Rəqsanə Babayeva,

”Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

 

İnsan bəzən özünü dünyanın ən gurultulu yerində belə tənha hiss edir. Ətrafında minlərlə insan danışır, küçələr səslə dolur, ekranlar işıq saçır, sosial şəbəkələrdə hamı gülümsəyir, amma insanın içində elə bir səssizlik yaranır ki, o səssizlik zamanla hayqırtıya çevrilir. Mənim içimdə də susmayan bir hayqırtı var. Elə bir səsdir ki, gecələr yata bilməyəndə beynimin divarlarına çırpılır, gündüz insanların içində gülümsəməyə çalışanda belə gözlərimin arxasında yaşayır. Bu hayqırtı bəzən sual olur, bəzən üsyan, bəzən dua, bəzən isə sadəcə anlaşılmaq istəyi.

 

Mən bu dünyanın saxtakarlığından yorulmuşam. İnsanların bir-birinə baxıb gülümsəyərək içində nifrət daşımasından, sevgini dillərində yaşadıb qəlblərində öldürməsindən, dürüstlükdən danışıb hər fürsətdə maska taxmasından yorulmuşam. Mən həmişə səmimi həyat axtarmışam. Elə bir həyat ki, insan özünü gizlətməsin. Göz yaşını gizlətməsin. Qırıldığını gizlətməsin. “Mən yaxşıyam” deyib içində parçalanmasın.

Amma yaşadığım dünya ilə yaşamaq istədiyim dünya bir-birinə çox uzaqdır. Mən ruhumun içində başqa bir dünya daşıyıram. O dünyada insanlar bir-birini yaralamadan danışır. O dünyada sevgi qarşılıq gözləmədən verilir. O dünyada insanın dəyəri geyindiyi paltarla, qazandığı pulla, tanıdığı insanlarla ölçülmür. O dünyada bir insanın yorğun baxışları belə anlaşılır.

Bəzən küçədə insanlara baxıram. Hamı harasa tələsir. Hamı nəyisə çatdırmağa çalışır. Amma heç kim öz ruhuna çatmır. Heç kim içindəki boşluğun qarşısında dayanmır. İnsanlar qorxur. Özləri ilə üz-üzə qalmaqdan qorxurlar. Çünki insan öz içində gizlətdiyi həqiqətlə qarşılaşanda bütün saxta dayaqları çökür.

Mən dəfələrlə özümlə üz-üzə qalmışam. Gecənin ən səssiz saatlarında tavana baxaraq düşünmüşəm: “Niyə mən?” Bu sual təkcə ağrının sualı deyil. Bu, anlam axtarışıdır. İnsan niyə doğulur? Niyə sevir? Niyə itirir? Niyə qırılır? Niyə bəzi insanların həyatı başdan sona mübarizədir?

Mənim içimdəki üsyan Allaha qarşı nifrət deyil. Əksinə, Allahı görmək istəyidir. Mən Onunla danışmaq istəyirəm. Soruşmaq istəyirəm: “Məni niyə belə yaratdın? Niyə ruhuma bu qədər həssaslıq verdin? Niyə məni hər kəsin görmədiyini görən biri etdin? Niyə insanların içindəki saxtalığı hiss edəcək qədər dərin qəlb verdin?”

Bəzən düşünürəm ki, həssas insanlar bu dünyanın ən ağır yükünü daşıyır. Çünki onlar yalnız öz ağrılarını yaşamırlar. Başqalarının da ağrısını hiss edirlər. Bir insanın gözündə gizlətdiyi kədəri anlayırlar. Bir cümlənin arxasında gizlənən yorğunluğu hiss edirlər. Və bu hiss etmə qabiliyyəti zamanla insanı yorur.

Mən çox insan gördüm. Gülən insanlar gördüm, amma gözlərində qaranlıq vardı. “Xoşbəxtəm” deyən insanlar gördüm, amma gecələr tək qalanda içlərində dağılmış şəhərlər yaşayırdı. İnsanlar özlərini gizlətməyi öyrəniblər. Çünki bu dünya zəif görünən insanı bağışlamır.

Mən isə gizlənmək istəmirəm. Mən həqiqi olmaq istəyirəm. Qırılmışamsa, qırılmışam demək istəyirəm. Yorulmuşamsa, yoruldum demək istəyirəm. Ağlayıramsa, utanmadan ağlamaq istəyirəm. Çünki insanın ən böyük faciəsi hisslərini öldürməsidir.

Bu əsrdə insanlar duyğularını itirirlər. Texnologiya inkişaf etdikcə insan ruhu geriyə gedir. Bir mesajla sevgilər başlayır, bir “görüldü” ilə münasibətlər bitir. İnsanlar bir-birini dinləmir. Sadəcə cavab vermək üçün gözləyirlər. Həqiqətən dinləyən insan tapmaq isə möcüzəyə çevrilib.

