Murad Vəlixanov,
«Ədəbiyyat və İncəsənət» portalının İncəsənət şöbəsi
1972-ci ildə ekranlaşdırılan «Gilas ağacı» filmi, rejissor Tofiq İsmayılov tərəfindən çəkilmiş və Azərbaycan kinosunda insan münasibətlərini sakit, lakin dərin psixoloji dillə göstərən ekran əsərlərindən biridir.
Film tək bir süjet xətti üzərində qurulmayıb. O, daha çox kiçik həyat parçaları, insan münasibətləri və keçmişin insan üzərində buraxdığı izlər ətrafında inkişaf edir.
Filmdə nədən söhbət gedir?
“Gilas ağacı”nın mərkəzində adi insanların gündəlik həyatı dayanır. Hadisələr böyük dramatik dönüşlərlə yox, daha çox insanın daxili aləmi ilə açılır.
Burada insanlar yaşayır, sevir, ayrılır, peşman olur və yenidən düşünməyə məcbur qalır. Amma bütün bu hadisələrin fonunda bir məkan var — gilas ağacı.
O ağac təkcə təbiətin bir hissəsi deyil, həm də insanların keçmişinə şahidlik edən bir simvoldur. Personajların yaşadıqları hisslər, qərarları və münasibətləri sanki bu ağacın kölgəsində formalaşır.
Filmin əsas mövzusu
Filmin əsas mövzusu insan yaddaşı və keçmişin təsiridir.
Burada sual belə qoyulur:
İnsan keçmişindən həqiqətən uzaqlaşa bilərmi?
Film göstərir ki, insan nə qədər dəyişmək istəsə də, bəzi xatirələr onu izləməyə davam edir. Keçmişdə deyilən bir söz, yaşanan bir hadisə və ya itirilən bir münasibət illər sonra belə insanın içində yaşayır.
İnsan münasibətləri və daxili ziddiyyətlər
Filmdə münasibətlər sadə görünür, amma içində böyük emosional yük daşıyır.
Sevgi var, amma açıq ifadə olunmur
Ayrılıq var, amma tam bitmir
Susqunluq var, amma içində çox söz gizlənir
Tofiq İsmayılov bu hissləri böyük hadisələrlə deyil, kiçik detallarla göstərir. Məhz buna görə film daha real və daha yaxın hiss olunur.
Gilas ağacı nəyi ifadə edir?
Filmdə gilas ağacı sadəcə fon deyil. O, bir neçə mənanı özündə birləşdirir:
Keçmişin yaddaşı
İnsanların susqun şahidi
Zamanın keçiciliyi
Dəyişən, amma tam itməyən həyat
Ağac çiçək açır, solur, yenidən dirçəlir — insan həyatı kimi.
Filmin əsas ideyası
“Gilas ağacı” deyir ki:
İnsan həyatı təkcə yaşanan anlardan ibarət deyil.
Ən çox insanı formalaşdıran şey onun keçmişidir.
Və bu keçmiş bəzən görünməsə də, həmişə insanın yanında olur — bir kölgə kimi.
Yekun
Gilas ağacı bizə sadə bir həqiqəti xatırladır:
İnsan bəzən keçmişdən uzaqlaşdığını düşünür, amma əslində o keçmiş onun içində yaşamağa davam edir.
“Ədəbiyyat və incəsənət”
(15.05.2026)
