Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bəzən insan mübarizədən bezmir; mübarizənin bitməməsindən yorulur. Mən bunu son zamanlar daha aydın hiss edirəm. Sanki hər gün bir az daha möhkəm dayanmalı, bir az daha səbirli görünməli, bir az daha sakit danışmalıyam. Halbuki insanın içində hər zaman sakitlik olmur. Bəzən içəridə fırtına var, çöldə isə təmkin.

Mən bu gün güclü deyiləm.

Amma məğlub da deyiləm.

Bu cümləni yazmaq belə mənim üçün bir etirafdır. Çünki bizə çox vaxt yalnız iki hal öyrədilib: ya qalib ol, ya da sus. Halbuki üçüncü bir vəziyyət də var — yorğun, amma ayaqda qalmaq.

Mübarizənin iki üzü

Mənim mübarizəm təkcə görünən deyil. Yazarkən, danışarkən, düşünərkən daşıdığım məsuliyyət var. Sözün məsuliyyəti ağırdır. Çünki söz yazıya çevriləndə artıq yalnız sənə aid olmur; o, oxuyanın düşüncəsinə qarışır.

Bəzən yazmaq insanı sağaldır, bəzən isə daha da yorur. Çünki hər cümlə bir az daxildən qopur. Mən bunu hər məqalədə, hər səhnə mətnində hiss etmişəm. Sənət insanı yüngülləşdirmir həmişə; əksinə, onu daha həssas edir.

Fyodor Dostoyevski insan ruhunun ən qaranlıq tərəflərini yazanda belə, qəhrəmanlarını tam ümidsiz buraxmırdı. Mən onu oxuyanda anlayıram ki, insanı məhv edən ağrı deyil, mənasızlıqdır. Mən hələ mənanı itirməmişəm. Yorğunam, amma mənasız deyiləm.

Yorğunluğun iç səsi

Bəzən səhər oyananda özümə sual verirəm: bu qədər davamlı güclü olmaq məcburiyyəti haradan gəlir? Kim bizə öyrədib ki, fasilə zəiflikdir? Mən də uzun müddət dayanmağı özümə qadağan etmişəm. Elə bilirdim ki, dayanmaq geri çəkilməkdir.

Amma indi anlayıram ki, dayanmaq bəzən özünü qorumaqdır.

Qəlbimdəki sızı konkret bir hadisədən doğmur. O, zamanla yığılan xırda yorğunluqlardır. Hər dəfə təmkinlə keçdiyim bir haqsızlıq, hər dəfə susduğum bir söz, hər dəfə “indi yox” dediyim bir arzu… Hamısı içimdə toplanıb.

Bu sızı məni sərtləşdirə bilərdi. Amma mən sərtləşmək istəmirəm. Həssas qalmaq daha çətindir, amma daha doğrudur.

Şəxsi ilə kollektiv arasında

Mənim yorğunluğum yalnız mənə aid deyil. Mən yazanda təkcə özümü yazmıram. Mən eşitdiyim hekayələri, gördüyüm narahatlıqları, hiss etdiyim ümumi gərginliyi də daşıyıram. Cəmiyyətin içində dolaşan səssiz bir yorğunluq var. Hamı ayaqdadır, amma çoxları daxilən tükənib.

Bəxtiyar Vahabzadə dil haqqında yazanda bunun sadəcə söz məsələsi olmadığını deyirdi; bu, kimlik məsələsidir. Kimliyi qorumaq isə daim ayıq qalmaq deməkdir. Ayıq qalmaq insanı yorur. Amma həmin yorğunluq mənasız deyil.

Mən də bəzən düşünürəm: yazmaq nəyi dəyişir? Sonra anlayıram ki, dəyişiklik hər zaman böyük və dərhal olmur. Bəzən dəyişiklik bir insanın daxilində başlayan sakit bir düşüncədir.

Ümidin sakitliyi

Ümid artıq mənim üçün gur bir alov deyil. O, daha çox köz kimidir. Sakit, dərin, amma davamlı. Onu göstərmək olmur, amma hiss etmək olur.

Bəzən elə an olur ki, hər şey ağır görünür. Amma içimdə çox zəif bir səs deyir: “Dayanma.” Bu səs yüksək deyil, pafoslu deyil. Sadəcə inadkardır.

Ümid bəzən böyük cümlələrdə deyil, kiçik qərarlarda yaşayır. Bu gün yazmaq. Sabah yenə ayağa qalxmaq. Çətin də olsa, öz dəyərlərindən geri çəkilməmək.

Sönməmək

Bu gün mən mübarizədən yorulmuşam.

Qəlbimdə sızı var.

Bəzən kədər də var.

Amma sönməmişəm.

Sönməmək bəzən ən böyük qələbədir. Çünki alov kimi yanmaq asandır; tez alışır, tez də sönür. Köz olmaq isə səbir tələb edir. Köz səssizdir, amma davamlıdır.

Mən indi alov deyiləm. Mən közəm.

Və bilirəm ki, bir gün bu köz yenidən istilik verəcək. Bəlkə gur alov olmayacaq, amma kifayət qədər işıq olacaq ki, yolumu görə bilim.

Bəlkə də insanın ən böyük gücü elə budur:

tam güclü olmadan da davam edə bilmək.

tam xoşbəxt olmadan da ümid edə bilmək.

Yorğun, kədərli, amma yenə də ayaqda.

Və bəzən bu, kifayətdir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(25.02.2026)