Kübra Quliyeva,

“Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Yaradıcılıq şöbəsi

​Dünən gecə teatrın qaranlığında pərdə açılarkən qarşımızda canlanan sadəcə bir səhnə əsəri deyil, bütöv bir millətin mənəvi oyanışının, qadın ləyaqətinin və bir insanın öz zəncirlərini qırıb atmasının möhtəşəm dastanı idi.

Fikrət Əmirovun ilahi notları ilə Cəfər Cabbarlının sarsılmaz dühasının qovuşduğu "Sevil" operası, səhnədə deyil, birbaşa ruhumuzda baş verən bir inqilab idi. Bu əsəri izləyərkən insan bir daha anlayır ki, bəzən ən böyük zəfərlər qılıncla deyil, qətiyyətlə atılan bir addımla qazanılır.

​Operanın ilk pərdələrində qarşımızda sadə, saf və sonsuz bir sədaqətlə sevən Sevil dayanırdı. Onun dünyası yalnız doğma ocağı və sevdiyi Balaşdan ibarət idi. Lakin taleyin ən acı istehzası olan xəyanət, Sevilin bu saxta hüzurunu darmadağın etdi. Balaşın xəyanəti və onu aşağılaması, əslində, Sevil üçün sonun başlanğıcı deyil, əsl "mən"inin doğuluşu oldu.

 Sevilin daxilindəki o gizli müstəqillik arzusu illərlə yatmış bir vulkan kimi idi; Balaşın vəfasızlığı isə bu vulkanı hərəkətə gətirən o son qığılcım oldu. Bəzən insanı ən çox incidən zərbə, həm də onu ən çox böyüdən, gözünü açan amil olur. Fikrət Əmirovun musiqisi Sevilin bu daxili parçalanmasını və yenidən toparlanmasını elə bir emosional gərginliklə çatdırır ki, tamaşaçı onun hər bir ahında öz ağrısını, hər bir qətiyyətində isə öz gücünü tapır.

​Tamaşanın ən kulminasiya nöqtəsi, şübhəsiz ki, Sevilin o sarsılmaz iradə ilə çadrasını atdığı andır. O səhnədə gözlərin dolmaması, qəlbin riqqətə gəlməməsi qeyri-mümkündür. Çünki o çadra sadəcə bir parça örtük deyil, əsrlərin gətirdiyi qaranlığın, qadını "görünməz" və "səssiz" edən köhnəlmiş tabuların simvolu idi.

​Sevil çadranı yerə atanda, sanki bütün Azərbaycan qadınlarının boğazında düyünlənmiş o fəryad azadlığa qovuşdu. Bu, məzlumluğun bitdiyi, şəxsiyyətin başladığı andır. Musiqinin o anda yüksələn dramatik zirvəsi, sanki göyləri sarsıdır və bizə pıçıldayır: "İnsan azad doğulub və azad yaşamalıdır!" O anın yaratdığı o qürur dolu kədər, əslində, təmizlənmə və oyanışın göz yaşlarıdır.

​Əsərin bəlkə də ən heyrətamiz və insanı valeh edən tərəfi, bir kişi müəllifin — böyük Cəfər Cabbarlının qadın ruhuna bu qədər dərin və həssas nüfuz etməsidir. Cabbarlı Sevili sadəcə xəyanətə uğrayan və dözən bir "məzlum qadın" kimi saxlamadı; o, Sevili təhsil alan, dünyagörüşünü genişləndirən, öz taleyini özü cızan bir simvola çevirdi.

​Bir kişinin qələmindən çıxan bu qədər güclü qadın obrazı, əslində, o dövrün cəmiyyətinə verilən ən böyük mesaj idi. Sevilin sonda Balaşı bağışlamaması, onun "mərhəmətli zəiflikdən" uzaqlaşıb, ləyaqətli bir ucalığa qovuşduğunun sübutudur. O, artıq kiminsə "həyat yoldaşı" olmaqdan çıxıb, öz həyatının "sahibi" olur. Cabbarlının bu yanaşması, qadına verilən dəyərin ən ali zirvəsidir.

​Dünən teatrın pilləkənlərini düşərkən qəlbimizdə qalan o dərin təəssürat, əslində, Sevilin bizə ötürdüyü enerjidir. "Sevil" operası sübut edir ki, heç bir xəyanət, heç bir basqı insan ruhunu əbədi dustaq edə bilməz. Sevilin atdığı o çadra, hər birimizin daxilindəki qorxulara və asılılıqlara vurulan bir zərbədir.

​Bu ölməz əsər bizə öyrədir ki, əsl sevgi köləlik deyil, qarşılıqlı hörmət və azadlıqdır. Sevilin Moskvadan savadlı və qətiyyətli bir qadın kimi qayıtması, təkcə bir obrazın deyil, bütöv bir düşüncə tərzinin zəfəridir. Fikrət Əmirovun notlarında yaşayan bu dastan, hər zaman qəlbimizdə bir məşəl kimi yanacaq: azadlığın, ləyaqətin və qadın ucalığının məşəli.

“Ədəbiyyat və incısınıt”

(06.04.2026)