakı hərkəsə iradbildirir. Muradəmi... Muradəmiisə birazqəribədir, xasiyyətinitutmaqolmur. Günəş ənbalacamız, ənsevimlimizdir; çoxdanışmaz, ancaqbizimlə gülər, ağlayar. Səfaxalaisə ənböyüyümüzdür; bəzənbizə özevimizdə olduğumuzhissiniverir, qayğısı və sevgisiilə. İmanisə əvvəllərAllahadı kimi çoxinamlı olubda, sonradaninamını itirənlərdəndir. Ancaqhərbirimizibirləşdirənortaqxüsusiyyətodurki, hərbirimizeynidünyalıyıq.

Buradastandartlarbirazfərqlidir, hər şeyin özvaxtı, özyerivar. Məsələn, səhəreynisaatdadurur, axşamlareynisaatdayatırıq. Yeməyinbelə özzamanı var, çölə çıxmağın, qayıtmağın... Bəzənqanun-qaydalardankənara çıxıbəylənməkistəyəndə cəzaalırıq. Cəzanədənibarətdirdesəniz: yabirneçə günərzində yatızdırılır, yadaqaranlığaməhkumedilirik. Bunaqarşı çıxdıqdaisə ECT-yə (Electroconvulsivetherapy) məruzqalırıq. Bəzəndüzəlməyinmüsbətolmayan, çoxyorucutərəfi, sahibsizlərinisə sonusadəcə birməlhəmolurvə sonsuzhüzur.

Bu gün Günəş bir az ağırlaşmışdı, travmaları tətiklənmişdi. Sakitləşdirməyə çalışdılar, lakin asan olmadı. Qışqırığı divarları yarıb keçirdi. Onun qışqırığına digərləri də qışqırmağa başlamışdı, sanki qışqıraraq dialoq qurulurdu. Eynən qarğa kimi, təhlükəni hiss edib yaxınlaşdığını biləndə qışqırıb digərlərini çağırdığı kimi... Ancaq sonunda nə fayda? İçdən qopan fəryadı ancaq biz bilirik. Biz nə rentgen aparatıyıq, nə də UZİ; sadəcə hisslərimizlə hissləri çağdaşlaşdırırıq, empatiya qurmağa çalışırıq – bəzilərində olmayan şey.

Empatiya insanın başqa birinin hisslərini anlamağa və özünü onun yerinə qoymağa çalışmasına deyilir. Dostun kədərlidirsə və sən onun nə hiss etdiyini başa düşürsənsə, kimsə ağlayanda sən də pis olursansa, birinin vəziyyətini düşünüb ona uyğun davranırsansa, bu empatiyadır. Sadə dillə: 'Özünü qarşı tərəfin yerinə qoymaq' deməkdir. Yəni çoxunda olmayan bu hissi nə hansısa bir elm, nə də hansısa bir tibb edə bilməz. Çoxu bizə 'dəli' deyir, 'ruhi xəstə', 'şizofreniya çatışmazlığı olan şəxs' deyir. Heç dönüb güzgüyə baxırlarmı, görəsən, özləri necədir deyə? Sizmi ağıllısınız, bizmi? Sizmi dəlisiniz, bizmi? Bilmirəm, ancaq onu bilirəm ki, sizin deyiminizlə 'dəlixanalar' dəlilərin dəli etdiyi ağıllılarla doludur.

Eynən bizim kimi... Bayaq dedim, dünyalıyıq. Biz də dünyanın bir insanıyıq, ancaq bir dunya içində fərqli dünyalarda yaşayan insanlarıq. Dünyanı mənimsəyən, özlərinə 'ağıllı' deyib də digərlərini özlərindən çıxana qədər dəli edib ruhi dispanserə salan 'ağıllılar' tərəfindən yaradılmış dünyadayıq. Gəlin elə uzağa getmədən həyatlardan danışım, dinləyin. Bu hekayələr Günəş, Səfa xala, İman, Cəsarət, Murad əmi və mənim, Arzunun hekayələridir.

