Murad Vəlixanov,
"Ədəbiyyat və İncəsənət" portalının İncəsənət şöbəsi
2002-ci ildə ekranlaşdırılan “Ovsunçu” filmi, rejissor Oqtay Mirqasımov tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda mistik-fəlsəfi dili, tarixi fonu və psixoloji ağırlığı ilə seçilən ən fərqli ekran əsərlərindən biridir. Film Natiq Rəsulzadə, Oqtay Mirqasımov və Rüstəm İbrahimbəyovun ssenarisi əsasında ekranlaşdırılıb.
“Ovsunçu” sırf tarixi film deyil. Bu ekran əsəri bir xalqın yaddaşı, mənəviyyatı və zorla dəyişdirilməyə çalışılan həyat tərzi haqqında ağır və düşündürücü hekayədir. Filmə baxanda anlayırsan ki, burada söhbət təkcə keçmişdən yox — insan ruhunun sınmasından gedir.
Filmdə nədən söhbət gedir?
Hadisələr XX əsrin əvvəllərində, Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulduğu qarışıq dövrdə baş verir. Ucqar kəndlərdən birində yaşayan Rəsul adlı loğman — yəni otlarla insanları sağaldan, xalq təbabətini bilən sakit təbiətli bir adam yaşayır. O, insanların dərdinə çarə tapan, təbiətlə danışan, köhnə dünyanın adamıdır.
Amma kəndə yeni hakimiyyət gəlir. Silahlı dəstələr öz qanunlarını tətbiq etməyə başlayır. İnsanların inancı, adətləri, yaşam tərzi dəyişdirilmək istənilir.
Bir tərəfdə qədim inanclar, xalq ruhu və mənəviyyat var.
Digər tərəfdə qorxu, zor və yeni qaydalar.
Rəsul isə bu iki dünyanın arasında qalır.
Film burada çox ağır bir sual verir:
Bir xalqın ruhunu zorla dəyişmək mümkündürmü?
“Ovsunçu” nə deməkdir?
“Ovsunçu” sözü xalq arasında gizli bilik sahibi, ruhani gücə malik, insanlara şəfa verən adam mənasında işlənir. Amma filmdə bu anlayış daha dərin məna daşıyır.
Rəsul sadəcə xəstə sağaldan adam deyil. O, köhnə dünyanın yaddaşıdır.
Onun biliyi kitabdan gəlmir.
Torpaqdan gəlir.
Nəsildən gəlir.
İnsan yaddaşından gəlir.
Elə buna görə də yeni sistem üçün belə insanlar təhlükəli görünür.
Mistika ilə reallığın arasında
Film boyu bir hiss yaranır:
Görəsən baş verənlər həqiqətdir, yoxsa inancın gücü?
Rejissor Oqtay Mirqasımov burada mistik atmosfer yaradır. Dağlar, meşələr, sükut, qədim kənd həyatı — hamısı filmin içində ayrıca obraz kimi yaşayır.
Burada təbiət də danışır.
Sükut da danışır.
İnsan qorxusu da.
Filmin əsas ideyası
“Ovsunçu” bir həqiqəti deyir:
Silahla torpağı almaq olar, amma bir xalqın yaddaşını dəyişmək asan deyil.
İnsan qorxa bilər. Susdurula bilər. Amma əsrlərlə formalaşmış mənəviyyat bir gündə yox olmur.
Yekun
Bəzən ən böyük savaş güllə ilə olmur.
Bəzən savaş insanın ruhu uğrunda gedir.
“Ovsunçu” bizə bunu xatırladır:
Bir xalqın yaddaşı dağılanda, onun ruhu da yaralanır.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(26.05.2026)
