Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Susduqlarımız bizi necə dəyişdirir?

Bəzən insanı ən çox incidən deyilən sözlər deyil. Deyilməyənlərdir.

Ürəkdə qalıb boğaza düyün olan cümlələrdir.

“İndi yox” deyə təxirə salınan etiraflardır.

“Boş ver” adı altında basdırılan ağrılardır.

Biz çox şeyi susaraq yaşayırıq.

Susuruq ki, kimisə itirməyək.

Susuruq ki, problem yaranmasın.

Susuruq ki, zəif görünməyək.

Susuruq ki, başa düşülməməkdən qorunaq.

Amma susduqca özümüzü itiririk.

Uşaqlıqdan bizə öyrədilir: “Böyüklərin yanında danışma.”

“Səsini çıxartma.”

“Səbirli ol.”

“Döz.”

Zamanla bu sözlər içimizdə qaydaya çevrilir.

Hər ağrı qarşısında susuruq.

Hər haqsızlıq qarşısında udqunuruq.

Hər inciklikdə gülümsəyirik.

Və deyirik: “Keçər…”

Amma keçmir.

Sadəcə içimizə yığılır.

Hər susduğumuz söz ürəyimizdə bir daş olur.

Daşlar yığıldıqca ürək ağırlaşır.

Ağırlaşdıqca da sevinmək çətinləşir.

Bəzən bir insana çox şey demək istəyirsən.

“Canım ağrıyır.” “Məni incitdin.” “Səni sevirəm.” “Mənə lazımsan.” “Getmə…”

Amma demirsən.

Çünki qorxursan.

Rədd edilməkdən, lağa qoyulmaqdan, anlaşılmamaqdan…

Ona görə də susursan.

Və gecələr özün-özünlə danışırsan.

Deyilməmiş cümlələr beynində dönüb-dolanır.

Ssenarilər qurursan: “Kaş desəydim…” “Bəlkə belə cavab verərdi…” “Əgər onda danışsaydım…”

Amma artıq gecdir.

Susmaq insanı yavaş-yavaş dəyişdirir.

Əvvəl daha sakit olursan.

Sonra daha soyuq.

Sonra daha məsafəli.

Axırda isə — laqeyd.

İnsan hiss etməmək üçün özünü bağlayır.

Çünki hiss etmək ağrıdır.

Susmaq bəzən müdriklik kimi göstərilir.

“Dillənmə, ağıllı ol.” deyilir.

Amma hər susmaq ağıllılıq deyil.

Bəzən susmaq qorxaqlıqdır.

Bəzən özünü satmaqdır.

Bəzən də ruhunu yormaqdır.

Mən də çox susmuşam.

Məni incidən dostların yanında susmuşam.

Haqqımı yeyənlərin qarşısında susmuşam.

Sevdiyim insana hisslərimi deməmişəm.

Və sonra özümə qəzəblənmişəm.

“Niyə danışmadım?” “Niyə özümü qorxaq apardım?” “Niyə yenə susdum?”

Susduqca içimdə iki insan yaranıb.

Biri gülümsəyən, “yaxşıyam” deyən.

Biri isə içində qışqıran, ağlayan, yorulan.

Bu ikilik adamı məhv edir.

Çünki insan ikiüzlü deyil, ikiürəkli olur.

Zamanla bir şeyi anladım:

Hər şeyi demək lazım deyil.

Amma vacib olanları deməmək də xəyanətdir — özünə xəyanət.

Hissini deməmək, Sərhədini çəkməmək, “Yox” deməmək, “Yetər” deməmək…

Bunlar insanı tükədir.

Danışmaq riskdir, bəli.

Amma susmaq daha təhlükəlidir.

Danışanda itirə bilərsən.

Susanda isə özünü itirirsən.

İndi çalışıram ki, ürəyimdə daş saxlamayım.

İncidiləndə deyim.

Sevəndə gizlətməyim.

Narahat olanda susmayım.

Hər dəfə bacarmıram.

Hələ də qorxuram. Hələ də tərəddüd edirəm.

Amma artıq bilirəm:

Susduqlarımız bizi səssizcə dəyişdirir. Sərtləşdirir. Uzaqlaşdırır. Yorur.

Və bir gün baxırsan ki, artıq əvvəlki sən deyilsən.

Ona görə də…

Bəlkə bu gün ürəyində bir söz var.

Deyilməmiş. Gizlədilmiş. Qorunmuş.

Bəlkə vaxtıdır deməyə.

Çünki səsin — sənin varlığındır.

Və sən susmağa məcbur deyilsən.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(16.02.2026)