Mən bəzən sadəcə danışmaq istəyirəm. Heç kim qarşı çıxmadan. Heç kim məni dəyişdirməyə çalışmadan. Sadəcə dinləsin. İnsan bəzən məsləhət istəmir. Sadəcə ruhunun eşidilməsini istəyir.

Ən ağır tənhalıq insanın anlaşılmamasıdır. Sənin içində qopan fırtınaları heç kimin görməməsidir. İnsanlar bəzən “hər şey keçəcək” deyirlər. Amma bəzi ağrılar keçmir. Sadəcə insan o ağrıyla yaşamağı öyrənir.

Mənim ruhumda da keçməyən yaralar var. Uşaqlıqdan gələn susqunluqlar, cavabsız qalan suallar, yarım qalan sevgilər, içimdə boğduğum qışqırıqlar… İnsan böyüdükcə yalnız yaşı artmır. İçində daşıdığı yük də artır.

Hər insanın görünməyən bir savaş meydanı var. Kimi ailəsi ilə savaşır, kimi yoxsulluqla, kimi sevgisizliklə, kimi öz içindəki qaranlıqla. İnsanların çoxu gülümsəyərək yaşayır, amma içində hər gün ölür.

Mən bu dünyada ən çox saxta münasibətlərdən qorxdum. İnsanların bir-birini istifadə etməsindən, sevgini alış-verişə çevirməsindən, dostluğu marağa qurban verməsindən qorxdum. Mən həmişə saf münasibət axtardım. Elə bir insan ki, məni olduğum kimi qəbul etsin. Mən danışanda hökm verməsin. Mən susanda səbəbini hiss etsin.

Bəzən düşünürəm ki, insanın ən böyük ehtiyacı sevilmək deyil, anlaşılmaqdır. Çünki səni anlamayan bir sevgi zamanla yorur. İnsan öz ruhunu gizlətməyə başlayır. Özünü oynayır. Maskalar taxır.

Amma mən maskalarla yaşamaq istəmirəm.

Mən içimdəki bütün qaranlığı, bütün qorxuları, bütün yaraları ilə görünmək istəyirəm. Çünki həqiqi insan olmaq cəsarət tələb edir.

Mən həyatın çətinliklərindən qaçmadım. Əksinə, hər çətinlik məni bir az daha dəyişdirdi. Bəzən düşündüm ki, artıq davam edə bilmərəm. Amma insan qəribə varlıqdır. Ən qırıldığı anda belə ayağa qalxmağa məcbur olur.

Həyat mənə çox şey öyrətdi. İnsanların dəyişdiyini öyrətdi. “Əbədi” deyilən hisslərin belə bitdiyini öyrətdi. Bəzən ən çox güvəndiyin insanın səni yaralaya biləcəyini öyrətdi.

Amma həyat mənə başqa bir şey də öyrətdi: insan nə qədər qırılsa da, içində yenidən sevmək istəyən bir tərəf qalır.

Mən bəzən Allahla səssiz söhbətlər edirəm. Dua kimi deyil, daha çox içimdəki yaraların danışığı kimi. Soruşuram:

“Ey Allah, niyə insanları bu qədər bir-birindən uzaq yaratdın? Niyə hər kəs öz həqiqətini gizlədir? Niyə səmimi insanlar daha çox sınanır?”

Cavab almıram.

Amma bəzən gecənin dərinliyində qəribə bir sakitlik gəlir. Elə bil Allah cavabı sözlə yox, hisslə verir. İnsan tamamilə tək qalmır. Ən qaranlıq gecədə belə içində balaca bir işıq qalır.

Bəlkə də insanı yaşadan elə o işıqdır.

Mən çox yorulmuşam. Ruhən yorulmuşam. İnsanların dəyişməsindən, münasibətlərin səthiləşməsindən, hər şeyin maddiyyata çevrilməsindən yorulmuşam. İndi insanlar bir insanın qəlbinə yox, faydasına baxır.

Halbuki insanın ruhu pula toxunmur. Ruh başqa şeylərlə yaşayır. Bir səmimi baxışla. Bir içdən gələn cümlə ilə. Bir səni həqiqətən dinləyən insanla.

Mənim ən böyük aclığım məhz budur: səmimiyyət.

Mən saxta gülüşlərdən bezmişəm. Sosial şəbəkələrdə nümayiş etdirilən saxta xoşbəxtliklərdən bezmişəm. İnsanlar həyatlarını film səhnəsinə çeviriblər. Hər kəs mükəmməl görünməyə çalışır. Amma heç kim həqiqi olmaq istəmir.

Halbuki insanın ən gözəl tərəfi qüsurlarıdır.

Bir insanın ağlaması, qorxması, yorulması onu zəif etmir. Onu insan edir.

