Rəqsanə Babayeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Beyləqan və İmişli təmsilçisi

İnsan ruhunun ən incə qatlarına toxunan hisslərdən biri qəm deyilmi? Sakit, səssiz, bəzən görünməz, bəzən isə bütün varlığını bürüyən bir duman kimi… Qəm, yalnız ağrı deyil; o, həm də yaddaşdır, itki hissidir, bəzən isə dərin düşüncənin, insanın özünə dönüşünün başlanğıcıdır. Amma elə anlar da var ki, bu qəm artıq səni tutub saxlayır, addım atmağa qoymur, nəfəsini daraldır. Həmin anlarda insanın içindən bir səs gəlir: “Belə qəmli dayanma…”

Bu sadə cümlə, əslində, böyük bir çağırışdır. O, insanın özünə etdiyi bir müraciət də ola bilər, sevdiyinə dediyi bir təsəlli də, yaxud həyatın özünün bizə verdiyi bir işarə… Çünki həyat, nə qədər ağır olsa da, axmaqdan vaz keçmir. O, daim hərəkətdədir. Qəm isə insanı dayandırır. Bəlkə də bu səbəbdən, “qəmli dayanma” deyilir — çünki dayanmaq, bəzən ən böyük təhlükədir.

Qəmli dayanmaq nə deməkdir? Bu, yalnız göz yaşları içində susmaq deyil. Bəzən insan gülür, danışır, işinə gedir, amma içində dayanıb qalır. O, keçmişin bir anında ilişib qalır, itirdiyi bir insanda, deyə bilmədiyi bir sözdə, yaxud baş tutmayan bir arzuda donub qalır. Bu donmuşluq, zaman keçdikcə daha da ağırlaşır. İnsan irəli getdiyini zənn edir, amma əslində, ruhu bir yerdə qalıb.

Hər birimizin həyatında belə anlar olub. Bəlkə bir ayrılıq, bəlkə bir uğursuzluq, bəlkə də sadəcə izah edə bilmədiyimiz bir boşluq hissi… İnsan bu hisslərdən qaça bilmir. Çünki qəm, insan olmağın bir parçasıdır. Amma bu hissin içində itmək, onun əsirinə çevrilmək başqa bir məsələdir.

Qəmli dayanmaq, insanın özünə qarşı ədalətsizliyidir. Çünki hər bir insan, yaşamaq, sevinmək, yenidən başlamaq haqqına malikdir. Amma bəzən biz özümüzü bağışlamırıq. Keçmişdə etdiyimiz səhvlərə görə özümüzü cəzalandırırıq. Sanki həyat bizə ikinci şans verməməlidir. Sanki biz yalnız bir dəfə xoşbəxt ola bilərik. Bu düşüncə, insanı qəmə bağlayan ən güclü zəncirlərdən biridir.

Amma həqiqət başqa cürdür. Həyat, hər gün yenidən başlayır. Günəş hər səhər doğur, gecə hər axşam qaranlığa qərq olur, amma sabah yenə işıq gəlir. Təbiət belə dayanmazkən, insan niyə dayansın? Bəlkə də bu sualın cavabı, insanın qorxularında gizlidir.

İnsan dəyişməkdən qorxur. Çünki dəyişmək, bilinməzliyə doğru addım atmaq deməkdir. Qəm isə tanışdır. O, ağrı versə də, tanışdır. İnsan bəzən tanış ağrını, bilinməz xoşbəxtlikdən üstün tutur. Bu isə onu qəmli dayanmağa məcbur edir.

“Belə qəmli dayanma” demək, əslində, “qorxma” deməkdir. Qorxma dəyişməkdən, qorxma irəli getməkdən, qorxma yenidən sevməkdən… Çünki həyat, qorxanları yox, cəsarət edənləri mükafatlandırır.

Qəmli dayanmağın başqa bir tərəfi də ümiddir. Bəzən insan qəm içində olanda, ümidini itirir. O, düşünür ki, artıq heç nə dəyişməyəcək. Hər şey olduğu kimi qalacaq. Bu düşüncə, insanı daha da dərin bir qaranlığa aparır. Halbuki ümid, ən qaranlıq anlarda belə mövcuddur. Sadəcə, onu görmək üçün bir az işıq lazımdır.

Bu işıq bəzən bir söz ola bilər, bəzən bir insan, bəzən isə sadəcə bir xatirə… İnsan qəm içində olanda, yaxşı şeyləri xatırlamaq çətinləşir. Amma onlar yox olmur. Onlar sadəcə kölgədə qalır. Həmin kölgəni aradan qaldırmaq isə insanın öz əlindədir.

