İnci Məmmədzadə,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi

Bugündünya kinosunun ən dahi rejissorlarından biri olanMikelanceloAntonioninixatırlamağımız əsla yersiz deyil. Bu gün onun anadan olmasının 114-cü ildönümüdür.

Mikelancelo Antonioni (Michelangelo Antonioni) — İtaliya kino rejissoru, ssenarist və kino montajçısıdır. O, XX əsr dünya kinosunun ən böyük və ən təsirli rejissorlarından biri hesab olunur. Antonioni xüsusilə insanın tənhalığını, mənəvi böhranını, münasibətlərdəki uzaqlaşmanı və müasir cəmiyyətdə yadlaşma hissini özünəməxsus vizual üslubla göstərməsi ilə tanınır.

29 sentyabr 1912-ci ildə Antonioni Ferrara şəhərində orta təbəqədən olan ailədə dünyaya gəlib. Gənclik illərində musiqi və rəsmə böyük maraq göstərib. Daha sonra Bolonya Universitetində iqtisadiyyat və kommersiya üzrə təhsil alaraq məzun olub. Maraqlıdır ki, gələcəyin böyük kino rejissoru əvvəlcə iqtisadiyyat təhsili alıb.

Kino ilə ilk ciddi əlaqəsi isə rejissor kimi deyil, kino tənqidçisi kimi başlayıb. 1930-cu illərin ortalarından etibarən filmlər haqqında məqalələr yazıb. Daha sonra Romaya köçərək kino sənəti üzrə təhsil alıb və rejissorluğa keçib.

Antonioninin ilk sənədli filmlərindən biri “Gente del Po” — “Po çayının insanları” olub. İlk tammetrajlı bədii filmi isə 1950-ci ildə çəkdiyi “Cronaca di un amore” — “Bir eşq hekayəsi” olub.  1950-ci illərdə onun özünəməxsus kino dili getdikcə formalaşmağa başlayıb.

Antonioni ənənəvi süjet quruluşundan uzaqlaşaraq insanların daxili dünyasına, susqunluğa, baxışlara, məkanlara və münasibətlərdə yaranan boşluqlara xüsusi diqqət yetirib. 1960-cı illərdə meydana gəlib. Xüsusilə “L'Avventura”, “La Notte” və “L'Eclisse” filmləri birlikdə Antonioninin məşhur “yadlaşma trilogiyası” kimi tanınır.

Ən məşhur filmləri

- “Cronaca di un amore” (1950) — “Bir eşq hekayəsi”

- “Le amiche” (1955) — “Rəfiqələr”

- “Il grido” (1957) — “Qışqırıq”

- “L'Avventura” (1960) — “Macəra”

- “La Notte” (1961) — “Gecə”

- “L'Eclisse” (1962) — “Günəş tutulması”

- “Il Deserto Rosso” (1964) — “Qırmızı səhra”

- “Blow-Up” (1966) — “Böyütmə”

- “Zabriskie Point” (1970) — “Zabriski nöqtəsi”

- “Professione: Reporter” (1975) — “Sərnişin” / “Müxbir”

- “Identificazione di una donna” (1982) — “Bir qadının identifikasiyası”

- “Al di là delle nuvole” (1995) — “Buludların o tayında”

Bu filmlər Antonioninin yaradıcılığının əsas mərhələlərini əks etdirir.

“Macəra”, “Gecə” və “Günəş tutulması”

Antonioninin “L'Avventura” (1960) filmi onun beynəlxalq səviyyədə tanınmasında mühüm rol oynayıb. Film Kann Film Festivalında Jüri mükafatına layiq görülüb. Ardınca “La Notte” (1961) və “L'Eclisse” (1962) gəlib.

Bu filmlərdə əsas məsələ yalnız hadisələrin özündən ibarət deyil. Antonioni daha çox insanların nə hiss etdiyini, nəyi gizlətdiyini və bir-birindən necə uzaqlaşdığını göstərirdi.

“Qırmızı səhra”

“Il Deserto Rosso” (1964) Antonioninin ilk rəngli tammetrajlı filmi olub. Burada rənglər sadəcə gözəllik yaratmaq üçün deyil, qəhrəmanların psixoloji vəziyyətini və mühitlə münasibətini ifadə etmək üçün istifadə olunur. Film Antonioninin insan, şəhər, sənaye və müasir həyat arasındakı münasibətlərə marağını xüsusilə aydın göstərib.

“Böyütmə”

1966-cı ildə çəkilmiş “Blow-Up” Antonioninin ən məşhur filmlərindən biridir. Film fotoqrafın çəkdiyi bir fotoşəkildə gizli bir hadisəni aşkar etməsi ətrafında qurulur. Əsər reallıq, görüntü və həqiqətin insan tərəfindən necə qəbul edilməsi məsələlərini araşdırıb.

Film Antonioniyə Kann Film Festivalında Böyük Beynəlxalq Festival mükafatını qazandırdı və sonradan o, bu filmlə “Ən yaxşı rejissor” və “Ən yaxşı orijinal ssenari” kateqoriyalarında Oskar namizədi olub.

Antonioninin filmlərini fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər:

uzun və sakit kadrlar;

dialoqlardan çox görüntünün əhəmiyyət daşıması;

insanın daxili tənhalığı;

sevgi münasibətlərində yadlaşma;

müasir şəhər və memarlıq;

insan və ətraf mühit arasındakı ziddiyyət;

qeyri-müəyyən sonluqlar;

psixoloji vəziyyətin məkan və rəng vasitəsilə göstərilməsi.

ABŞ Milli İncəsənət Qalereyasının Antonioni haqqında materialında onun filmlərində psixoloji məkanla fiziki məkanın, insanla memarlığın, fərdlə cəmiyyətin, təbiətlə texnologiyanın qarşılıqlı əlaqəsinin mühüm yer tutduğu qeyd olunur.

Mükafatları və irsi

Antonioni dünya kino festivallarının ən nüfuzlu mükafatlarından bir neçəsini qazanıb. Onun “L'Avventura” filmi 1960-cı ildə Kann Film Festivalında Jüri mükafatı, “L'Eclisse” 1962-ci ildə Xüsusi Jüri mükafatı, “Blow-Up” isə 1967-ci ildə festivalın Böyük Beynəlxalq mükafatını əldə edib.

1995-ci ildə Antonioni kino sənətinə verdiyi töhfələrə görə fəxri Oskarla təltif olunub. O, sonrakı nəsil rejissorlarına, dünya art-kinosuna, kino estetikasına, memarlıq və vizual sənətə böyük təsir göstərib. Antonioninin yaradıcılığı xüsusilə sakit, düşüncəli və psixoloji kino ənənəsinin inkişafında mühüm rol oynayıb.

Mikelancelo Antonioni 30 iyul 2007-ci ildə, 94 yaşında Romada vəfat edib. O, arxasında sadəcə filmlər deyil, kinoda insanın daxili dünyasını göstərməyin tamamilə fərqli bir üsulunu qoyub. Onun kino yaradıcılığında bəzən bir baxış, uzun bir sükut və ya boş küçə bütöv bir dialoqdan daha çox şey ifadə edir.

“Ədəbiyyat və incəsənət”

(29.09.2026)