Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Bu gün narın-narın qar yağır. Elə bil səma tələsmir, elə bil harasa çatmaq dərdi yoxdur. Qar dənələri yavaş-yavaş, bir-birinə toxuna-toxuna yerə enir, sanki düşünə-düşünə düşürlər. Hər dənə öz yolunu bilir, amma yolun sonu eynidir: torpaq, dam, pəncərə kənarı, ağac budağı, insanın çiyni… Bir az soyuq var, bir az da yağışla qarışıq bir hava. Nə tam qışdır, nə də payızdan qopub gedə bilmir. Elə bu arada qalmaq halı da adamın içini qəribə edir.

Belə havalarda insanın içində danışmaq istəyi olur. Amma kimləsə yox, özü ilə. Sanki içində bir səs oyanır, səni keçmişə aparır, sonra indiyə qaytarır, sonra yenə aparır. Qar bu səsi daha da aydın eşitdirir. Küçədə səs azalır, maşınlar ehtiyatla gedir, insanlar addımlarını yavaşıdır. Hər kəs bir az öz içinə çəkilir. Qar yağanda şəhər də kənd kimi susur.

Pəncərədən baxıram. Şüşənin o üzündə ağaran dünya var, bu üzündə isə isti otaq. İçəridə bir odun ocağının xəyali çıtırtısı dolaşır sanki. Uşaqlıqdan qalan bir səsdir bu. Hər kəsin uşaqlığında belə bir səs var: odun yananda çıxan o xırda, amma adamın içinə yayılan çıtırtı. O səs təkcə qulağa yox, yaddaşa da toxunur.

Uşaqlıq qışları tamam başqa idi. Qar daha ağ idi sanki, soyuq daha kəskin, amma istilik daha səmimi. O vaxtlar evlərdə mərkəzi istilik yox idi, radiatorların səsi yox idi. Sobanın öz dili vardı. Odunu necə atsan, o cür danışardı. Bəzən alov coşardı, bəzən sakit-sakit yanardı. Sobanın yanında oturub əllərini qızdırmaq, sonra birdən-birə çox yaxınlaşıb yanmaqdan qorxub geri çəkmək… Bunlar kiçik şeylər idi, amma həyat elə o kiçik şeylərdən ibarət idi.

Qar yağanda kənd yolları bağlanardı. Amma bu bağlanmaq qorxulu yox, sevincli idi. Bilirdin ki, bu gün heç kim tələsməyəcək. Məktəbə getmək çətinləşəcək, bəlkə də ümumiyyətlə getməyəcəksən. Böyüklər bunu problem sayardı, uşaqlar isə bayram kimi. Qarın altında qalan izlər, qardan adamlar, islanmış əlcəklər, axşam sobanın yanında qurudulan corablar… Hər şey bir ritm içində idi.

İndi qar yağanda başqa cür düşünürük. “Yollar buz bağlayacaq”, “tıxac olacaq”, “hava soyudu” deyirik. Qar artıq bir az narahatlıq gətirir. Halbuki o hələ də eyni qardır. Dəyişən qar deyil, bizik. Zaman keçdikcə qarın gətirdiyi səssizliyi yox, yaratdığı çətinliyi görürük. Uşaqlıqda isə səssizlik özü bir hədiyyə idi.

Odun ocağının çıtırtısı keçmişlə bu günü bir-birinə bağlayan körpü kimidir. İndi çox evdə odun sobası yoxdur. Qaz kombisi, elektrik isidiciləri var. Bir düyməni basırsan, istilik gəlir. Rahatdır, sürətlidir, amma səssizdir. O səssizlikdə bir şey əskik qalır. Çıtırtı yoxdur, odunun yanıb külə dönməsinin o yavaş fəlsəfəsi yoxdur. Ocaq səni gözləmirdi, sən ocağı gözləyirdin. İndi isə hər şey dərhaldır.

Keçmişdə qış axşamları uzun idi. Televiziya bir-iki kanal göstərərdi, o da bəzən qaralardı. Amma söhbətlər uzun çəkərdi. Böyüklər keçmişdən danışardı, uşaqlar qulaq asardı. Hekayələr, xatirələr, bəzən də susqunluq. Susmaq da bir növ danışmaq idi o vaxt. Kiminsə nəsə deməsinə ehtiyac yox idi, sobanın səsi hər şeyi deyirdi.

İndiki yaşam sürətlidir. Qış axşamları da qısalıb sanki. Telefon ekranları işıq saçır, amma o işıq adamı isitməz. Qar yağsa belə, başımız ekranda olur. Kimin harada nə yazdığı, kim nə paylaşdığı daha vacib görünür. Pəncərədən baxmağa vaxt qalmır. Halbuki qar hələ də eyni səbrlə yağır, biz baxsaq da, baxmasaq da.

Bu gün qarın yağışı bir az yağışla qarışıb. Asfalt yaşdır, ayaq altında sürüşkəndir. İnsanlar çiyinlərini büzüb addımlayır. Hər kəs harasa çatmaq istəyir. Amma mən bir az dayanmaq istədim. Bir az bu havanı dinləmək, bir az bu soyuğu hiss etmək. Çünki soyuq da hissdir. Hər hiss kimi onun da demək istədiyi var.

