Rəqsanə Babayeva,

"Ədəbiyyatvə İncəsənət" portalının Beyləqan-İmişlitəmsilçisi,

Beyləqanrayon Mədəniyyət Mərkəzinin rejissoru, "Gənclik" xalqteatrı rəhbəri, "Haberdili.com"un Azərbaycan təmsilçisi.

İnsan bəzən öz içində qəribə bir səssizlik hiss edir. Hər şey sakit görünür, sanki dünya bir anlıq dayanmış kimidir. Amma bu sakitliyin içində saysız duyğu və düşüncə bir-biri ilə danışır. Heç kim bu dialoqu eşitmir. İnsan özü də bəzən onun fərqinə varmır. Lakin həmin səssiz danışıq insanın həyatını dəyişdirən qərarların başlanğıcı olur.

Mən çox vaxt düşünmüşəm: insanın daxilində danışan bu iki səs kimdir? Biri hiss edir, digəri düşünür. Biri ürəkdir, digəri ağıl. Onlar bəzən bir-birini tamamlayır, bəzən isə bir-birinə qarşı çıxır.

Həyatın ən çətin anları da məhz bu qarşıdurmanın başladığı anlardır.

Bəzən ürək insanı bir istiqamətə aparmaq istəyir. O istiqamət məntiqli görünməyə bilər, hətta təhlükəli də ola bilər. Amma ürəyin qəribə bir inadı var. O, öz səsini eşitdirmək istəyir. Ağıl isə daha sakit və ölçülü danışır. O, riskləri hesablayır, nəticələri düşünür, insanı qorumağa çalışır.

İnsan isə bu iki səsin arasında qalır.

Bəlkə də həyatın ən böyük suallarından biri budur: insan qərar verəndə həqiqətən kimə qulaq asmalıdır?

Tarix boyu filosoflar düşüncənin gücündən danışmışlar. Məsələn, René Descartes insan varlığını düşüncə ilə əlaqələndirərək məşhur fikrini söyləmişdi: “Düşünürəm, deməli varam.” Bu fikir insanın şüurunu və düşüncəsini onun varlığının əsas sübutu kimi təqdim edirdi.

Amma həyat yalnız düşüncədən ibarət deyil.

İnsan yalnız düşündüyü üçün yaşamır. O, həm də hiss etdiyi üçün yaşayır.

Bir insanın xatirələri təkcə düşüncələrdən ibarət olmur. Onların içində qorxu var, sevinc var, həsrət var, ümid var. Bəzən bir musiqi parçası, bir söz, hətta bir qoxu insanın yaddaşında gizlənmiş duyğuları oyadır. O anda insan anlayır ki, duyğular düşüncələrdən daha dərin bir yerdə yaşayır.

Bəlkə də buna görə insan bəzən məntiqli qərar verdiyini düşünür, amma illər sonra ürəyində bir boşluq hiss edir. Çünki ağıl düzgün hesablamış ola bilər, lakin ürək başqa bir həqiqəti hiss etmişdi.

İnsan öz həyatında çoxlu seçimlər edir. Bu seçimlər bəzən kiçik görünür, amma zaman keçdikcə onların insanın taleyini necə dəyişdirdiyini görmək olur. Bir söz, bir addım, bir qərar… bunlar insanın həyatında yeni yollar açır.

Maraqlıdır ki, insan çox vaxt keçmişinə baxanda hansı qərarın daha doğru olduğunu yalnız illər sonra anlayır.

Bəzən ürəyin seçdiyi yol çətin olur, amma insanı daha canlı hiss etdirir. Bəzən isə ağlın seçdiyi yol təhlükəsiz olur, amma ruhu sakitləşdirmir.

Bu isə insanın daxilində başqa bir sual yaradır: bəlkə də həyatın məqsədi doğru qərarı tapmaq deyil, özünü anlamaqdır?

İnsan özünü tanımaq üçün təkcə düşünməməlidir. O, həm də hiss etməlidir. Çünki hisslər insanın daxilində gizlənmiş həqiqətləri üzə çıxara bilir.

Bəzən bir insanın gözlərindəki kədər onun heç vaxt demədiyi sözləri danışır. Bəzən bir insanın susqunluğu uzun bir hekayə qədər dərin olur. İnsan bu səssiz işarələri yalnız duyğuları ilə anlaya bilir.

Düşüncə isə bu duyğulara istiqamət verir.

Əslində ürək və ağıl bir-birinin düşməni deyil. Onlar insanın daxilindəki iki fərqli gücdür. Biri həyatın mənasını hiss etdirir, digəri isə o mənanı qorumağa çalışır.

İnsan bu iki səs arasında tarazlıq tapanda daxili harmoniya yaranır.

Bu harmoniya bəzən çox sadə bir anın içində ortaya çıxır. Məsələn, insan sakit bir axşam pəncərədən baxarkən qəfil anlayır ki, bütün həyatı boyunca axtardığı cavab bəlkə də çox sadədir: insan öz içindəki səsi eşitməlidir.

Bu səs bəzən düşüncənin səsidir, bəzən isə ürəyin.

Həyatın qəribə tərəfi də budur. İnsan nə qədər çox düşünürsə, bir o qədər çox sual yaranır. Amma bəzən bir hiss bütün sualları susdura bilir.

Məsələn, insan bir şeyi sevdiyini hiss edəndə onun niyə sevdiyini izah etmək çətin olur. Sevgi məntiqin sərhədlərini aşır. O, düşüncənin deyil, duyğunun dilində danışır.

Amma yenə də ağıl bu duyğunu qorumağa çalışır. Çünki ağıl bilir ki, duyğular insanı həm xoşbəxt edə bilər, həm də yaralaya bilər.

Bəlkə də buna görə insan həyat boyu bu iki səs arasında bir tarazlıq axtarır.

Bu axtarış bəzən yorucu görünə bilər. Amma eyni zamanda insanı daha dərin və daha həssas edir. İnsan öz daxili dialoqunu dinlədikcə özünü daha yaxşı tanıyır.

O zaman insan anlayır ki, həyat yalnız baş verən hadisələrdən ibarət deyil. Həyat həm də bu hadisələrə verdiyimiz daxili cavablardan ibarətdir.

Bir insanın taleyi bəzən onun düşüncələrində deyil, hiss etdiyi bir anın içində dəyişir.

Bəlkə də insanın daxilindəki səssiz dialoq heç vaxt bitmir. Çünki insan yaşadığı müddətdə həm düşünür, həm də hiss edir.

Və bəlkə də insanın həqiqi varlığı bu iki səsin arasında, onların səssiz söhbətində gizlənir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(12.03.2026)