Günəşimiz ögey ata tərəfindən cinsi istismara uğrayıb. Anası tərəfindən inanılmadığı və atasına şər atdığı düşünüldüyü üçün vəhşicəsinə döyülərək həftələrlə soyuq və qaranlıq zirzəmidə qalıb, sonra 'dəli' adı ilə buraya yerləşdirilib.

Ən böyüyümüz Səfa xalanın isə iki övladı var. Yoldaşı cavan rəhmətə gedir, övladlarını böyüdür, oxudur, evləndirir, sonda isə yalnız qalır. İllərlə balalarını görmür, sonda təkliyə çəkilir. Hər gün yoldaşının şəkli ilə dərdləşir. Zamanla bunu vərdiş etdiyi üçün sonda övladları tərəfindən 'dəli' deyə bura gətirilir.

İman isə dinə və astrologiyaya çox bağlı olur. Özünə qurduğu dunya, astral səyahət haqqında danışdıqları, yuxu ilə reallığı bir-birinə qatdığı üçün ona 'dəli' deyilir.

Cəsarət dostları ilə əylənməyə gedərkən onun idarə etdiyi avtomobil yüksək sürətlə sükanın idarə etməsini itirir və aşaraq üç yoldaşının, həmçinin yoldan keçən ana və balanın ölümünə səbəb olur. Buna görə həbs cəzası verilir və orada keçirdiyi travma, ailəsinin onu tərk etməsi səbəbi ilə vəziyyəti pisləşir, 'dəli' deyilir.

Murad əmi cavan yaşda aile quru və bu evlilikdə bir qız övladı olub. O, qızına canı qədər bağlı olan, hər addımını onun xoşbəxtliyi üçün atan fədakar atalardan idi. Bir gün yoldaşının diqqətsizliyi ucbatından işdən qayıdarkən qızının 5-ci mərtəbədən düşərək öldüyünü görür. Yerdə parçalanmış körpə beynini, o dəhşətli mənzərəni görən Murad əmi şoka düşür. Bu da bəs deyilmiş kimi, az sonra yoldaşının xəyanətinə uğrayır. Qızının ölümünə səbəb olan diqqətsizliyi və bu xəyanəti bildikdən sonra qəzəbinə hakim ola bilməyib yoldaşını da 5-ci mərtəbədən atır. Şok və travma nəticəsində reallığı itirərək ağır psixi sarsıntı almışdır.

Sevgi isə yetimlər evində böyümüş, sonra ailə həyatı qurmuş və alkoqolik həyat yoldaşı tərəfindən ağır işgəncələrə məruz qalmışdır. Sonda isə başına vurulan ağır stul nəticəsində ağır baş-beyin zədəsi almışdır. İllərin verdiyi əzabın sonu onu da bura gətirib.

Bəzən sıxılanda İman yerdən tapdığı daşlarla falımıza baxır, maraqlı hekayələr danışır, hər birimizi gülüşlərə boğur. Gecələr ulduzların, ayın, gündüzlər isə günəşin rəvayətlərini dinləyirik ondan. Murad əmi Günəşi və Sevgini qızı kimi çox istəyir və onların daim yanında fırlanır, onlarla gözəl söhbətlər edir, yadında qalan həyat hekayələrini danışır. Cəsarət isə öyrəndiyi və bildiyi maraqlı fokusları göstərir, bizi əyləndirir, cəsarətli akrobatik hərəkətlər edir. Sevgi ilə Günəş isə; biri oxuyur, digəri isə rəqs edir. Hətta bizə də rəqs etməyi, oxumağı öyrədirlər. Cəsarət oxuyanda isə hər kəsi gülüş tutur. Sevgi: 'Oxuma, mən sənin yerinə oxuyaram' deyərək hər kəsi qəhqəhəyə boğur. Səfa xala gözəl rəsmlər çəkir, hətta hər birimizi çəkdiyi bir portret də var.

