Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
Azərbaycan kinosunun qızıl fonduna nəzər saldıqda elə əsərlər tapırıq ki, onlar sadəcə keçmişin mənzərəsini çəkmir, həm də dövrün insanının ruhundakı sarsıntıları, daxili parçalanmaları bütöv çılpaqlığı ilə ortaya qoyur. Rejissor Kamil Rüstəmbəyovun 1920-ci illərin ağrılı fırtınasından bəhs edən, görkəmli dramaturq İlyas Əfəndiyevin "Mahnı dağlarda qaldı" pyesinin motivləri əsasında ərsəyə gətirdiyi "Gözlə məni" (1980) filmi məhz belə bir ekran əsəridir.
İdeologiyaların toqquşmasında çırpınan insan taleləri
Filmdə hadisələr XX əsrin əvvəllərində, Azərbaycanın ən mürəkkəb dönəmində – sovet hakimiyyətinin yenicə qurulduğu, köhnə dünya ilə yeni nizamın amansızcasına toqquşduğu Qarabağda cərəyan edir. Süjetin mərkəzində dayanan Nicat (Rasim Balayev) və Şahnazın (Tamilla Əhmədova) sevgisi sıradan bir eşq hekayəsi deyil. Bu, fərqli cəbhələrdə yer almağa məhkum edilmiş iki dünyagörüşünün, iki fərqli sosial sinfin ortasında qalan çarəsiz bir duyğunun manifestidir.
Nicat yeni qurulan sovet sisteminin inamlı nümayəndəsi, bolşevikdir; Şahnaz isə əsrlərlə bu torpaqlarda söz sahibi olan, lakin indi varlığı təhlükə altına düşən zadəgan bir bəy ailəsinin qızıdır. Müəlliflər tamaşaçıya çox ağır bir sual verirlər: "İnsan mənsub olduğu sinfin, yoxsa qəlbinin səsinə qulaq asmalıdır?"
Senzura sərhədlərini aşan ləyaqətli "düşmən" obrazı
1980-ci illərin sovet kinosunda bəylər və mülkədarlar adətən mənfi, qəddar və xalq düşməni kimi qələmə verilirdi. Lakin "Gözlə məni" filminin ən böyük cəsarəti və uğuru bu şablonları sındırmasındadır. Şahmar Ələkbərovun böyük ustalıqla canlandırdığı Kamran bəy obrazı sadəcə sovetə qarşı vuruşan bir "qaçaq" deyil. O, öz torpağını, babalarının irsini, milli şərəf və ləyaqətini qorumağa çalışan, prinsiplərindən dönməyən kübar bir Azərbaycan kişisidir.
Filmdəki qarşıdurma ağ-qara rənglərdə deyil, hər iki tərəfin daxili haqlılığı və faciəsi üzərində qurulub. Həsənağa Turabov (Böyük bəy) və Məlik Dadaşovun (Bahadır) ifaları bu xarakterlər qarşıdurmasını daha da dramatikləşdirir, filmi sadəcə bir siyasi dram olmaqdan çıxarıb dərin fəlsəfi müstəviyə qaldırır.
Emin Sabitoğlu nisgili: Dağlarda qalan mahnı
"Gözlə məni" filmini unudulmaz edən və onun emosional yükünü zirvəyə daşıyan ən böyük qüvvə dahi bəstəkar Emin Sabitoğlunun musiqisidir. Filmdə səslənən həzin, nisgilli və eyni zamanda üsyankar melodiyalar qəhrəmanların daxili monoloquna çevrilir. Hər notda sanki bir dövrün bitməsinin, parçalanan ailələrin və yarımçıq qalan sevgilərin ağrısı gizlənib. Bu musiqi tamaşaçını heç bir söz olmadan belə hadisələrin birbaşa iştirakçısına çevirə bilir.
Zamanın sınağından keçən irs
"Gözlə məni" sadəcə bir retro film deyil; o, milli kinomuzun tariximizə, insanımıza və daxili mənəviyyatımıza tutduğu güzgüdür. Ekranlaşdırılmasından uzun illər keçməsinə baxmayaraq, aktyor oyunu, rejissor yozumu və ssenari daxili ilə hələ də aktualdır. Çünki ideologiyalar gəlib-gedir, quruluşlar dəyişir, lakin insanın ləyaqət, sevgi və vətən uğrunda apardığı daxili mübarizə əbədi olaraq qalır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(02.06.2026)
