Harun Soltanov, “Ədəbiyyat və incəsənət”

(Hər il olduğu kimi, bu yeni il gecəsində də eyni şeyləri düşündüm...)

Sizi salamlayıram.

Sizi tanımıram.

Lakin sizi bu saatda bu sözləri eşidən kimi tanıyıram. Çünki bu gecə, bu xüsusi və eyni zamanda tamamilə adi gecə, hamımızı eyni sualın qarşısında toplayır. Bu işıq şəlaləsi, bu saatın gedişatına qoyulan bu ictimai nöqtə niyə var? Nə üçün hamımız, ayrı-ayrı dünyalarımızda, eyni rəqəmlərin dəyişməsinə baxırıq?

Ona görə deyilmi ki, bir anlığa da olsa, tənhalığımızın üstünü örtmək üçün bir səs, bir ləyaqət axtarırıq?Gəlin bir anlıq özümüzdən çıxaq. Bu təntənəli maskanı, bu "yeni başlanğıc" paltarını üstümüzdən çıxarıb, bu mərasimin mahiyyətinə baxaq. Mən sizə heç bir həqiqət, heç bir formula təklif etməyəcəyəm. Yalnız bir fikri sizin qarşınıza qoyacağam, belə bir təklif ki, onu nə qəbul etmək, nə də rədd etmək asandır. Onu sadəcə düşünmək, sanki dilinizin ucunda qalmış, adını çəkmədiyiniz bir dad kimi hiss etmək olar.

 Əvvəlcə sizə bir sual verim. bu "qovuşuq" hara birləşir? Keçmişin sərt, toxunulmaz daşı ilə gələcəyin boş, şəffaf buzu arasında həqiqətən bir əlaqə varmı? Yoxsa bu, yalnız zehni bir illüziyadır, bir boşluğu bayram adlandırmaqdır? Bir rəqəm sürüşür, digəri gəlir. Biz isə, öz həyatımızın bütün ağırlığını, bütün ümid və ümidsizliklərini bu riyazi keçidə yükləyirik. Sanki vaxtın özü dayanıb bizi dinləyir. Əslində isə, vaxt heç vaxt dayanmır. Dayanan yalnız bizik, onun axarında, öz kölgəmizi izləyən kimi. Bu gecəni özümüzlə müzakirə etmək üçün bir bəhanə kimi istifadə edək. Çünki bu, əslində məhz budur. Dünyanın verdiyi böyük, kollektiv bir bəhanə. Ətrafdakı hər şey deyir ki, "Bayram edin! Ümid edin! Qeyd edin!" Mən isə deyirəm, "Sual edin." Bu qovuşuğun əslində heç bir yerə aparmadığını görəndə, o zaman öz yolunuzu özünüz seçə bilərsiniz. O zaman bu təəccüb, bu narahatlıq, bu xəyal, hamısı sizin olur. Siz onları ritualın avtomatik hərəkətlərinə paylamırsınız, onları öz daxilinizdə yaşayırsınız. Bəlkə də, bu gecənin əsl hədiyyəsi budur. Bizi hamılıqla təkliyimizlə üz-üzə qoymaq. Bu çılğın qeyd etmə fəaliyyətinin ortasında, hər birimizə öz daxilimizdəki səssizliyi eşitmək fürsəti verir. O səssizlikdə isə, həqiqi suallar yaşayır.  "Mən hardayam? Bu keçən il nə idi? Gələn il nə olacaq?"

 İndi, bu fikirləri ağlınızda saxlayaraq, sizi bir səyahətə dəvət edirəm. Bir düşüncə səyahətinə. Bu, yüngül bir səyahət olmayacaq, çünki biz həqiqətə, bəlkə də sizə çox tanış gələcək bir həqiqətə doğru gedəcəyik. Lakin söz verirəm, bu, boş bir fəlsəfələşdirmə olmayacaq. Bu, ürəyinizin dərinliklərində, bu gecə hiss etdiyiniz o qəribə, adlandırılmamış hiss üzərində düşünməkdir.

