Nail Zeyniyev, “Ədəbiyyat və incəsənət”
Aşıq məhəbbəti ilə şair məhəbbətini tez-tez eyni tərəzidə çəkməyə çalışırlar. Birini “daha saf”, o birini “daha mürəkkəb” adlandırırlar. Amma bu müqayisə çox vaxt ədalətsiz olur. Çünki burada məsələ kimin daha çox sevdiyi deyil, kimin sevgini necə danışdığıdır.
Aşıq məhəbbəti anonimdir. O, tək bir adın yox, yüzlərlə səsin içindən gəlir. Aşıq sevgini öz adına yazmır, onu xalqın yaddaşına tapşırır. Bu məhəbbətdə fərd azdır, yol çoxdur. Sevilən qadın da, çəkilən dərd də simvollaşır. Ona görə aşıq sözündə bir rahatlıq var: o, özünü izah etmir, özünü müdafiə etmir. Sevir və deyir.
Şair məhəbbəti isə təkdir. O, imzasını gizlədə bilmir. Şair sevgini danışanda, əslində öz daxili tərcümeyi-halını açır. Burada məhəbbət artıq təkcə hiss deyil, düşüncədir, şübhədir, bəzən də öz-özünə hesabatdır. Bu da onu daha mürəkkəb, bəzən isə daha süni göstərə bilər.
Amma süni olmaq həmişə yalan demək deyil. Bəzən süni görünən şey sadəcə şüurlu ifadədir. Şair sevgini olduğu kimi yox, başa düşdüyü kimi yazır. Bu başa düşmək prosesi isə hissi dəyişir, formaya salır, bəzən də ondan uzaqlaşdırır. Aşıq hissin içində qalır, şair isə hissə kənardan baxır.
Səmimiyyət məsələsi də buradan doğur. Aşıq səmimidir, çünki seçimi azdır: o, bildiyi dildə danışır. Şair isə seçim içindədir. Hansı sözü deyəcəyini, hansını susacağını bilir. Bu bilik bəzən səmimiyyəti kölgəyə sala bilər, amma eyni zamanda onu daha dürüst də edə bilər.
Aşıq məhəbbəti kollektiv yaddaşa xidmət edir. O, sevilənin adını dəyişə bilər, amma hissin özünü qoruyar. Şair məhəbbəti isə risklidir. O, konkret üzə, konkret zamana, konkret ağrıya bağlıdır. Ona görə də tez köhnələ bilər, ya da daha dərin iz buraxa bilər.
Burada “hansı daha həqiqidir?” sualı yanlışdır. Çünki biri hissin davamlılığına, digəri hissin həqiqiliyinə çalışır. Aşıq sevgini yaşadır, şair isə onu sorğulayır. Biri qoruyur, digəri dağıdır və yenidən qurur.
Ədəbiyyat üçün isə hər ikisi lazımdır. Birində səsin kökü var, digərində səsin fərqi. Aşıq məhəbbəti olmasaydı, şair danışacaq dil tapmazdı. Şair məhəbbəti olmasaydı, aşıq sözünün hüdudları bilinməzdi.
Bəlkə də ən doğru yanaşma budur: aşıq sevginin yaddaşıdır, şair isə onun vicdanı. Hansı daha səmimidir sualı yox, hansı bizə daha çox lazımdır sualı qalır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(05.02.2026)