Bəzən bir insanın həyatına başqa bir insan daxil olur və hər şey dəyişir. O insan, sənə “belə qəmli dayanma” deyə bilər. Bu söz, sadə görünsə də, insanın içində böyük bir təsir yarada bilər. Çünki bəzən biz özümüzə deyə bilmədiyimizi, başqasından eşitdikdə daha dərindən anlayırıq.

Amma hər zaman belə bir insan olmur. Bəzən insan bu yolu tək getməli olur. Bu zaman isə o səs, insanın öz içindən gəlməlidir. Özünə deməlidir: “Dayanma. Bu hal keçəcək. Sən daha güclüsən.”

İnsan güclüdür. Bunu unutmaq asandır, amma bu həqiqətdir. İnsan, ən ağır itkilərdən sonra belə ayağa qalxa bilir. O, yenidən sevə bilir, yenidən gülə bilir, yenidən yaşaya bilir. Bu, insanın ən böyük gücüdür.

Qəm isə bu gücü gizlədir. O, insanı zəif kimi göstərir. Amma əslində, qəm yaşayan insan, hiss edən insandır. Hiss etmək isə zəiflik deyil. Bu, insan olmağın ən gözəl tərəfidir.

Bəzən insanlar qəmli olanlara “güclü ol” deyirlər. Amma güclü olmaq, qəm hiss etməmək demək deyil. Güclü olmaq, o hissi qəbul edib, onun içində boğulmamaqdır. Güclü olmaq, ağladıqdan sonra yenidən ayağa qalxmaqdır.

“Belə qəmli dayanma” demək, həm də bir dəvətdir. Həyata, hərəkətə, dəyişməyə bir dəvət… Bu dəvəti qəbul etmək isə insanın öz seçimidir. Heç kim səni zorla xoşbəxt edə bilməz. Amma sən özün, bu yolda ilk addımı ata bilərsən.

Bu addım bəzən çox kiçik olur. Bəlkə sadəcə bir gəzinti, bəlkə bir dostla söhbət, bəlkə də uzun zamandır etmədiyin bir işi yenidən etmək… Bu kiçik addımlar, zamanla böyük dəyişikliklərə səbəb olur.

İnsan bəzən düşünür ki, dəyişmək üçün böyük bir səbəb lazımdır. Amma əslində, dəyişiklik kiçik şeylərlə başlayır. Hər gün bir az daha yaxşı olmaq, bir az daha irəli getmək… Bu, zamanla insanın həyatını tamamilə dəyişə bilər.

Qəmli dayanmağın ən təhlükəli tərəfi, onun alışqanlığa çevrilməsidir. İnsan qəmə öyrəşir. O, bu halı normal qəbul etməyə başlayır. Bu isə artıq bir siqnaldır — dəyişmək vaxtıdır.

Çünki həyat, yalnız yaşamaq üçün deyil, hiss etmək, öyrənmək, böyümək üçündür. Qəm isə bu prosesin bir hissəsidir, amma hamısı deyil. O, keçməlidir ki, insan yeni hisslərə yer aça bilsin.

Hər bir qəmli an, əslində, bir dərsdir. O, insana nəyin vacib olduğunu, nəyin olmadığını öyrədir. O, insanı daha dərin, daha anlayışlı edir. Amma bu dərsi alıb, yolda qalmaq yox, davam etmək lazımdır.

“Belə qəmli dayanma” — bu cümlə, bəlkə də həyatın ən sadə, amma ən dərin mesajlarından biridir. O, bizə xatırladır ki, həyat davam edir. Nə olursa olsun, zaman dayanmaz. Və sən də dayanmamalısan.

Bəlkə də bu sözləri oxuyan biri, hazırda qəm içindədir. Bəlkə o, çıxış yolu görmür. Amma unutma: hər qaranlığın bir sonu var. Hər gecənin bir səhəri… Sən sadəcə bir az daha davam etməlisən.

Bəzən ən böyük cəsarət, davam etməkdir. Heç nə dəyişmirmiş kimi görünsə də, davam etmək… Bu, insanı qurtaran ən böyük gücdür.

Sonda isə, bu sadə cümləni bir daha xatırlayaq: “Belə qəmli dayanma…” Bu, bir əmr deyil. Bu, bir xahişdir. Özünə etdiyin bir xahiş… Yaşamaq üçün, sevmək üçün, ümid etmək üçün…

Çünki sən buna layiqsən. Hər insan kimi.

Və həyat, səni gözləyir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(24.04.2026)