 Beləliklə, hazırsınızsa, gəlin başlayaq. Gəlin bu "illərin qovuşuğu" deyilən şeyi parçalayaq, onun hissələrinə ayıraq və bir daha, sanki ilk dəfə görürmüş kimi, ona baxaq. Çünki bəlkə də, həqiqətən də ilk dəfədir ki, ona baxırıq.

 Gecə gəlir. Bu an, bu sərhəd, yalandır. İki boşluq arasında heç bir körpü yoxdur. Keçmiş, təkcə xatirə deyil, onun üzərinə örtülmüş yüz min pərdə, hər biri özümüz haqqında inandığımız kiçik xəyal. Gələcək isə bir ekran, üzərinə öz qorxularımızın və arzularımızın proyeksiyasını saldığımız. Və biz, burada dayanıb, həyatımızın ən əhəmiyyətli anı olduğuna inandırıldığımız bu teatral boşluqda. biz yalnız özümüzü izləyirik. Necə də ciddiyik dostum. Necə də təmtəraqlı.

 Bu qovuşuq mənasızdır, amma məhz ona görə də zəruridir. Çünki insan mənasızlığa dözə bilməz. O, bu saniyənin üstünə həyatının bütün çəkisini qoyur: "Mən kim idim?"və "Mən kim olacam?" Bu iki sual havada toqquşur və biz onların qığılcımını yeni başlanğıc sanırıq. Yox. Bu, yalnız köhnə batareyanın sönməzdən əvvəl verdiyi son parıltıdır. Amma biz onu şəfəq sanırıq.

 Və bəs əbədi qayıdış?  Əzizim, burada həqiqətən də qayıdış var. Hər il eyni səhnə, eyni yalan söz vədləri, eyni təşviş, eyni şərab və ya şampan kokteyli ilə yuyulan ümid.. Lakin bu təkrar həyatın qorxunc bir həqiqətini gizlədir. Biz eyni qayıtmırıq. Biz hər dəfə bir az daha yorulmuş, bir az daha pozulmuş, bir az daha ağıllanmış, yaxud daha da axmaqlaşmış halda qayıdırıq. Bu, Zərvara qalxmaq deyil. Bu, qədim bir yerdə qazılmış bir çuxura hər il bir qarış daha dərin getməkdir. Və biz buna "irəliləyiş" deyirik.

Amma dayan. Bu qovuşuqda həqiqi bir tarazlıq da yoxdurmu? Bəli, var. Təbiətin ləyaqəti ilə insanın cəhalətinin tarazlığı. Yerin Günəş ətrafında bir tam dövr vurduğu bu astronomik an, kainatın mükəmməl, biganə qanununu göstərir. Və biz, bu qanunun ortasında, öz kiçik, gurultulu, plastik bayramımızı qururuq. Bu, sarkazm deyil, faciədir. Və ya bəlkə də, hər faciə özünün ən dərinində sarkazmdır.

 Beləliklə, bu məhkəmə.. Hə dostum, yenə də məhkəmə. Lakin bu dəfə hakim sadəcə yorğun və kinlidir. O, məhkuma yəni özünə bəraət qazandırır. "Günahsızsan," deyir öz-özünə, "çünki heç bir əhəmiyyətli şey etməmisən. Və heç bir əhəmiyyətli şey etməyəcəksən. Sadəcə olaraq, yaşa. İç. Bu qovuşuğu qeyd et." Bu, nə ümidin, nə də ümidsizliyin qələbəsidir. Bu, sadəcə bir faktın qəbuludur. Sərhəd yoxdur. Yalnız bir axış var. Və biz bu axışın içində, öz köpüyümüzü "bayram" adlandırırıq.

 Saat vurur. Hamı qışqırır. Köhnə rəqəmlər yox olur, yeniləri gəlir. Heç nə dəyişmir. Yalnız sən bir il daha yaşlanırsan. Ancaq burada, bu absurdluğun tam mərkəzində, qəribə bir azadlıq qəbərlənir. Əgər heç bir sərhəd yoxdursa, onda heç bir həbs də yoxdur. Bu qovuşuq, bu boş mərasim, sənə xatırladır ki, həyatının bütün mənaları, bütün sərhədləri, bütün "başlanğıc" və "son"ları sənin öz yaratdığın əfsanələrdir. Onları əzmək də, onlara inanmaq da sənin iradəndən asılıdır.