Mənə gəlincə, mənim elə də özəl bacarığım yoxdur. Sadəcə onlara baxır, hər biri ilə əylənirəm. Bəzən isə şeir yazmağa çalışıram. Alındırmıram, amma mütəvazılıq edib hər biri bəyəndiyini deyir:

Soyuq divarlar arxasında bir həyat,
Fəryad qoparır yaşanmamış xəyallar.
Unutdumu yaratdığını Yaradan,
Yoxsa susdu dualara bu zaman?

Tək ümidi ölüm olan insanın,
Hər anı, hər günü ölümə taydır.
Məzarı buz kimi dar bir otaq,
Kəfəni isə ağ xalatdır.

Uyuşmuş əllərimi kəndir kəsir,
Acıdan gülən üzümə şillə dəyir.
Zehnim kirlidir, yoxsa vicdan?
Ruhum öz kölgəsindən belə çəkinir.

Nəysə, beləcə əyləncəli günlər keçiririk. Bir-birimizlə o qədər doğmalaşmışıq ki burada... Və artıq bir şeyi anlayıram: doğmanın yadlaşdığı, yadın doğmalaşdığı an hər şey dəyişir.

Bəli, artıq anlamısınız, bilirsiniz; bu məktubu sizə psixiatriya xəstəxanasından yazıram. Bura bir kitab kimidir. Necə maraqlıdır, deyilmi? Bir kitab alırsınız — sadəcə bir-iki kəlmədən ibarət, böyük və gözə çarpan bir kitab. İçini bilmirsiniz. Bəzən isə dildə dolaşan şablon ön sözlərlə onu tanıyırsınız. Amma içini ətraflı bilmək üçün alır və oxuyursunuz.

Eynən bizim durum da belədir. Kitabın üz qabığında “psixiatriya xəstəxanası” yazılıb. İçini isə bir-bir vərəqlədikcə hər vərəqdə başqa hekayə, başqa acılar, dərdlər, fərqli duyğularla bir qaranlığa məhkum olmuş insanlar görürsünüz. Bir dünyada fərqli dünyalar yaşayan insanlar...

İndi siz özünüzə sual verin: Bizmi dəliyik, yoxsa bizi bu hala gətirənlərmi?

Başda da dediyim kimi:
“Dəlixanalar, dəlilərin dəli etdiyi ağıllılarla doludur.”

ARZUNUN HEKAYƏSİ

Salam necəsiniz bün gündə söz verdiyim kimi özüm haqqinda danşacam. Dərsdən evə gəldim, çox yorğun idim. Bir az uzanıb yatım dedim. Normalda uşaqlıqdan əsla arxası üstə yatmıram, sadəcə yan üstə. Həm vərdişdir, həm də belə daha güvəndə hiss edirəm. Uzandım, hər zamankı kimi telefonu açdım, YouTube-dan video qoydum və səsi ilə yuxuya dalmağa çalışdım. Telefonu növbəti yastığa söykədikdən sonra isə yana dönməyə taqətim qalmadan gözlərimə ağırlıq çökdü. Gözlərim yumuldu, ancaq arada az da olsa görürdüm, qarabasma basırdı. Təzədən gözlərimi açdım, dərindən nəfəs aldım, lakin gözlərimi açıq saxlaya bilmirdim və yenə yumuldu. Bu dəfə qarşı qoya bilmir, ağlıma gələn duanı dilimə gətirə bilmirdim. Hıçqıra-hıçqıra ağlayır, səsim çıxmır, iflic formasında uzanmış halda qalmışdım. Qarabasma isə sinəmdə oturub boğurdu, tünd, mat qara tüstü idi. Nəfəsimin kəsildiyini hiss etdiyim an anamın səsi gəldi: "Ayıl, qarabasma basır səni!" Alnımdan öpdü, isti dodaqları hiss edilməyəcək qədər deyildi. Sonra "Dur, yemək istəmişəm, ye!" dedi və durdum. "Acam, yuxum gəlir" dedim. Yanıma uzandı, başımı sığalladı. "Yatsan, yenə qarabasma basacaq, dur gəl yemək ye!" "Tamam" dedim. Teli əlimə aldım, WhatsApp-a girdim, kim yazıb deyə baxdım, sonra zaryatkaya taxdım və durdum, mətbəxə getdim. Yemək isti idi. Və onda yadıma düşdü: anam artıq bir həftə idi evdə yox idi. Bu, sadəcə başıma gələnlərdən biridir.