Mən çox vaxt özümü bu dövrə aid hiss etmirəm. Elə bil yanlış zamanda doğulmuşam. Mən ruhların daha təmiz olduğu zamanları xəyal edirəm. İnsanların bir-birinə məktub yazdığı, gözləməyin dəyər olduğu, sevgilərin daha səssiz və daha dərin yaşandığı zamanları.

İndi isə hər şey sürətlidir. Sevgi də, ayrılıq da, unutmaq da.

İnsanlar bir-birinin həyatından bir mesaj qədər tez çıxır.

Bu sürət ruhumu yorur.

Mən dayanmaq istəyirəm. Dərin nəfəs almaq istəyirəm. Özümü hiss etmək istəyirəm. İnsanların içində itib getmək yox, öz ruhuma yaxınlaşmaq istəyirəm.

Bəzən düşünürəm ki, insan niyə bu qədər ağrı yaşayır? Niyə həyat bu qədər ağırdır? Niyə bəzi insanlar rahat yaşayarkən, bəzi insanlar hər gün ruhuyla savaşır?

Bəlkə də həyatın cavabı yoxdur.

Bəlkə də insan cavab tapmaq üçün yox, yaşamaq üçün göndərilib.

Amma yenə də içimdə susmayan suallar var.

Mən Allahı görmək istəyirəm.

Bu istək qorxudan deyil. Sadəcə anlamaq ehtiyacındandır. İnsan bəzən yaradıldığı səbəbi bilmək istəyir. Çünki səbəbsiz ağrı insanı dəli edir.

Əgər bütün bu çətinliklərin bir mənası varsa, niyə onu görə bilmirik?

Əgər hər yaranın bir hikməti varsa, niyə insan o yaranın içində boğulur?

Mən bilirəm ki, bu sualları milyonlarla insan verib. Amma hər insan öz ağrısını ilk dəfə yaşayırmış kimi hiss edir.

İnsan ağrıda tək qalır.

Ən yaxınındakı insanlar belə sənin içində nə qopduğunu tam anlaya bilmir.

Ona görə də insan bəzən yad birinin onu anlamasını istəyir. Çünki tanımadığın insan bəzən səni ən yaxınlarından daha yaxşı dinləyir.

Mən həyatım boyunca içimdəki üsyanı boğmağa çalışdım. “Güclü ol” dedilər. “Keçəcək” dedilər. “Şükür et” dedilər.

Mən isə bəzən sadəcə ağlamaq istəyirdim.

İnsan hər zaman güclü ola bilməz.

Güclü görünmək məcburiyyəti insanı içdən çürüdür.

Mənim içimdə qırılmış bir uşaq yaşayır. O uşaq hələ də soruşur:

“Niyə insanlar dəyişir?”

“Niyə sevənlər gedir?”

“Niyə ən çox yaxşı niyyətli insanlar inciyir?”

O uşağın suallarına cavab verə bilmirəm.

Çünki mən də bilmirəm.

Bəlkə də böyümək cavab tapmaq deyil. Sadəcə cavabsızlıqlarla yaşamağı öyrənməkdir.

İnsan yaşadıqca anlayır ki, həyat ağ və qara deyil. Hər kəsin içində həm işıq, həm qaranlıq var. Ən yaxşı insanların belə içində yorğunluq yaşayır. Ən sərt görünən insanların belə gizli yaraları olur.

Biz bir-birimizin görünən tərəfini yaşayırıq. Amma görünməyən tərəf daha böyükdür.

Bir insanın susması bəzən saatlarla danışmaqdan daha çox şey deyir.

Mənim də susduğum çox şey var.

Danışsam, bəlkə də heç kim tam anlaya bilməz.

Çünki bəzi hisslərin dili yoxdur.

İnsan bəzən sadəcə hiss edir.

İçində ağır bir daş daşıyırmış kimi yaşayır.

Gülür, danışır, yaşayır, amma ruhu yorğun olur.

Mən ruhən yorğun insanlardanam.

Amma buna baxmayaraq, içimdə hələ də ölməyən bir şey var.

Ümid.

Çox qəribədir… İnsan ən qaranlıq anda belə tam ümidsiz olmur.

Bəlkə də Allah insanın içinə balaca bir işıq qoyub ki, tam qaranlığa çevrilməsin.

Mən hələ də bir gün həqiqətən anlaşılacağıma inanmaq istəyirəm.

Bir gün heç kimə özümü izah etmədən qəbul ediləcəyimə inanmaq istəyirəm.

Bir gün içimdəki bütün hayqırtıların sakitləşəcəyinə inanmaq istəyirəm.

Bəlkə o gün heç vaxt gəlməyəcək.

Amma insanı yaşadan bəzən gəlməyəcək bir günü gözləməkdir.

