Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və incəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
XX əsr Azərbaycan incəsənətinin ən parlaq dövrlərindən birinə təsadüf edən 1960-cı il, milli televiziyamızın tarixində inqilabi bir addımla yadda qaldı. Bakı Televiziya Studiyası tərəfindən istehsal olunan "Aygün" tammetrajlı bədii filmi, Azərbaycanın ekran mədəniyyətində sırf televiziya üçün çəkilmiş ilk bədii ekran əsəridir.
Filmin yaranma tarixi və çətinliklər
Filmin ərsəyə gəlməsinin çox maraqlı və mürəkkəb bir hekayəsi var. İlkin olaraq radionun rəhbərliyi rejissor Kamil Rüstəmbəyova Səməd Vurğunun məşhur "Aygün" poemasını sadəcə bir radio-tamaşa kimi hazırlamağı tapşırmışdı. Lakin gənc və iddialı rejissor bu poemanın daxili psixoloji dramatizmini görərək riskə gedir və əsəri bədii televiziya filmi formatında ssenariləşdirir.
Həmin dövrdə televiziyada bədii film çəkmək üçün nə xüsusi maliyyə vəsaiti, nə də texniki təchizat mövcud idi. Çəkilişlər olduqca ağır şəraitdə, demək olar ki, kino fədailərinin böyük həvəsi hesabına reallaşdırıldı. Bütün maneələrə baxmayaraq, ssenari televiziya rəhbərliyi tərəfindən bəyənildi və film 3 yanvar 1961-ci ildə ilk dəfə geniş tamaşaçı auditoriyasına təqdim olundu.
Süjet xətti və sosioloji problemlər
Film məhəbbət, sadiqlik və ailə dramını əks etdirən melodramatik janrdadır. Hadisələr yeni ailə qurmuş iki gəncin — Aygün və Əmirxanın saf sevgisi ilə başlayır. Lakin zaman keçdikcə Əmirxanın iradəsizliyi, sənətdən uzaqlaşaraq içkiyə qurşanması ailənin xoşbəxtliyinə kölgə salır.
Ailə daxilində yaranan bu ağır böhrandan ən çox əziyyət çəkən isə onların azyaşlı qızları Ülkər olur. Aygün xaraktercə güclü qadın olduğunu sübut edərək, çətinliklərə sinə gərir. Süjetin sonunda Əmirxan öz səhvini anlayır, daxili iradə taparaq zərli vərdişlərdən xilas olur, sənətinə və ailəsinə yenidən qayıdır. Rejissor poemanın psixoloji sarsıntılarını və insan iradəsinin qələbəsini kino dili ilə çox peşəkar şəkildə şərh etmişdir.
Filmin texniki və yaradıcı heyəti
Filmin uğurlu alınmasında Azərbaycan mədəniyyətinin nəhəng simalarının payı var idi:
Rejissor və ssenarist: Kamil Rüstəmbəyov. Onun ilk tammetrajlı rejissor işidir.
Quruluşçu operator: Əlihüseyn Hüseynov. Qəhrəmanların daxili dünyasını işıq-kölgə oyunları ilə mükəmməl vizuallaşdırmışdır.
Bəstəkar: Zakir Bağırov
Rəssam: Fikrət Əhmədov
Baş rollar və aktyor heyəti
Rol -Aktyor / Aktrisa
Aygün (Nəcibə Məlikova)
Əmirxan (Həsənağa Salayev)
Ülkər(Rəna Topçubaşova)
Şəfiqə (Sürəyya Qasımova)
Elyar (Gündüz Abbasov)
Qeyd: Filmdə obrazları səsləndirən sənətkarlar arasında əfsanəvi aktrisa Hökümə Qurbanova da yer almışdır.
Musiqi və yaddaqalan incilər
Filmin bəstəkarı Zakir Bağırov olsa da, filmdə səslənən musiqi parçaları milli musiqi tariximizə müstəqil əsərlər kimi daxil olmuşdur. Xüsusilə SSRİ Xalq artisti Şövkət Ələkbərovanın ifa etdiyi "Ana laylası" mahnısı bu gün də Azərbaycan layla mədəniyyətinin ən təsirli və klassik nümunələrindən biri hesab olunur.
"Aygün" bədii filmi ağ-qara formatda çəkilməsinə və müəyyən texniki qüsurlarına baxmayaraq, dövrün cəmiyyət reallıqlarını və insan mənəviyyatını təmiz şəkildə ekrana köçürən əbədiyaşar bir sənət əsəridir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(16.09.2026)