Və gəlin necə başlayıb sizə danışım. Uşaq idim, 6-7 yaşım olardı. Bir gün anam qonşularla söhbət edərkən qadınlardan biri uşaqların üçüncü gözünün açıq olduğunu və çox şeyi görə bildiklərini dedi. "Əgər gecə 3-də bir uşağı qaranlıq otaqda oturdub da başına kəlağayı, əlinə güzgü versən, o uşaq o güzgüdən yoldaşının sənə xəyanət edib-etməyəcəyini görərmiş" dedi. Və anamın beyninə batdı. Gecə saat 3-ə az qalmışdı. Yataq otağında yerə otuzdurdu, başıma nənəmin üstündə qara, üzərində ağ xallar olan kəlağayısını örtdü, əlimə isə bir güzgü verdi. "İşığı keçirəcəm, sadəcə güzgüyə bax və orada kimi görsən, mənə de!" dedi. 2-3 dəqiqə oturdum, gözümü güzgüdən çəkmədən baxdım və bir an onu gördüm: qırmızı gözlər, əcaib bir üz. Qorxudan qışqırıb mamamı çağırdım. Nə gördüyümü soruşdu, heç nə deyə bilmədim. Və belə-belə artıq başladı o anlar.

Yuxuda önümdə bir qadın, arxasında isə bir kişi oturur. Hər ikisinin başında isə kəlağayı var idi. Cinsiyyətlərini geyimlərindən seçirdim. Mən isə onların önündə otururdum. Qadın yavaş-yavaş baş barmaqlarını bir-biri ilə fırlayır, getdikcə möhkəmlənir. Onun hərəkəti sürət aldıqca mənim də sanki canımdan can alırdılar. Heç bir bağ olmadığı təqdirdə yerimdən tərpənə bilmir, sadəcə qışqırırdım. Ayılanda isə qan-tərin içində və bütün ev əhalisini başımda görürdüm. Son dəfə ayıla bilmədikləri üçün dayımı çağırıblar. Necə vurmuşdusa yumruq ilə dişlərim damağımı kəsmişdi. Belə-belə həftələr keçdi, sonda bir seyidin yanına apardılar. Nə danışıldı bilmirəm, ancaq dualar oxudu, su içirdi və evə yolladı. Gəldik, 1 ay sakit keçdi hər şey və yenə eyni anlar və hətta daha artığı.

Artıq yuxuda deyil, realda da yanımda idilər. O, sizə təsəvvür edə bilməyəcəyim leş qoxusu, boynumda hiss etdiyim isti nəfəs, yatarkən üzərimdən çəkilən örtük, çimərkən hiss etdiyim yad baxışlar, evdə gəzən ayaq səsləri... Artıq ciddən dəli olurdum. İş burasındadır ki, hər kəs "uşaqsan, psixologiyan pozulub" dedilər və nevropatoloq, psixoloq demədən apardılar. "Şizofren" dedilər, "ruhi xəstə" dedilər. Mən böyüdükcə, yaş artdıqca bunlar da artmağa başladı. O dərəcəyə qədər çıxdı ki, artıq yuxu ilə realı seçə bilmir, yanlışı, doğruyu itirmişdim. Bu ikilem arasında hər cür işgəncəyə məruz qalır, hətta zaman-zaman cinsi əlaqəyə belə məruz qalırdım. Ayıldıqda isə yerindən çıxacaq kimi döyünən ürək, qan-tərə batmış bədən və mənim deyə bilməyəcəyim, sizin anlayacağınız çox şey.

