İnci Məmmədzadə,
“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Xəbərlər və Təqvim şöbəsi
Sevimlilərin sevimlisi italyan musiqisi və sevimlilərin sevimlisi italyan kinosu…
Yox, biz Fellinidən, Antonionidən danışmırıq, lirika və dram ilə işimiz yoxdur, biz qorxu filmlərindən danışırıq.
Dario Argento (Dario Ardjento) — italyan kino rejissoru, ssenarist və prodüseridir. O, xüsusilə qorxu, triller və “giallo” janrında çəkdiyi filmlərlə dünya kinosunun ən tanınmış rejissorlarından birinə çevrilib. 7 sentyabr 1940cı ildə Romada dünyaya gəlib. “Qorxunun maestro-su” kimi tanınır. Argento 1960-cı illərin sonlarından etibarən İtaliya kinosunda özünəməxsus üslub formalaşdırmağa başlayıb.
Onun filmlərində sirli qətllər, psixoloji gərginlik, kabusvari atmosfer, qeyri-adi kamera istifadəsi və güclü vizual estetika xüsusi yer tutur. Dario Argento Romada kino ilə sıx əlaqəli bir ailədə dünyaya gəlib. Atası Salvatore Argento kino prodüseri olub. Bu mühit Dario-nun erkən yaşlarından kino dünyasına maraq göstərməsinə təsir edib.
O, əvvəlcə jurnalist kimi fəaliyyət göstərib və kino haqqında məqalələr yazıb. Daha sonra ssenaristliyə keçərək rejissorluq fəaliyyətinə başlayıb. Argentonun rejissor kimi ilk böyük filmi “The Bird with the Crystal Plumage” (1970) oldu. Film “giallo” janrının inkişafında mühüm rol oynayıb. Giallo İtaliya mənşəli, detektiv, cinayət, sirr və qorxu elementlərini birləşdirən kino janrıdır.
Argento bu janrı daha stilizə olunmuş və psixoloji istiqamətə gətirib. Onun ən məşhur filmlərindən biri “Deep Red” (Profondo rosso) filmidir.
Filmdə musiqiçi bir qadının qətlinin şahidi olur və cinayətin arxasındakı sirri araşdırmağa başlayır. Film mürəkkəb süjet quruluşu, musiqisi və vizual həlləri ilə Argentonun yaradıcılığının ən parlaq nümunələrindən hesab olunur.
Argentonun dünya miqyasında ən məşhur filmi “Suspiria” (1977) hesab olunur. Film Almaniyada sirli rəqs məktəbinə daxil olan gənc qızın burada baş verən qəribə hadisələrlə qarşılaşmasından bəhs edir. “Suspiria”nı fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər:
- qeyri-adi rəng istifadəsi
- güclü işıq-kölgə kontrastı
- kabusvari dekorasiyalar
- psixoloji gərginlik
- mistik elementlər
- Goblin qrupunun yaratdığı məşhur musiqi
Film ənənəvi qorxu filmindən daha çox vizual kabus təsiri yaradır. “Suspiria”nın ardınca Argento “Inferno” filmini çəkib. Bu film də mistika və fövqəltəbii hadisələri qorxu janrı ilə birləşdirib. “Suspiria” ilə birlikdə bu film sonradan Argentonun “Three Mothers” trilogiyasının mühüm hissəsinə çevrilib. 1982-ci ildə çəkilən “Tenebre” Argentonun giallo janrına qayıdışının ən yaxşı nümunələrindən biridir.
Film cinayət romanları yazan bir yazıçının əsərləri ilə əlaqəli qətllərin baş verməsi ətrafında qurulub. Burada rejissor həm detektiv sirr, həm də psixoloji qorxu elementlərindən istifadə edir. Argentonun maraqlı filmlərindən biri də “Phenomena”dır. Filmdə fövqəltəbii hadisələr, cinayətlər və təbiətlə insan arasındakı qəribə əlaqə ön plana çıxır. Baş rolda gənc Jennifer Connelly çəkilib.
“Opera” filmində Argento teatr və opera dünyasını qanlı cinayət hadisələri ilə birləşdirib. Film rejissorun vizual eksperimentlərinin və giallo üslubunun daha bir nümunəsidir. Dario Argentonun filmlərini digər qorxu rejissorlarından fərqləndirən əsas xüsusiyyət onun vizual dilidir. O, qorxunu yalnız hadisələr və qətllərlə yaratmayıb. Rənglər, musiqi, kamera hərəkətləri, dekorasiya və montaj da qorxunun bir hissəsinə çevrilib
Onun filmlərində tez-tez:
qırmızı rəng → təhlükə və ölüm
güclü işıq-kölgə → qeyri-müəyyənlik
güzgülər və əkslər → gizli həqiqət
uşaqlıq motivləri → narahatlıq
musiqi → psixoloji gərginlik
kimi elementlərdən istifadə olunur.
Argento musiqiyə çox böyük əhəmiyyət verirdi. Xüsusilə italyan rok qrupu Goblin ilə əməkdaşlığı məşhurdur. Goblinin “Suspiria” və “Deep Red” üçün hazırladığı musiqilər filmlərin atmosferinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Argento tez-tez Alfred Hitchcock ilə müqayisə edilir. Hər ikisi sirr, cinayət və psixoloji gərginlikdən istifadə edirdi.
Lakin Argentonun üslubu daha qaranlıq, ekspressiv və vizual baxımdan ekstremaldır. Hitchcock daha çox psixoloji gərginliyə və hekayənin quruluşuna diqqət yetirdiyi halda, Argento rəng, musiqi, dekorasiya və görüntünü qorxunun özünə çevirirdi.
Dario Argento xüsusilə 1970–1980-ci illərdə qorxu kinosuna böyük təsir göstərib. Onun “Suspiria”, “Deep Red”, “Tenebre”, “Inferno” və digər filmləri sonrakı nəsil qorxu rejissorlarına təsir edib. O, qorxu filmini sadəcə “qorxutmaq vasitəsi” kimi deyil, rəng, musiqi, memarlıq, kamera və psixologiyanın birləşdiyi sənət forması kimi təqdim edən rejissorlardan biridir.
Ən məşhur filmləri
- The Bird with the Crystal Plumage — 1970
- The Cat o' Nine Tails — 1971
- Four Flies on Grey Velvet — 1971
- Deep Red — 1975
- Suspiria — 1977
- Inferno — 1980
- Tenebre — 1982
- Phenomena — 1985
- Opera — 1987
- Two Evil Eyes — 1990
- Trauma — 1993
- The Stendhal Syndrome — 1996
- Sleepless — 2001
- Mother of Tears — 2007
- Dracula 3D — 2012
- Dark Glasses — 2022
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(07.09.2026)