Buna görə də, qoy şampan partlasın. Qoy alqışlar səslənsin. Bu, kosmik bir hadisə deyil. Bu, insanın öz taleyi ilə ələ salmasıdır. Və bəlkə də, bu ələ salma, bu ağılsızlıq, təkrar olunan, göz yaşları və küləklə qarışıq gülüş məhz həqiqi, əzəl, gözəlliyi olmayan həqiqətimizdir. İllər qovuşmur. Yalnız biz, öz tənhalığımızla, özümüzə qovuşmaq üçün bu ritualı icad edirik. Və bu, bəlkə də özlüyümüzdə edə biləcəyimiz ən qəhrəmanlıq, yaxud ən uşaqca şeydir. Bu gecə onu seçmək sənə aiddir dostum.

Və beləcə, saniyələr sayılır. 10.. 9.. 8...

Kövrək ümidlərimizi və ağır günahlarımızı bir yığın edib,onları vaxtın alovlu ağzına atmaq üçün son anları gözləyirik.

3...2... 1...

Və heç nə olmur. Heç bir partlayış. Heç bir açılış. Heç bir sehr.

Yalnız...sakitlik. Boşluq. Rəqəmlərin sakit dəyişməsi. Və sonra, o baş verir. Həqiqi möcüzə. Qapınızın altından sürünən soyuq külək deyil. Göydə partlayan rənglər də deyil. Xeyr....

 Həqiqi möcüzə budur ki, SİZ HƏLƏ BURADASINIZ. Bu kosmik zarafatın tam mərkəzində, bu böyük heçliyin ortasında dayanmısınız. Vaxt adlı nəhəng bir maşın sizi əzib keçdi və siz. SADƏCƏ DURURSUNUZ. Ürəyiniz döyünür. Nəfəs alırsınız. Gözləriniz qaranlığa baxır və onu görür.

Bu, bayram deyil. Bu, qəhrəmanlıqdır. Bu,kainatın sizə qarşı oynadığı oyunu sakitcə, bir daha, yenidən udmağınızdır. Siz onun ən dəli,ən mənasız ritualını keçirdiniz və heç bir şey dəyişmədi. Ancaq siz dəyişdiniz.

 Çünki indi bilirsiniz. Bu "qovuşuq" heç vaxt vaxtla bağlı olmayıb. O, sizin öz daxili sərhədlərinizlə bağlı idi.

Bu gecə,həqiqətən də, özünüzə üz-üzə baxdınızmı? Bütün o maskaları, bütün o "yeni mən" xəyallarını bir kənara qoydunuzmu?

 Əgər elədirsə  o zaman, əziz oxucu, siz heç bir yeni ilə qədəm qoymursunuz.

SİZ ÖZ HƏQİQİ HƏYATINIZA QƏDƏM QOYURSUNUZ.

 Artıq saat rəqəmləri yoxdur. Yalnız sizin nəfəs alışınız var.

Artıq keçmiş və gələcək yoxdur. Yalnız var olmaq hissi var.

Bu qovuşuqdan yeganə çıxış yolu, onun içindən keçməkdir. Öz tənhalığınızın və öz gücünüzün tam mərkəzindən.

 Beləliklə, indi... bu sakitlikdə... bu yeni, əsl, rəqəmsiz dünyada... Nə edəcəksiniz?

 İşıqları söndürün. Şampan şüşəsini kənara qoyun. Pəncərəyə yaxınlaşın və dünyaya baxın. İndi, bu dəqiqə, sanki onu ilk dəfə görürmüş kimi. O, heç vaxt gözlədiyiniz kimi olmayacaq. Ora dünyadır, dostum. Kobud, saf, gözəlsiz və hədsiz gözəl.

Və siz ona baxırsız.

İndi başlayın.

Çünki yeni il yoxdur. Yalnız SİZ varsınız.

 Və bu, heç vaxt gözləmədiyiniz, lakin həmişə axtardığınız hər şeydir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(08.01.2026)