2026-01-28 16:09:03Manşet

life

NailZeyniyev, “Ədəbiyyatvə incəsənət”

Yazı aləti heç vaxt neytral olmayıb. Qələm də, klaviatura da fikri sadəcə ötürmür onu formalaşdırır.

Hansı alətlə yazırıqsa, düşüncəmizin ritmi də ona uyğunlaşır.

Əlyazması səbr tələb edir. Qələm sözə müqavimət göstərir, kağız ağlığı ilə məsuliyyət yaradır. Cümlə yazılmamışdan əvvəl başın içində dəfələrlə ölçülür. Səhv etmək bahalıdır, geri dönüş çətindir. Buna görə əlyazması daha çox daxili süzgəcdən keçmiş fikirlərin evidir. Köhnə mətnlərdəki sükut, boşluq və ləng ritm bir qədər də buradan gəlir.

Klaviatura isə fikri sürətlə azad edir. Silmək, dəyişmək, yenidən yazmaq asandır. Bu rahatlıq yazını axına çevirir, amma bəzən dərinliyi risk altına qoyur. Fikir ekrana düşməzdən əvvəl yetkinləşmir, birbaşa ifadə olunur. Ona görə də müasir mətnlərdə tez-tez qırıq ritm, yarımçıq cümlələr, ani keçidlər görürük.

Bu fərq texnologiyanın üstünlüyü və ya zəifliyi məsələsi deyil. Məsələ yazı alətinin yazanı necə tərbiyə etməsindədir. Qələm düşünməyi öyrədir, klaviatura yazmağı. Biri səni yavaşladır, digəri sürətləndirir.

Ancaq alət taleyə hökm vermir. Klaviatura ilə yazılan dərin mətnlər də var, qələmlə yazılıb səthi qalanlar da. Fərqi yaradan yazıçının alət qarşısında qurduğu intizamdır. Sürəti nə vaxt dayandıracağını, sükutu nə vaxt cümləyə qatacağını bilməkdir.

Bəlkə də bu günün yazıçısı üçün əsas məsələ seçim yox, keçiddir: bəzən qələmlə düşünmək, bəzən klaviatura ilə danışmaq. Çünki ədəbiyyat alətin içində yox, alətlə məsafəni düzgün qorumaqda başlayır.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(28.01.2026)