Rəqsanə Babayeva, “Ədəbiyyat və incəsənət”

Gecənin qucağında şəhər öz nəfəsini dinləyirdi sanki. Küçə lampalarının titrək işıqları, yorğun bir rəssamın fırçasından çıxmış kimi sarımtıl, şəffaf və qırılqan idi. Mən isə həmin işığın altında öz kölgəmi izləyərək gedirdim. Hər addımda sinəmə yapışan bir sual vardı; cavabını eşitmədən əvvəl özümə soruşurdum: “Mən kiməm? Bu səssizlik niyə bu qədər daimi?”

İçimdə bir boşluq vardı; tam olaraq kədər deyil, tam olaraq tənhalıq da deyil. Daha çox, eşidilməmiş bir çığlıq kimi idi. Yüngülcə titrəyən düşüncələrim köhnə bir pianonun düymələri kimi; bəziləri işlənməmiş, bəziləri isə xatirələrlə dolu. Yaddaşımın tozlu rəflərində dolaşarkən keçmişlə indim arasında körpü qurmağa çalışdım. Amma körpü birdən qırıldı, və mən düşərkən bir neçə səsi eşitdim: öz nəfəsim, şəhərdən gələn uğultu və uşaqlığımın unudulmuş gülüşü…

Uşaqlığım… O zamanlar dünya daha sadə idi. Anlamadığım sözlər xəyalımı böyüdərdi; əllərim kiçik, ürəyim isə nəhəng bir maraqla dolu idi. İndi isə sözlər ağır, anlamlar dolaşıq və insanların arasında bir boşluq var. Hər üz, oxunmamış bir roman, hər göz, şeirin tamamlanmamış misrası kimidir.

Gedərkən bir skamiyaya oturdum. Əllərimi dizlərimə qoydum və gözlərimi yumdum. Zaman sanki burada dayandı; yalnız öz içimdəki səsləri eşidə bilirdim. Düşüncələr bir-birinə çırpışır, bəzən bir melodiya, bəzən də səssizlik olurdu. O səssizlikdə anladım ki, insanın öz-özünə üzləşdiyi anlar çox vaxt həm ən acı, həm də ən gözəl anlardır.

Birdən ağlıma gəldi: bəlkə də biz, hisslərimizi gizlətməyi öyrənmiş varlıqlarıq. Çünki dünya hər duyğuya yer ayırmır; bəzən qəlbimizin ən incə tellərini çalacaq bir melodiya yoxdur. Biz isə səssiz çığlıqla yaşayırıq. Amma o an, başa düşdüm ki, hisslər ən çox səssizlikdə əks-səda verir.

Bir külək əsdi və saçlarımı oxşadı. Tuhaf bir şəkildə, bu külək keçmişdən gələn xatirə kimi hiss olundu. Bəlkə də həyat bir külək kimidir; bəzən sərt, bəzən yumşaq, bəzən isə yalnız anlıq bir hisslə keçir. Küləklə birlikdə gözlərim doldu. Amma bu dəfə, göz yaşlarım yalnız kədər deyildi; içində bir qəbulleniş və yüngüllük vardı.

Hər insan öz iç labirintində itir. Mən də itdim. Amma itmək bəzən tapılmaqdan daha gözəldir. Çünki itəndə, özündə fərq etmədiyin incə detalları görürsən. Özünü dinləyirsən; bəzən uşaqlıq səsi, bəzən bir pıçıltı, bəzən də ürək döyüntülərin…

Birdən başa düşdüm ki, həyat göstərdiyi bütün ziddiyyətlərlə müəllimdir. İnsan acını, tənhalığı, sevinci, səssizliyi və hətta itməyi öyrənmədən yetkinləşə bilməz. Buna görə də gözlərim hələ yaşlı idi, amma ürəyim bir az yüngülləşmişdi.

Yavaş-yavaş addımlayırdım. Şəhərin gurultusu yenidən qulağıma gəldi, amma bu dəfə fərqli idi; hər səs bir xatırlatma idi: həyat davam edir. Və biz bütün qarışıqlığına baxmayaraq davam etməliyik.

O gecə göyə baxdım. Ulduzlar titrək, amma təsəlliverici idi. Bəlkə də həyat ulduzlar kimidir; hər biri öz işığını itirməmək üçün mübarizə aparır. Biz də öz içimizdə itirmədən işığımızı tapmaq üçün çalışırıq.

Səssizliyin içində bir əks-səda vardı. O əks-səda yalnız keçmişin yox, gələcəyin səsi kimi idi. Başa düşdüm ki, həyatın ən dərin və lirik hissləri səssizliklə danışır.

Bəlkə də insan, özünü tənhalığında ən çox kəşf edir. O kəşf zamanla ümid olur, rahatlıq olur; bəzən bir damcı göz yaşı, bəzən yüngül bir təbəssüm.

O gecə mən səssizliklə danışmağı öyrəndim.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(21.01.2026)