Soyuq insana xatırladır ki, istilik dəyərlidir. Qaranlıq xatırladır ki, işıq vacibdir. Qar isə xatırladır ki, hər şey təzələnə bilər. Səhər yağmış qar axşam palçığa dönə bilər, amma o palçığın altında yenə torpaq var. Torpaq isə həyat deməkdir.

Keçmiş həyat daha çətin idi deyirlər. Bəlkə də elə idi. Amma çətinliklərin içində sadəlik vardı. İndiki yaşam daha rahatdır, amma mürəkkəbdir. Hər şey çoxdur: məlumat çoxdur, səs çoxdur, seçim çoxdur. Bəzən insan bu çoxluğun içində itir. Qar isə azlıqdır. Ağ rəng, səssizlik, sadəlik.

Odun ocağı da azlıqdır. Bir neçə odun parçası, bir kibrit, bir az səbr. Amma verdiyi istilik təkcə bədəni yox, ruhu da isidirdi. İndi istilik var, amma ruh bəzən üşüyür. Ona görə də belə havalarda keçmiş daha çox yada düşür. Keçmişi ideal etmək üçün yox, ondan bir az istilik almaq üçün.

Qar yağanda zaman yavaşlayır. Saatın əqrəbləri də sanki ehtiyatla hərəkət edir. Bu yavaşlıq insana düşünmək imkanı verir. Düşünmək isə unutduğumuz bir vərdişdir. Hər şey sürətli olanda düşünməyə ehtiyac qalmır. Amma qar yağanda düşünmək öz-özünə gəlir.

Keçmişdə insanlar qışı gözləyərdi. Qış hazırlığı olardı: odun yığılardı, turşular qurulardı, ev səliqəyə salınardı. Qış bir mövsüm idi, sadəcə hava dəyişikliyi yox. İndi isə mövsümlər bir-birinə qarışıb. Qış gəlib-gəlmədiyini paltara baxıb anlayırıq, havaya yox.

Bu gün narın-narın qar yağır və mən bunu yazıram. Yazmaq da bir növ ocaq qalamaq kimidir. Sözlər odun kimidir, düz düzsən yanar, səhv düzsən sönər. Hər cümlə bir alovdur, hər fikir bir istilik. Yazdıqca keçmişlə indinin arasında gedib-gəlirəm. Bəzən uşaqlıq evinin qapısını açır kimi oluram, bəzən bugünkü şəhərin səs-küyünə qayıdıram.

Həyat elə budur: keçmişlə indinin arasında gedib-gəlmək. Tam keçmişdə qala bilmirsən, tam indidə də rahat olmursan. Qar isə bu iki zamanın üzərinə düşür, ikisini də örtür, bərabərləşdirir. Qarın altında hamı eynidir: köhnə ev də, yeni bina da, zəngin də, kasıb da.

Bəlkə də qarın bu qədər duyğusal görünməsinin səbəbi budur. O, fərqləri gizlədir. İnsanlar bir az daha bənzəyir bir-birinə. Hər kəs üşüyür, hər kəs isinmək istəyir. Hər kəs bir yerə tələsir, amma qar yağanda o tələskənlik bir az azalır.

Odun ocağının çıtırtısı qulağımda deyil, amma yaddaşımdadır. O səs mənimlə böyüyüb. Hər dəfə qar görəndə o səs yenidən oyanır. Bəlkə də ona görə qışı sevirəm. Soyuğuna baxmayaraq, qış mənə istilik xatırladır.

Bu gün bir az soyuq var, bir az yağış var, bir az da qar. Amma içimdə uzun bir söhbət var. Qar yağdıqca bu söhbət uzanır. Sanki təbiət deyir: “Dayan, bax, dinlə”. Biz isə nadir hallarda dinləyirik. Amma bu gün dinləmək istədim.

Keçmiş yaşam sadə idi, indiki yaşam mürəkkəbdir. Amma hər ikisinin ortaq bir nöqtəsi var: insanın istiliyə ehtiyacı. O istilik bəzən odun ocağından gəlir, bəzən bir sözdən, bəzən bir xatirədən. Qar yağanda o istiliyi daha çox axtarırıq.

Axşam düşür. Qar hələ də yağır. Küçə işıqları qar dənələrini daha görünən edir. Hər dənə bir anlıq işıqda parlayıb yox olur. İnsan ömrü kimi. Bir anlıq görünürük, sonra izimiz qalır, ya qalmır. Amma o anın özü dəyərlidir.

Bəlkə də bu yazı bir nəticə demir. Demək də istəmir. Sadəcə bir havanın, bir qarın, bir xatirənin içində gəzişir. Söhbət edir, susur, yenə danışır. Elə qar kimi: səssiz, amma təsirli.

Bu gün narın-narın qar yağır. Mən də içimdə bir ocaq qalayıram. Keçmişdən bir az odun atıram, indidən bir az alov. Çıtırtısı eşidilməsə də, istiliyi hiss olunur. Bu da bəs edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(22.01.2026)