Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalınınBeyləqanvə İmişlitəmsilçisi,BeyləqanrayonMədəniyyətMərkəzininrejissoru, "Gənclik" xalqteatrınınrəhbəri, "Haberdili.com"unAzərbaycannümayəndəsi.

İnsan təbiətinin ən səmimi və eyni zamanda ən çox yanlış anlaşılan ifadələrindən biri göz yaşlarıdır. Cəmiyyətlər, mədəniyyətlər və fərdi tərbiyə modelləri bu sadə, lakin dərin mənalı reaksiyanı müxtəlif cür dəyərləndirmişdir. Bəziləri üçün ağlamaq zəifliyin göstəricisidir – sanki insanın özünü idarə edə bilməməsinin bir işarəsi. Digərləri üçün isə göz yaşları gücün, daxili təmizlənmənin və emosional dürüstlüyün ifadəsidir. Bu iki ziddiyyətli yanaşma bizi düşündürür: göz yaşları həqiqətən zəiflikdirmi, yoxsa insanın ən güclü tərəflərindən biridir?

Əvvəlcə qeyd etmək lazımdır ki, ağlamaq bioloji və psixoloji baxımdan insanın təbii reaksiyasıdır. İnsan yalnız fiziki ağrıya deyil, emosional yüklənməyə də göz yaşları ilə cavab verir. Sevinc, kədər, qorxu, həsrət, peşmanlıq – bütün bu hisslər müəyyən məqamlarda göz yaşları ilə ifadə oluna bilər. Bu isə göstərir ki, ağlamaq təkcə zəifliyin deyil, əksinə, hisslərin intensivliyinin və dərinliyinin göstəricisidir.

Cəmiyyətin bir çox hallarda ağlamağı zəiflik kimi təqdim etməsinin kökündə stereotiplər dayanır. Xüsusilə bəzi mədəni mühitlərdə insanlara, daha çox da kişilərə “ağlamaq olmaz”, “güclü ol” kimi mesajlar verilir. Bu isə emosiyaların bastırılmasına səbəb olur. Halbuki, bastırılan hisslər yox olmur; əksinə, daha mürəkkəb psixoloji problemlərə yol aça bilər. Bu baxımdan, ağlamaq zəiflik deyil, emosional sağlamlığın qorunması üçün vacib bir mexanizmdir.

Göz yaşlarının güc kimi dəyərləndirilməsinin əsas səbəblərindən biri onların səmimiyyətidir. İnsan ağlayarkən maskalarını çıxarır, sosial rollardan uzaqlaşır və öz həqiqi “mən”i ilə üz-üzə qalır. Bu, cəsarət tələb edən bir vəziyyətdir. Çünki insan öz zəif tərəflərini qəbul etmədən ağlaya bilməz. Öz zəifliyini qəbul etmək isə əslində gücün başlanğıcıdır. Bu mənada göz yaşları insanın özünü tanıma və qəbul etmə prosesinin mühüm bir hissəsidir.

Digər tərəfdən, göz yaşları bir növ daxili təmizlənmə funksiyası daşıyır. Psixoloji baxımdan ağlamaq insanın üzərində yığılan emosional gərginliyi azaldır. İnsan ağladıqdan sonra özünü daha yüngül hiss edir, sanki daxilindəki ağırlıq bir qədər azalmış olur. Bu, göz yaşlarının yalnız emosional deyil, həm də terapevtik bir funksiyaya malik olduğunu göstərir.

Bəzi hallarda isə insan ağlaya bilmədiyi üçün daha çox əziyyət çəkir. Daxildə yığılan hisslər ifadə olunmadıqda, bu, insanın psixoloji balansını poza bilər. Bu baxımdan, ağlamaq zəiflik deyil, əksinə, insanın özünü qoruma üsullarından biridir. Göz yaşları insanın daxilindəki təzyiqi azaldaraq onun daha sağlam şəkildə davam etməsinə imkan yaradır.

Göz yaşlarının güc olduğunu göstərən digər bir məqam isə onların empatiya ilə əlaqəsidir. İnsan yalnız öz ağrısına görə deyil, başqalarının ağrısına görə də ağlaya bilir. Bu, onun empatiya qabiliyyətinin yüksək olduğunu göstərir. Empatiya isə insanı insan edən ən əsas xüsusiyyətlərdən biridir. Başqasının dərdini hiss edə bilmək və buna emosional reaksiya vermək zəiflik deyil, yüksək mənəvi inkişafın göstəricisidir.

Bununla yanaşı, göz yaşları insan münasibətlərində də mühüm rol oynayır. Ağlamaq insanları bir-birinə yaxınlaşdıra bilər. Bir insanın göz yaşlarını görmək digər insanlarda mərhəmət, anlayış və dəstək hissi yaradır. Bu isə sosial bağların güclənməsinə səbəb olur. Əgər insanlar hisslərini gizlətmək əvəzinə daha açıq ifadə etsələr, münasibətlər daha səmimi və davamlı ola bilər.

Lakin burada bir incə məqam da var: göz yaşlarının mənası onların səbəbindən asılıdır. Bəzən ağlamaq həqiqətən də insanın özünü aciz hiss etməsinin nəticəsi ola bilər. Lakin bu belə, onun zəif olduğunu deyil, sadəcə insan olduğunu göstərir. İnsan mükəmməl deyil və hər zaman güclü olmaq məcburiyyətində deyil. Əksinə, insanın zəif anları onun ən real və ən səmimi anlarıdır.

Fəlsəfi baxımdan yanaşdıqda isə göz yaşları insanın varoluşunun bir hissəsidir. İnsan hiss edən bir varlıqdır və bu hisslər onun həyatına məna qatır. Əgər insan heç vaxt ağlamasaydı, bu, onun heç nə hiss etmədiyi anlamına gələrdi. Bu isə artıq güc deyil, emosional donuqluq olardı. Belə bir vəziyyətdə insan həyatın dərinliyini və rəngarəngliyini dərk edə bilməzdi.

Müasir dövrdə isə insanlar getdikcə daha çox hisslərini gizlətməyə meyllidirlər. Sosial mühit, peşə həyatı və ictimai gözləntilər insanları “həmişə güclü görünməyə” vadar edir. Bu isə daxili təzyiqi artırır və insanın öz hissləri ilə əlaqəsini zəiflədir. Belə bir mühitdə göz yaşları bəzən “qəbul olunmayan” bir davranış kimi qiymətləndirilir. Halbuki, bu yanaşma insanın təbii ehtiyaclarını inkar etmək deməkdir.

Göz yaşları nə tam olaraq zəiflikdir, nə də yalnız güc. Onlar insan olmağın bir parçasıdır. Lakin onları zəiflik kimi qəbul etmək, insanın öz hisslərini inkar etməsinə səbəb ola bilər. Əksinə, göz yaşlarını güc kimi dəyərləndirmək, insanın özünü daha yaxşı tanımasına və qəbul etməsinə kömək edir.

Bəlkə də ən doğru yanaşma budur: göz yaşları insanın daxili səsinin görünən formasıdır. Onlar danışa bilməyən hisslərin dilidir. Bu dili anlamaq və qəbul etmək isə insanın özünə qarşı ən böyük hörmətidir.

Və bəlkə də sualın cavabı sadədir:

Göz yaşları zəiflik deyil.

Onlar insanın hələ də hiss edə bildiyinin sübutudur.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(23.04.2026)