Bəzən özümü unudub da dəfələrlə intihar etdiyim anlar belə olub. Gəlin danışım onu da qısa. Bəzi zamanlar tək qalıram və bu zamanlarda daha çox onlara bağlı oluram. Bu gün də tək idim, film izləyirdim, daha doğrusu fikrimi ora vermək istəyirdim, çünki artıq hiss edirdim onu, ancaq nə qədər cavablasam da olmurdu. İçimi qəribə duyğu sardı, ağlamaq istəyirdim, ağladım da dəli kimi. Sonra isə gülmək məni tutdu, indi isə gözümdən yaş axa-axa gülməyə başladım. Sonrası çox da yaddaşımda deyil. Ayılanda isə mama başımda ağlayırdı. Qollarım ağrıyır, taqətim yox idi. Qollarıma baxanda isə qan içində idi. Necə kəsdiyim, nə vaxt bu hala saldığımı xatırlamıram. Daha sonra isə artıq özümə zərər verməm, olmayan şeyləri deməm, yəni kimə görə, nəyə görə ruhi xəstə dedilər və sonum isə nəticə: bir cahilliyə qurban gedən mən idim.  Axı Allah buyurub ki, bir bəndə taleyindən hara qaça bilər? Biz insanlar çox vaxt sonunu bilmədiyimiz düşüncələrə qapılır, nələrisə əvvəlcədən öyrənməyə, hiss etməyə və ya görməyə çalışırıq. Amma çox zaman bunun qurbanı yenə özümüz oluruq. Çünki həyatda hər bir şey öz kökünə qayıdır və insanın üzərində dərin, silinməz izlər qoyur.

Anamı günahlandırmıram, əsla da günahlandırmamışam. Çünki cəmiyyətin və ətraf mühitin insanın həyatında böyük təsiri var. Onun da böyüdüyü dövrün, yaşadığı mühitin doğruları bunlar idi. Sadəcə, bəzən adi görünüb “guya nə olacaq ki?” dediyimiz şeylər bizdən çox şey alır. Alov da közə düşən kiçik bir qığılcımdan yaranır. Ən güclü leysan belə, göydə yaranan balaca bir damcıdan doğur. Heç bir əməl yoxdan var olmur. Hər kəs etdiyi əməli bilərək və istəyərək edir, amma çox vaxt sonunu və nəticəsini düşünmür.

Hər ləzzətli görünən yemək doğrudanmı dadlı olur? Bəs niyə həll yolu axtarmaq əvəzinə qara işlərə, sizin dilinizlə desək, caduya və qara magiyaya bel bağlayırsınız?

Məgər bilmirsinizmi:

“Süleymanın hökmranlığına dair şeytanların oxuduqlarına uydular. Süleyman isə kafir olmadı. Lakin şeytanlar cadunu və Babildə Harut və Marut adlı iki mələyə nazil olanı insanlara öyrədərək kafir oldular. Halbuki o iki mələk: «Biz sadəcə imtahan vəsiləsiyik. Ona görə də kafir olma!» deməmiş heç kimə cadu öyrətmirdilər. Beləcə, ər-arvad arasını vuran əməlləri onlardan öyrənirdilər. Ancaq onlar Allahın izni olmadan bununla heç kəsə zərər verə bilməzdilər. Onlar özlərinə faydası olmayıb zərər verən şeyləri öyrənirdilər. Cadunu satın alanların axirətdə heç bir payı olmadığını da bilirdilər. Kaş özlərini nə qədər pis bir şeyə satdıqlarını biləydilər.”

Heç kim şeytani caduya və bu kimi əməllərə don geyindirə bilməz, lakin onları dana da bilməz. Ancaq insan onların əsiri və qulu olmamalıdır.

Allah sizi hifz etsin.

Mənə isə güllə-güllə. Siz də haqqınızı halal edin. Burada vaxt çoxdur, boşluqdan yazıram. Dəlidən doğru xəbər harada görülüb ki? Amma bəzən həqiqət ən gözlənilməz dillərdən səslənir.

Bəlkə də doğrudan da bu belə idi, mən özümdə qururam, yaşayıram. Olsun, artıq 18-19 ildir ki birlikdəyik. Onlar mənə, mən isə onlara alışmışam. Axı insan zamanla hər bir şeyə alışır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.06.2026)