Həyat keşməkeşlidir. İnsan bəzən öz yolunda itib qalır. Hər şey üst-üstə gəlir. İnsan özünü çıxılmaz küçədə hiss edir.

Amma qəribədir… ən çətin anlarda belə insan içində davam etmək gücü tapır.

Mən də hər dəfə yıxıldıqdan sonra ayağa qalxdım.

Bəzən məcburiyyətdən.

Bəzən ümiddən.

Bəzən isə sadəcə başqa yol olmadığı üçün.

İnsan yaşamağa davam edir.

Çünki həyat dayanmağa icazə vermir.

Amma mən istəyərdim ki, insanlar bir-birinə qarşı bir az daha mərhəmətli olsun.

Çünki hər insan görünməyən bir savaş verir.

Küçədə yanından keçdiyin biri bəlkə də həmin gün yaşamaqla ölmək arasında mübarizə aparır.

Bir insanın bir cümləsi başqa bir insanı həyata qaytara bilər.

Və ya tamamilə sındıra bilər.

Biz sözlərin gücünü unuduruq.

Bir insanı dinləmək belə bəzən onu xilas etməkdir.

Mənim ən böyük istəyim budur: məni dəyişdirməyə çalışmadan dinləyən bir insan.

Sadəcə dinləsin.

Mən danışım.

İçimdə illərlə yığılan bütün yorğunluqları, qorxuları, üsyanları danışım.

Və o insan mənə “sən dəlisən” deməsin.

“Səni anlayıram” desin.

Çünki insanın ən böyük ehtiyacı məhz budur.

Anlaşılmaq.

Mən bilirəm ki, dünya dəyişməyəcək. İnsanlar yenə saxta olacaq. Yenə qıracaqlar. Yenə gedəcəklər.

Amma buna baxmayaraq, mən içimdəki səmimiyyəti öldürmək istəmirəm.

Çünki insan bu dünyada hər şeyini itirsə də, ruhunu itirməməlidir.

Əgər mən də bu dünyanın saxtalığına çevrilsəm, onda bütün bu ağrıların nə mənası qalar?

Mən qırılmış ola bilərəm.

Yorğun ola bilərəm.

Üsyankar ola bilərəm.

Amma hələ də həqiqi qalmaq istəyirəm.

Və bəlkə də insanın ən böyük mübarizəsi budur:

Bu qədər qaranlığın içində işığını qorumaq.

İçimdə susmayan bir hayqırtı var.

O hayqırtı bəzən uşaqlığımın yarasıdır.

Bəzən gələcəyimin qorxusu.

Bəzən sevgisizlik.

Bəzən anlaşılmamaq.

Bəzən isə sadəcə insan olmaq ağırlığı.

Amma bütün bunlara baxmayaraq, mən hələ də yaşamaq istəyirəm.

Çünki həyat yalnız ağrıdan ibarət deyil.

Bəzən bir səhər günəşi, bir yağış qoxusu, bir səmimi baxış insanın içində yenidən yaşamaq hissi oyadır.

Bəlkə də həyatın mənası böyük cavablarda deyil.

Bəlkə də kiçik hisslərdədir.

Bir insanın səni həqiqətən anlamasında.

Bir gecə dua edərkən içinin sakitləşməsində.

Bir mahnının yarana toxunmasında.

Bir cümlənin səni xilas etməsində.

Mən hələ də suallar verirəm.

Hələ də niyə deyirəm.

Hələ də bəzən gecələr içimdə qopan fırtınalarla mübarizə aparıram.

Amma artıq anlayıram ki, insanın bütün suallarına cavab tapması mümkün deyil.

Bəzən yaşamaq cavabsızlıqlarla barışmaqdır.

Və bəlkə də Allah insanı cavablarla yox, axtarışlarla böyüdür.

Mənim içimdə susmayan bir hayqırtı var.

Amma o hayqırtının içində hələ də ölməyən bir dua da var:

Bir gün insanlığın yenidən səmimiyyəti xatırlaması üçün.

Bir gün insanların bir-birini dinləməyi öyrənməsi üçün.

Bir gün ruhların saxtalıqdan yorulmaması üçün.

Və bir gün mənim də içimdəki bütün qırılmış parçaların sakitləşməsi üçün.

Bəlkə o gün uzaqdadır.

Bəlkə heç gəlməyəcək.

Amma insan ümid etdiyi müddətdə tam məğlub olmur.

Mən də bütün yorğunluqlarıma, bütün qırılmışlıqlarıma, bütün suallarıma baxmayaraq hələ də içimdə balaca bir ümid daşıyıram.

Çünki insanın içində ümid öldüyü an, ruh da susur.

Mən isə hələ susmamışam.

İçimdə hələ də susmayan bir hayqırtı var.

 

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.05.2026)